Ondernemersvereniging bestaat 60 jaar

Ondernemersvereniging bestaat 60 jaar
Vlak na de oorlog, in 1946, ontstond er in Edam één belangenvereniging voor winkeliers en handelsondernemingen. Door een fusie tussen de katholieke zuil en de algemene middenstandsvereniging kon een versterkte organisatie verder onder de noemer ‘Winkeliersvereniging Edam’. Dit feit wordt in 2006 op bescheiden wijze gevierd door de huidige Ondernemersvereniging Edam. “De voorbereidingen voor het stadsfeest in 2007 nemen veel tijd in beslag en we nemen dit jaar al een aanloop naar het feestjaar, vandaar geen groot feest in 2006.”

Dirck de Graaf is van de huidige generatie ondernemers de aangewezen persoon om een deel van deze geschiedenis te reconstrueren. Zijn vader (J. de Graaf senior) was eveneens lang actief voor de Edamse middenstandsvereniging, een naam die het in de jaren zestig kreeg. Na de fusie werkte Dirck zijn vader samen met katholieke winkeliers als G. Cloosterman en de heer Nieuwendijk.

Aantrekkelijk
“Bij mijn aantreden in 1989 als voorzitter (De Graaf beheerde daarvoor eerst de penningen en later het secretariaat) heb ik bewust de naam veranderd. Van middenstandsvereniging Edam naar Ondernemersvereniging. Hierdoor werden wij ook aantrekkelijk voor andere bedrijven en werd onze basis en uitstraling sterker. Natuurlijk voelde je ook toen al dat er niet zo gek veel winkels meer zouden bijkomen.”

Tradities
Richtte de naoorlogse belangenvereniging zich met name op samenwerking, kleinschalige acties en tradities, waaronder de intocht van Sint Nicolaas, eind tachtiger jaren verschoof de aandacht naar betere samenwerking met de gemeente, meer publiciteit en het instellen van een werkgroep om het winkeliersklimaat in Edam onder de loep te nemen.

Gek plan
Ook lanceerde Dirck de Graaf het plan om Edam meer op de kaart te zetten als toeristenstad. “Toen ik voor het eerst het idee van een toeristische kaasmarkt op tafel legde, werd er afhoudend en zelfs wat lacherig gereageerd. De vergadering daarop ben ik er toch weer over begonnen en na een flinke aanloop kon in 1989 zodoende de eerste officiële kaasmarkt sinds 1922 gehouden worden.”
Het succes van die Kaasmarkten is onomstreden en Edam staat sindsdien goed op de nationale en internationale toeristische kaart.

Supermarkt
Het toenmalige bestuur presenteerde meer ideeën: er kwam een Voorjaarsactie, een intern blad moest de band tussen de leden versterken en – belangrijker – een supermarkt (Vomar) in het centrum moest voor nieuwe vitaliteit zorgen. “Uiteindelijk hebben we dat niet voor elkaar gekregen en dat is nog altijd jammer.”

Houten bonnenbus
Wat gaandeweg ook groeide was de Sint Nicolaasactie. Veel Edammers kunnen zich waarschijnlijk nog de houten bonnenbus herinneren op het Damplein, als onderdeel van de vroegere acties. “Toen in de negentiger jaren Ferry Plat (Damhotel) het bestuur kwam versterken, verraste hij ons met de uitspraak: ‘We gaan een auto weggeven’.
En die auto kwam er met de hulp van het bedrijfsleven en sindsdien is de Sint- Kerstactie van Edam een groot en vooral succesvol prijzenfestival voor de hele regio.

Korsnas
Half jaren negentig nam Johan Taam de voorzittershamer over van Dirck de Graaf, die daarmee maar liefst dertien jaar besturen afsloot. De Graaf is vol lof over de activiteiten van het huidige bestuur. “Er gebeurt een hoop. De contacten met andere organen en instanties zijn goed en het feit dat er ook actief wordt meegedacht met de gemeente, bijvoorbeeld als het gaat om de invulling van Korsnas, het toerisme en de rol van het VVV-kantoor, of de toekomst van Edam als winkelstad, betekent dat onze vereniging een heel belangrijke functie heeft.”
Ernst Günther: herinneringen aan de jaren zestig en zeventig
“De hele Nieuwehaven zag letterlijk roetzwart als Sinterklaas binnenkwam”
Ga je aan tafel zitten met Ernst Günther dan komen de anekdotes vanzelf. De bekende (oud)winkelier was jarenlang secretaris van de toenmalige middenstandsvereniging Edam en lid van het VVV-bestuur. Ernst, herstellende van een ernstige ziekte, verhaalt over een tijd dat Edam nog vele tientallen winkels binnen de vestingwallen telde.

Zijn eerste herinneringen aan de toenmalige winkeliersvereniging Edam dateren van de stadsfeesten in 1957. “In het huidige Speeltheater was een expositie ingericht onder de naam ‘Welvaart door Industrie’, hier lieten bedrijven als Nohol Bouwbeslag en Keramische Industrie Fris zien waar het heen moest met onze maatschappij.’
Zo vlak na de oorlog waren katholieke en ‘algemene’ winkeliers gefuseerd tot één winkeliersvereniging. “De fusie was tot stand gekomen onder leiding van Henk van Zanen, de man die later wethouder werd.” Van Zanen was in die tijd ook voorzitter van het wijkgebouw. “Door die fusie was er een flink geldpotje ontstaan van maar liefst 10.000 gulden. Terwijl de leden het er eigenlijk niet mee eens waren, ging dat geld naar het inrichten van de tuin van het nieuwe wijkgebouw!”

Autobanden in brand
Winkeliersvereniging Edam kreeg een nieuw bestuur met de ‘oude’ heer G. Cloosterman als voorzitter, Klaas Leek senior was secretaris en de heer Nieuwendijk beheerde de penningen. “Er gebeurde in die tijd niet zo heel veel. Je moet denken aan kleine acties, verlichting tijdens feestdagen en de Sint Nicolaasintocht.”
Günther denkt met een schaterlach terug aan de activiteiten van zijn vroegere collega-schoenverkoper Gerrit Maas die, om een stoombooteffect te creëren, op de boot van Sint Nicolaas autobanden verbrandde in een grote pijp. “De hele Nieuwehaven zag in die jaren zwart van het roet als de Sint binnenkwam.”

Herman Nordmann
Het waren de jaren zestig; de tijd van Herman Nordmann, de lokale wethouder, die ruim 25 jaar voor Sint Nicolaas speelde. “Bij zijn afscheid wilde ik een brief laten opstellen in het Spaans. Ik vond niemand die dat kon. Ik dacht: dan doe ik dat toch gewoon in een andere taal. Paulette Dankert (de vrouw van oud-staatssecretaris Piet Dankert) hielp me een brief in het Frans op te stellen.”
Nordmann heeft toen in een 20 minuten durende speech afscheid genomen in vloeiend Frans. “Ik was stomverbaasd dat hij Frans sprak. Het was een ironische reactie op mijn stomme actie. Niemand van ons sprak Frans, dus we hebben nooit begrepen wat Nordmann tegen ons gezegd heeft bij zijn afscheid.”

Nachtelijke vergaderingen
In de jaren zeventig wordt het bestuur van de inmiddels tot Middenstandsvereniging Edam omgedoopte belangenclub bevolkt door mensen als Jan Cloosterman, Anton Burghouts (kleding), Lou Rijswijk en Jan de Graaf. Weer later worden die plaatsen aangevuld door Spar-eigenaar Piet Hink, banketbakker Theo Schilder, kapper Marinus de Ruiter en Ernst Günther.
“Vergaderingen vonden altijd plaats bij de leden thuis. Regelmatig werd het vier uur, half vijf. Voor de laatste nieuwtjes en roddels werd na de agenda altijd veel ruimte gemaakt.”

Fakkeloptocht
In die tijd telde de Sint Nicolaasactie op z’n hoogtepunt 54 deelnemers. “Dat is tegenwoordig minder dan de helft.”
Ernst herinnert zich nog als de dag van gister de start van de toenmalige Sint Nicolaasactie. “De bonnenbus werd bovenop de Dam geplaatst, de feestverlichting opgehangen en aan het begin van de avond liep de Koninklijke Edamse Fanfare van winkel naar winkel om het begin van de actie aan te kondigen. Waren alle winkels bezocht dan ging het gezelschap met fakkels en winkeliers in optocht naar café Jan en Alie in de Gevangenpoortsteeg, het huidige café de Gevangenpoort. “Daar hield de burgemeester traditiegetrouw een openingswoordje en vervolgens werden de bonnenrollen onder de deelnemers uitgedeeld.”

Boze burgemeester
Uiteindelijk strandde deze traditie door toedoen van de café-eigenaar zelf. “Jan Faillé was een echte Jordanees met het hart op de tong. Elk jaar viel hij de burgemeester tijdens zijn speech in de rede. Hij verkondigde dan luid en duidelijk vanachter de bar zijn mening.”
Het einde van het verhaal was dat burgemeester Kok er genoeg van had en niet meer kwam opdagen. “Toen hebben we maar een andere invulling aan de start van de feestdagen gegeven.”

Roerige jeugd
In de jaren zeventig werd het leven in Edam ‘roeriger’. “De jeugd begon zich te misdragen. Het bonnenhuisje lag meer onder de Dam dan dat het er op stond en de Kerstboom werd op een gegeven moment bijna elk jaar omgezaagd.” Ernst ziet zichzelf en zijn medebestuurders nog ’s nachts zitten op de bovenverdieping van Cloosterman. “We hebben dagenlang uren gewaakt om de daders te pakken. Helaas is dat nooit gelukt.”
Niet alleen de jeugd deed mee aan deze ‘normvervaging’, ook de gemiddelde Edamse burger liet zich in die tijd niet ombetaamd. “Toen voor de zoveelste maal de lampen uit de boom waren leeggeplukt, meldde een politieagent dat het niet alleen de jeugd was die de lampen verzamelde. ‘Alle schemerlampen in Edam doen het weer’, was de cynische boodschap.

Evenementenstad
In de jaren tachtig kwamen er veel nieuwe ideeën naar boven drijven. Edam werd een evenementenstadje. De basis voor de Waterdag, de Muziekdag, de Kaasmarkten, iets als kermistouwtrekken, ligt bij de winkeliersvereniging. “Ook bij de oprichting van de VVV zijn we heel nauw betrokken geweest.”
Ondertussen sloten steeds meer winkels de deuren. “Een logisch gevolg van de vergrijzing. Was er geen opvolging dan hield het op en veel winkels werden in die tijd gerund door oudere mensen.”
Eind jaren tachtig gaf Ernst het stokje over aan een nieuwe generatie bestuurders. “Het was een prachtige tijd, maar het was mooi geweest.”