‘Vergeten’ werk vroegere schilderskolonie achterhaald voor kunstboek
‘Vergeten’ werk vroegere schilderskolonie achterhaald voor kunstboek
Het was de tijd waarin de 'fotographie' nog nieuwerwets was. Kunstenaars uit binnen- en buitenland zochten in het romantische en nog ongeschonden Holland van toen naar inspiratie. De wegwijzer stond ook richting Volendam. Met ontelbare kunstwerken als resultaat. Een eeuw later is het hoog tijd voor een boek over dit aspect van het dorp.
Op voorhand weten de auteurs al dat zelfs een stevig boekwerk als 'Volendam schildersdorp 1880 - 1940' niet eens compleet is. Het register achterin vermeldt de kunstenaars waarvan het bezoek aan het oude Zuiderzeedorp is bewezen: 1400 artiesten hanteerden hier ooit penseel of potlood.
„Als ze allemaal tien schilderijen hebben gemaakt, dan moeten er wel erg veel doeken op de wereld zijn", zegt Kees Sier, een van de samenstellers. „Wij konden al beschikken over ruim tweeduizend werken en hebben een selectie moeten maken van 150 stuks."
Sier begon ooit uit liefhebberij kunst over zijn geboortedorp te verzamelen. Alleen, hij woont er niet meer. „Misschien heeft dat juist wel het zetje gegeven", zegt hij. „Je ziet als buitenstaander veel sneller hoe mooi dit dorp nog is, hoe sterk de gemeenschap is. Pas van een afstandje leer je dat echt waarderen."
Kennis
Een paar oudere dorpsgenoten wisten nog veel te vertellen. Een signaal dat er snel een overzichtsboek moest komen, stelt Kees Sier. „Straks is al die kennis weg." Hij ontdekte al snel dat er nog veel meer kunst over Volendam moest zijn. Sier vond een andere liefhebber van kunst over Volendam aan zijn kant, Peter Kersloot. „We delen die passie", zegt Sier. „Alleen hebben we alle twee ook nog een baan, dus schoten we niet op met het idee voor zo'n overzichtsboek." Dick Brinkkemper, die al meer heeft gepubliceerd over de historie van Volendam, kwam bij de club. Dat boek, dat ging er komen.
De speurtocht leidde via de gastenboeken van hotel Spaander (zie kader) ook naar het internet. Want met een paar muisklikken kom je in de collecties van buitenlandse musea en veilinghuizen. „Zo kwamen we zelfs aan foto's die al rond 1890 moeten zijn gemaakt'; vertelt Sier. „Hier had niemand ze ooit gezien." Vandaar de keuze om juist een paar oude foto's op te nemen in het boek. „We wilden ook laten zien hoe het Volendam van die tijd er uit zag, want uiteindelijk was dat de inspiratiebron voor al die kunstenaars."
„Af en toe was het zoeken naar een speld in een hooiberg", klinkt het. „Wij wisten van dorpsgenoten dat ze lang geleden tijdens een bezoek aan Bombay in India een groot schilderij van Volendam hadden gezien. Dat moest daar in een museum hangen. Een foto krijgen lukte niet. Terwijl we hoe dan ook dit werk van John Quincy Adams in ons boek wilde opnemen.".
Opname
Soms doet vrouwe Fortuna dan even aardig: „Precies op dat moment moest Volendammer Jaap Schilder die kant heen: dus hij heeft zelf voor ons in Bombay een fotograaf geregeld en een goede opname laten maken." Het resultaat is dat de drie samenstellers met de hulp van fotograaf Jan hun selectie van de kunst hebben kunnen vastleggen. Met dank aan talloze verzamelaars, musea en galeries in Amerika, Europa en Azië. Dat alles gebundeld in een verzorgd kunstboek. „Wat we wilden laten zien is dat er enorm veel kunst over ons dorp is gemaakt", aldus sier. „Veel meer dan veel mensen denken. Dorpen als Bergen, Domburg, Katwijk en Laren hebben naam gekregen vanwege de kunstenaars die er werkten. Maar Volendam is ook een belangrijk schildersdorp geweest. Het waren kunstenaars van buiten die ons nu laten zien hoe mooi dat ooit is geweest."
'Volendam schildersdorp 1980 - 1940', door Dick Brinkkemper, Peter Kersloot en Kees Sier. Fotografie: Jan Tuijp. Uitg. Waanders, € 29,95.
Spaander als ideaal atelier
Eerste aanknooppunt als je zoekt naar kunst over Volendam is uiteraard hotel Spaander op de dijk. Precies 125 jaar geleden besloot Leendert Spaander dat de eerste kunstenaars die nieuwsgierig waren naar 'dat dorp waar de tijd nog had stilgestaan, een onderkomen moesten hebben.
Zijn hotel werd zo de pleisterplaats voor een keur aan schilders. Spaander werd niet altijd contant betaald, maar kreeg ook vaak een van de werken. Zo is in het hotel ongemerkt een museum van de schone kunsten ontstaan. Een kwestie van slimme marketing: zo ontstond ook het eerste toerisme.