‘Rampen gaan niet volgens het boekje’
‘Rampen gaan niet volgens het boekje’
Twee burgemeesters aan het roer bij spraakmakende rampen. De legionellaramp in Bovenkarspel en de Nieuwjaarsbrand in Volendam. jan Haanstra en Frank Ijsselmuiden. Onafhankelijk van elkaar geven ze af en toe hetzelfde advies over terreur en rampenbestrijding: Rampen moetje oefenen. En: Niet alles gaat volgens het boekje.
„Een doorwrocht stuk'; zegt Jan Haanstra over het ramprapport. „Alle stadia van rampen staan er in:' Frank Ijsselmuiden vindt het een beetje veel. „je hebt een jaar nodig om alle scenario's die worden geschetst ook te oefenen." Oefenen is het codewoord. „Dat zal bewijzen of je hier iets aan hebt. Oefenen helpt. Daarbij komen de ware leiders boven drijven. Ik heb bij een grote brand met asbestdreiging gestaan waarbij we volgens het boekje gemeentewerkers moesten afroepen om de boel af te zetten en het publiek te informeren. Dat hebben we toen gewoon met drie man gedaan. De een wist de linten en hekken te vinden. De volgende tikte een brief die we in de brievenbussen stopten. De volgende dag lag er een stapeltje in de kerk van Lutjebroek. Dan weet iedereen het. Dat is het informele circuit. Ook heel belangrijk bij rampenbestrijding."
Training
En improviseren. „Bij de brand in Volendam ben ik in de brandweerwagen gaan zitten. In training had ik geleerd bij de verbindingen te gaan zitten. Maar officieel moest ik opschalen naar rampstatus en in het gemeentehuis de rampenstaf bij elkaar roepen. Oud en nieuw." „ Wie doet het gemeentehuis open? En ik dan zeker al die lui bellen die al een stevige borrel op hebben? Ter plekke ging het veel beter. Maar dus niet volgens het boekje."
Een terroristische actie kan in de kleinste gemeente gebeuren. Maar kan de burgemeester zich er tegen wapenen. En is zo'n ramp wel anders? Haanstra: „Terreuraanslagen of gewone rampen. Dat moment wordt er direct op je gerekend. je bent druk met slachtoffers, het ziekenhuis, de omvang van de ramp doorgronden, wie je nog moet waarschuwen. Als het dan een terroristische aanslag betreft, denk ik dat het heel snel uit handen van de burgemeester wordt genomen. je wordt een bijzitter."
Militair
Ijsselmuiden: „Bij een terroristische aanslag komen er direct meer politionele en militaire aspecten om de hoek kijken. Zeker als je te maken hebt met goed getrainde tegenstanders. Dan kom je ook voor dilemma's te staan. Want ik wil de slachtoffers weghalen terwijl justitie of de militaire tak de daders wil achtervolgen. Wie hakt er dan de knoop door?" Burgemeesters opereren anders dan de ambtenaren van politie en justitie in het 'driehoeksoverleg'. Haanstra: „Wij zijn gewend aan democratische controle en eerder geneigd om uit te leggen hoe iets zit. De hoofdofficier van justitie doet dat niet. Die zit in een ambtelijke structuur. Die denken aan levens en ledematen redden en bewijs veilig stellen. Dan houdt het voor hen op terwijl de samenleving nog volop in beroering is. Wij willen meteen voorlichting en nazorg. Daarmee staat of valt het vertrouwen van de bevolking."
Voorbereiden op een aanslag kan niet. Maar oefenen is noodzaak, vinden ze. IJsselmuiden: „Zeker als je met andere militaire structuren te maken krijgt. Het wordt nog geen routine, maar je krijgt dan wel basisvaardigheden waar je wat aan hebt als het er op aankomt. We oefenen nu een keer per jaar. Dat is te weinig. je moet dit breed opzetten en alle handelingen zo simpel mogelijk houden. ook de aanpak van rampen bij terreur moet overzichtelijk blijven. Er zijn nog veel losse eindjes in alle scenario's van de provincie. Veel oefenen, dan komen ze vanzelf aan het licht. Er komen gegarandeerd conflicten in een rampenstaf dus moetje in oefeningen de zaken eens helder op elkaar afstemmen."
Haanstra: „Je kunt je wel wat voorbereiden. je moet binnen je gemeente optimale info hebben over aanslaggevoelige gebouwen en installaties. Daar hoort ook zoiets bij als waterinnamestations aan het IJsselmeer. Als je werkelijk een samenleving wilt treffen dan moet je de eerste levensbehoefte pakken. En dat is water. In Noord-Holland hebben we dan nogal wat. Waterinname en verdeelstations voor water overal in de regio. Hoe veilig is dat allemaal? Er zal maar een slimmerik zijn die een of ander gevaarlijk goedje in het water mikt datje niet zomaar terugvindt..."
Toch zijn in de provincieaanpak niet alle terreurvormen gedefinieerd. En dat is vast ook niet mogelijk. Haanstra: „Neem de moord op Theo van Gogh. Een kwestie van de ene man legt de andere om. Maar dat had dus megagevolgen. Anders dan bij de aanslag op Endstra. Deze dader had terroristische motieven. Hij belaagde een ander die in zijn visie een vijand is. Hoe kun je daar op antwoorden?" Belangrijkste tip: „je gezond verstand gebruiken. Dat staat niet in de boekjes."
Er kan nog een bom afgaan
Ramen en deuren gesloten houden bij een brand in de buurt. onder de trap gaan zitten bij een kernaanval. Maar wat doen we bij terroristische aanslagen? Niet bij elkaar staan na een bomontploffing er kan nog een bom afgaan... De provincie probeert de Noord-Hollandse burgemeesters er op voor te bereiden. Schreef een nota vol 'Bestuurlijke aandachtspunten bij rampen veroorzaakt door terroristische acties'.
Want: „Elke gemeente kan een broedplaats zijn voor terroristen of kan zelf het doelwit worden van terroristische dreiging of aanslag:' Dreigende taal in de rampnota van de provincie. Vol tips en scenario's met vijfhoeken en driehoeken die het beleid bepalen en de koers uitzetten als 'het' gebeurt. Al komt een aanslag natuurlijk altijd onverwachts. We bekijken de voorbereiding op ramp en terreur met twee ervaren 'rampburgemeesters'. Jan Haanstra en Frank IJsselmuiden.