‘O, kom er eens kijken’: Sinterklaastentoonstelling, lezing en poppenkast in Edam

‘O, kom er eens kijken’: Sinterklaastentoonstelling, lezing en poppenkast in Edam
“Ik ben bezeten van sinterklaas. Ik zou het echt verschrikkelijk vinden als het sinterklaasfeest niet meer gevierd zou worden”. Aan het woord is Frits Booy. Onder zijn bezielende leiding staat het Edams Museum de komende weken in het teken van sinterklaas, met een tentoonstelling, een lezing en een poppenkastvoorstelling.

Het sinterklaasfeest staat onder druk. Gesteund door een eindeloze rij speelfilms en ontelbare liedjes rukt de kerstman steeds verder op. Hoe lang kunnen we nog genieten van dit typisch Hollandse feest? Als het aan Frits Booy ligt gaat de kerstman weer linea recta terug naar Amerika. Al vijftien jaar verzamelt hij alles wat hij over sinterklaas en zijn pieten kan vinden.

“Sinterklaas was in mijn jeugd echt een geweldig feest”, vertelt Frits. “Ik heb me voorgenomen deze geweldige belevenis aan mijn kinderen door te geven. Het zou toch vreselijk zijn als sinterklaas werd verdrongen door de kerstman?”

Oorsprong
Het sinterklaasfeest is al heel oud. De precaieze oorsprong van het feest is natuurlijk moeilijk te achterhalen. Er zijn heel veel theorieën over, van het Germaanse feest van de god Wodan, die op een paard door de lucht reed en zijn zwarte raven door de rookgaten van de hutten van de Germanen stuurde, tot de katholieke heilige die drie kinderen uit de inmaakton van een slager redde. In Nederland was het sinterklaasfeest vroeger een schoolfeest. Er is een rekening van de stad Dordrecht uit 1360 bewaard gebleven waarin guldens worden uitbetaald aan het schoolbestuur voor het vieren van het sinterklaasfeest met de kinderen. Het feest is lang verboden geweest. Bekend is dat in de 17e eeuw de dominees fel van leer trokken tegen deze verering. Pas na 1840 trad sinterklaas in het openbaar op en werd hij onderwerp van kinderboeken.

Feit is dat Sint Nicolaas een katholieke bisschop was in de plaats Myra. Die plaats ligt in het huidige Turkije, maar er is niets Turks aan de goedheiligman. Nicolaas leefde van 270 tot 350 na Christus. De Turken zouden pas zevenhonderd jaar later ten tonele verschijnen. Het gebeente van de heilige ligt opgebaard in Bari in Zuid-Italië. “Dat verklaart misschien waarom wij denken dat sinterklaas uit Spanje komt, want Bari is lange tijd in Spaanse handen geweest”, legt Frits uit. “Een ander idee is dat het geven van surprises en cadeautjes in de schoen Spaanse gewoontes zijn die in de tachtigjarige oorlog zijn overgewaaid. De Spanjaarden kenden een schoenenfeest en hadden de gewoonte dure cadeaus voor adellijke dames te verstoppen in vruchten. Zo zijn er heel veel legendes en ideeën. In de lezing laat ik ze allemaal de revue passeren.”

Behoud
Frits Booy vecht voor het behoud van het sinterklaasfeest. Als bestuurslid van de Stichting Nationaal Sinterklaas Comité schrijft hij artikelen en houdt lezingen over het typisch Nederlandse feest. “Het karakter van het sinterklaasfeest is zó waardevol. Je moet je echt verdiepen in een ander en iets voor hem doen om een cadeau met een gedicht te maken. Onze surpriseavond is iets heel anders dan een paar pakjes onder de kerstboom leggen. In mijn familie hebben we een grote passie voor het maken van surprises, en dan met name voor de gedichten. We verzinnen de gekste dingen. Soms gebruiken we zelfs cryptogrammen waarbij je dan door het hele huis moet zoeken om uiteindelijk je cadeautjes te vinden. Helemaal leuk zijn doorgeefpakjes. Dan opent iemand een cadeau dat hij moet doorgeven aan een ander, en die weer aan een ander. Uiteindelijk zit de hele groep te knarsetanden. Surpriseavond wordt altijd nachtwerk. We beginnen steeds vroeger en hebben dolle pret. Ik heb een keer een gedicht gemaakt dat moest worden samengesteld uit letters uit een krant waar een stipje onder stond. Dan ben je wel even bezig...”

Mysterieus
“Elk jaar ontdek ik nieuwe dingen over sinterklaas. Maar een aantal dingen blijft mysterieus... Hoe doet hij dat toch, daarboven op dat dak? En hoe komen die cadeautjes dan heelhuids door die schoorsteen? En hoe kan de sint heel Nederland bezoeken in een paar weken?
Ik zie mezelf nog zitten op de schouders van mijn vader. Hij droeg altijd een pet, maar met sinterklaas droeg hij een hoed om de pepernoten te kunnen opvangen. Als ik daaraan terugdenk schieten de tranen in mijn ogen. Het sinterklaasfeest is een oer-Hollands feest dat op deze wijze alleen in onze streken wordt gevierd. Ik hoop dat de lezing en de tentoonstelling ertoe bijdragen dat het feest nog lang gevierd zal worden!”

Tentoonstelling, lezing en poppenkastvoorstelling
De tentoonstelling in het Edams Museum is opgebouwd rond alles wat Frits in zijn leven rond sinterklaas heeft weten te verzamelen. Topstukken zijn de allereerste sinterklaasboekjes uit de 19e eeuw en allerhande sinterklaasprenten van reclames tot politieke spotprenten. De tentoonstelling is te bezoeken van dinsdag 21 november tot en met zondag 3 december. Openingstijden: dinsdag, donderdag en vrijdag van 14.30 tot 16.30 uur, en woensdag, zaterdag en zondag van 13.00 tot 16.30 uur. De toegang is gratis.

In de lezing voor volwassenen op 23 november legt Frits uit wie sinterklaas is en waar het feest vandaan komt. Alle mogelijke achtergronden worden belicht, en alle vragen worden beantwoord. De lezing vindt plaats op donderdag 23 november om 20.00 uur. De poppenkastvoorstelling is voor de kleintjes. De voorstelling heet ‘Toos en Koos zetten hun schoen’ en duurt ongeveer 10 minuten. De poppenkastvoorstelling vindt plaats op zondag 26 november om 14.00, 14.30 en 15.00 uur. Hiervoor dient men zich aan te melden via 0299-315279 of 0299-371359.

Alle activiteiten vinden plaats in de dependance van het Edams Museum, Damplein 1, Edam.