Jan is van alleman - Alles wat hij aanraakt, wordt goud
Jan is van alleman - Alles wat hij aanraakt, wordt goud
Ze gillen, ze brullen. Alleen hem áánraken is voor zijn fans al een voorrecht. Jan Smit is twintig jaar en staat al weken op nummer één in de hitparade. Zijn tv-soap trekt meer dan een miljoen kijkers en de kleding die hij voor C&A promoot, vliegt de winkels uit. Waarin schuilt het succes van de stem van Volendam?
Lange tijd was hij goed voor smalende opmerkingen. Jan Smit? Néé toch? Na een wonderlijke metamorfose van kinderster naar 'lekker ding' staat hij nu aan de top. Hoe kan dat? Natuurlijk, Jan Smit kan zingen. En jazeker, hij ziet er vlot uit. En inderdaad, hij vertelt het lekker bij interviews. Maar er zijn toch meer leuke jonge zangers? Waarom lukt het juist hém om alles in goud te veranderen?
Zijn achtergrond
In het vissersdorp kijken ze niet vreemd op als je op school vertelt dat je later zanger wilt worden. Voorbeelden genoeg van dorpsgenoten die hun geld in de muziek verdienen. Iedere avond repeteren er koren en bandjes in Volendam. Treden ze eenmaal op, gaat het halve dorp er op af. ,,Volendammers zijn trots op elkaar en steunen elkaar'', weet Willem van Kooten alias Joost den Draayer. Als voormalig diskjockey, als uitvinder van het woord palingsound en als directeur van platenmaatschappij Red Bullet weet hij hoe het wereldje in elkaar zit. ,,Zonder de Volendamse muziekgeschiedenis was Jan Smit nooit doorgebroken'', meent Van Kooten. De mannen achter BZN herkenden tien jaar geleden het talent in het zangertje uit 'het koor van meester Beumer'. Onder hun vleugels nam hij 'Ik zing dit lied voor jou alleen' op, dat in 1997 een nummer-één-hit werd. Van Kooten: ,,Dat hij in het kielzog van zo'n bekende naam als BZN de business instapte, gaf hem natuurlijk een grote voorsprong. Anders is het toch moeilijker om tot Hilversum door te dringen.''
Nog een voorbeeldje van steun uit het eigen dorp: toen Jan Smit in de race was om de Televizierring te winnen voor het populairste tv-programma, riep hij Volendam op om de telefoon te pakken en op hem te stemmen. Het héle dorp moet die avond aan de lijn hebben gezeten. Dat hij de verkiezing aan de plaatselijke aanhang te danken heeft, valt nooit te bewijzen. Maar het staat vast dat geen van de Gooise concurrenten zo veel steun uit eigen dorp had.
Zijn ontwaken naast Bridget
Draaide je drie jaar geleden een liedje van Jan Smit, waren meewarige blikken je deel. Jan Smit? Dat was toch Jantjé Shit? Dat jochie uit Volendam met dat liedje over zijn grootmoeder? Ja, dat was hem. De oma-hit had een stempel op hem gedrukt. Een stempel waar hij maar moeilijk vanaf kwam. Die bekendheid werkte tegen hem, op de trap van de Hollandse roem. De meeste beelden van Jan Smit op de Nederlandse buis in die tijd kwamen uit Duitsland. Daar zong hij avond aan avond in een net pak voor volle zalen bij zogenoemde 'volksmuziekfestivals'. Overal een publiek van grijze dames die meedeinden met gemütlich inhaakrepertoire, dromend van zo'n lief kleinkind.
De omslag kwam door een BNN-tv-programma met 'hot en blond' Bridget Maasland. Met haar reisde Jan door Amerika. Voor de camera bleek hij haar met snedige opmerkingen de baas te kunnen. In beelden die veel suggereerden, zag de kijker hem zelfs wakker worden tussen Bridget en Birgit Schuurman. Dát was gespreksstof, in bouwkeet en kantine. Die Jantje Smit lag daar maar lekker! Dan ben je dus geen omazangertje meer. Zo maakte hij in één klap de omslag van 'kinderster' naar 'lekker ding'. Zanger Jantje was artiest Jan geworden. En kleindochter en oma werden samen fan.
Zijn soap
Frans Bauer, Gerard Joling en René Froger lieten zien dat een zogenoemde real-life-soap een impuls was voor hun loopbaan. Hoe dichter de camera bij de artiest, hoe groter het publiek. En hoe beter de kijkcijfers en de cd-omzet. Dus: goed voor de zender en goed voor de artiest. Gretig praatte de Tros daarom met BZN over een soap. De zakelijke tak van de band zag het helemaal zitten, maar het 'frontduo' Carola Smit en Jan Keizer besefte dat de schijnwerpers vooral op hén gericht zouden zijn. Zij hadden weinig trek in camera's in huis, zodat de Tros met een gat in de vrijdagavondprogramma's zat.
De manager van Jan Smit sprong er meteen in. Hij had de camera's al lopen en bood de Tros aan hun probleem op te lossen. Vanaf de eerste aflevering leefden iedere week ruim een miljoen kijkers mee met 'Gewoon Jan Smit'. Ze volgden de verbouwing thuis, het ziekenhuisleed van moeder Gerda, het werk van vader Ruud tussen de garnalen en vooral: het pendelen van manager Jaap en zanger Jan tussen Volendam en concertpodia in half Europa. Waarbij ieder podiumfragment uitpakte als een directe promotie van zijn liedjes. Zodra de soap op tv kwam, vlogen zijn cd's de winkel uit.
Zijn liedjes
Het rijm kan hoekig zijn, de zinnen wat rafelig. In zijn tekst wordt geen tegelwijsheid geschuwd en zijn muziek leunt op niks-aan-de-hand-wijsjes. Maar dat maakt zijn fans niks uit. Voor zijn aanhang bieden de liedjes van Jan Smit juist herkenbare houvast. Ze gaan over dingen dichtbij huis: ontluikende liefdes, wegebbende liefdes, een dagje naar het strand of goede vriendschap: veilige en aansprekende thema's, voor een eigen publiek. De wereld is al ingewikkeld genoeg.
De meeste teksten schrijft hij zelf, met zijn vriend Simon Keizer. Zijn optredens zijn daarom de vertolking van zijn eigen gevoel, van zijn eigen belevingswereld. Wat hij zingt, voelt hij zelf. Dat maakt het oprecht. En dat voelt het publiek.
Zijn nabijheid
Andere artiesten buiten hun populariteit uit met theatertournees en megaconcerten in de Arena of De Kuip. Jan Smit niet. Voor hem geen sterrenkleedkamer of veiligheidsdienst. De afgelopen jaren zong hij op kermissen en in discotheken. De gympies naast de spoelbak, dichtbij zijn publiek. ,,Het was een bewuste keuze om zo breed mogelijk goodwill te kweken'', zegt Paul Jong van zijn platenmaatschappij. ,,Daar plukt Jan nu de vruchten van.''
In de lijn van de toegankelijkheid trok hij voor de presentatie van zijn laatste cd dan ook per helikopter van ziekenhuis naar zorginstelling. Uitgekiende marketing, natuurlijk. Maar tegelijk een actie die alleen maar sympathie oplevert. Omdat Jan Smit het doet. Hóór hoe hij praat met dat meisje in die rolstoel, kijk hoe hij omgaat met dat jochie in dat ziekenhuisbed en het bezoek krijgt koninklijke allure. Want hij heeft een Máxima-achtig talent om met zijn bewonderaars om te gaan.
Zijn exposure
Geen dag zonder Jan Smit op tv. Hij is ambassadeur van de Sponsorloterij en promotor van C&A, die hem voor hun promotie voortdurend op de buis brengen. Zijn portret hangt bij bushokjes en op stations. Zowel de loterij als de modeketen vroeg hem omdat hij perfect aansluit op hun doelgroepen. ,,Hij spreekt een publiek van nul tot honderd jaar aan. En dat zijn onze klanten'', zegt Paulien Straeter van de marketingafdeling van C&A. Het modeverhaal van Jan Smit ontstond toen zijn manager begin dit jaar een nieuwe invulling zocht voor zijn videotheek, die over het hoogtepunt heen was. Waarom zou hij de populariteit van zijn beschermeling niet combineren met kledingverkoop? Het verbouwde pand werd de basis van modelijn J-Style. Fans uit het hele land stroomden toe, ook de winkels ernaast kregen het opeens een stuk drukker. Een opperhoofd van C&A kwam eens kijken, liep een rondje met Jan over de Dijk en het klikte. Nu is J-Style te koop in alle 114 filialen van de modeketen. Nadat de eerste J-Style-collectie bij C&A in september werd geshowd, wisten ze daar meteen dat het goed zat. Straeter: ,,Die presentatie trok al duizenden fans. Na de show renden ze op de kleding af en waren er meteen rekken leeg verkocht. Dat succes waaierde de afgelopen weken uit over het hele land.''
Zijn toegankelijkheid
Vorige week voor zesduizend man in een tent bij het West-Friese Lutjebroek, gisteravond voor net zo'n menigte in Surhuisterveen. En dan is hij tussendoor nog even voor een tv-show naar Oostenrijk geweest. Overal fans. Op de 'gelukkigen' die achter de schermen tot hem weten door te dringen, maakt hij een diepe indruk. Valt de fan door alle indrukken opeens stil, trekt hij het gesprekje wel vlot met vragen over school en werk. En worden fans wat al te vrij, heeft hij zijn eigen aanpak. Zoals bij die fans die zijn handtekening op buik, borst of billen willen. Het kán, hoor. ,,Maar bij zulke verzoekjes heb ik opeens heel veel doopnamen.''
Jan Vriend
Paling opent alle deuren in Hilversum
De man op de achtergrond van het Jan Smit-succes is manager Jaap Buys. Met zijn boekingskantoor Volendam Music zit hij al bijna veertig jaar in het vak. Eerst met zijn broer Jan. Na diens overlijden in 1985 deed hij het een tijd alleen met zijn personeel, inmiddels heeft hij versterking van zijn zoon Aloys en zijn dochter Alice.
In de poldershowbusiness is de naam Buys een begrip. Het waren de broertjes Buys die eind jaren zestig The Cats lanceerden. Op de brommer gingen ze langs Noord-Hollandse cafés om de kasteleins ervan te overtuigen dat ze 'een wereldband in de aanbieding' hadden voor dansavonden. Met kilo's paling reden ze naar Hilversum, om platendraaiers daar te trakteren en hen terloops op het hart te drukken dat ze Catsmuziek op hun zenders moesten laten horen. Zó ontstond de term 'palingsound'. ,,Hun paling opende misschien deuren maar het was ook goede muziek'', herinnert de voormalige Veronica-diskjockey Willem van Kooten zich.
De broertjes Buys regelden tv-optredens in Nederland, Suriname, Indonesië en creëerden zo een miljoenenpubliek voor de palingsound. Toen The Cats uit elkaar vielen, hadden ze bij Buys de opvolgers al in de startblokken: The George Baker Selection. De Volendammer broers deden de promotie, waarna 'Litte green bag' en 'Una paloma blanca' wereldhits werden. Later lanceerden de Buysjes de groep Pussycat ('Mississippi') en regelden ze de comeback van Piet Veerman met 'Sailing Home'. Inmiddels is het kantoor van Buys goed voor ruimhonderd gouden en platina platen.
Met het duo Nick en Simon, terloops gepresenteerd in de soap van Jan Smit, boort Jaap Buys hij weer een markt aan met een jong publiek.
De cd's in cijfers
Tv-aandacht betekent: cd's verkopen. De invloed van de televisiesoap van Jan Smit vertaalt zich direct in een oplopende vraag naar zijn cd's. Van zijn cd JanSmit.com (2005) werden in een jaar tijd meer dan 200.000 exemplaren verkocht: goed voor de status dubbelplatina. Van zijn nieuwe cd 'Op weg naar geluk', gingen de afgelopen drie weken al 150.000 exemplaren over de toonbank. Het is geen toeval dat deze schijf op de markt werd gebracht zodra de nieuwe reeks van zijn soap op de televisie van start ging.
Ter vergelijking: zijn cd's 'Op eigen benen' (2003) en 'Zonder jou' (2002) haalden geen gouden status. In kwaliteit deden ze niet onder voor zijn laatste werk, maar ze moesten het doen zonder ondersteuning van een soap. In Nederland kan Jan Smit niet groter worden. Het buitenland lonkt. Zijn Nederlandse repertoire wordt nu in het Duits vertaald. Tussen zijn optredens in Nederland vliegt hij bijna wekelijks naar Duitsland en Oostenrijk om zijn cd's daar in tv-shows te promoten.