Hoe Pim kwam (en verdween) - Waarom veel Volendammers LPF omarmden

Hoe Pim kwam (en verdween) - Waarom veel Volendammers LPF omarmden
Nergens waren ze zo dol op Pim Fortuyn als in Volendam. Bij de Kamerverkiezingen van 2002 vergaarde de LPF daar ruim 31 procent van de stemmen, bijna net zo veel als het CDA. Hoe emoties, werkerszweet en behoefte aan duidelijkheid regeerden in het stemhokje.

Waarom koos een derde van Volendam voor de LPF? Een waarom lieten ze Fortuyn na het succes weer vallen? Op zoek naar verklaringen, praatten we met opiniemakers rond de dijk. Gesprekken over politiek? Liever niet. Maar als het anoniem kan, vooruit. Reacties vanuit de onderbuik. Waarom stemde Volendam vierjaar geleden zo massaal op de LPF?

Uit emotie
De zorg voor elkaar is er in Volendam vanaf hun jeugd en vanaf de kansel ingebakken. Bij collectes wordt in het dorp steevast veel meer geld ingezameld dan gemiddeld. Bij rouw, ziekte en andere tegenslag is het medeleven groot. De deken van de gemeenschapszin is in het vissersdorp warmer dan waar dan ook. Vanuit die emotie schrijven ze hun hits, vanuit die emotie steunden ze elkaar na de nieuwjaarsbrand. Wetenschappers beschreven jaren later wat ze in het dorp allang wisten: dat vrijwilligerswerk het dorp na die klap op de been hield. Die emotie moet een grote compassie voor Fortuyn teweeg hebben gebracht, nadat hij op 4 mei werd vermoord. Emotie vertaald in stemmen.

Uit betrokkenheid
Volendammers werken hard. Per persoon twee baantjes is achter de dijk heel gebruikelijk. Overdag bij een baas, 's avonds in de horeca, de schoonmaakbranche of bij een bouwklus. Kijk naar alle busjes die 's morgens vroeg het dorp uitrijden en je ziet hoeveel Volendammers in de bouw werken. Lieden van lange dagen en prestaties. Die hebben het niet zo op anderen die minder actief zijn. Fortuyn had het over miljoenen die aan de kant staan en niet meer weten hoe plezierig het is om iets te ondernemen. Weg bij dat loket, want daar krijg je wel je geld, maar moetje ook je ziel inleveren'. Die woorden spreken aan als je na een werkdag van twaalf, dertien uur eindelijk op de bank zit.

Uit vrijheidsdrang
Veel Volendammers zijn ondernemend. De visserijgeschiedenis heeft vrijbuiters van ze gemaakt. „Niet lullen, maar pellen”; heette het in de garnalencultuur. Wie zijn vak verstaat, begint voor zichzelf Honderden zelfstandigen zonder personeel laten zich door grotere bedrijven inhuren. De vrijbuiters op het water maakten plaats voor vrijbuiters in de bouw en de handel. Vrijbuiters die het niet zo hebben op wetten,.. regeltjes en beperkingen. Net als Portuyn. „Weg met het subsidiesocialisme' verkondigde hij. Dát is welkome taal, voor vrijbuiters.

Uit onwetendheid
In Volendam wonen nauwelijks buitenlanders. Asielzoekers? Vluchtelingen? De meesten zijn er vanuit hun eigen kring niet mee vertrouwd. Die kennen het immigratievraagstuk vooral van de televisie, van de buitenkant. Waarmee het verband tussen buitenlanders en problemen gauw is gelegd. Fortuyn riep hardop dat het vooral de buitenlanders zijn die Nederlandse gevangenissen en Blijf van mijn lijfhuizen bevolken. En dat volgens hem 90 procent van de vluchtelingen om economische redenen naar Nederland kwam. Hij wilde 'geen islamiet meer binnenlaten als dat juridisch haalbaar zou zijn’, zei hij. Wie de nieuwkomers als synoniem ziet voor problemen, hecht aan zo'n boodschap.

Omdat ze kuddedieren zijn
'Met z'n allen', is het motto achter de dijk. Sportwedstrijden; concerten, toneelVoorstellingen,. feestjes: ze gaan er met de hele familie en de halve straat heen. Heeft de één geslepen tegels in de voortuin, wil de.ander het ook. De regel geldt ook voor kleding, voor woninginrichting en voor kapsels: aLs de trend is ingezet, volgt later het halve dorp. Zo moet het met de politiek ook zijn gegaan. Een paar plaatselijke opiniemakers die in kantines, bouwketen en aan de bar hun passie voor Pim verkondigen. En velen volgden.

Omdat ze snel volgen als iemand roept dat het anders moet
In de gemeenteraad van Edam-Volendam kijkt niemand meer vreemd tip van complete omwentelingen. Toen de plaatselijke partij Volendam 80 zich richtte tegen de gevestigde orde, kreeg deze stroming meteen veel kiezers achter zich. Bij de laatste verkiezingen maakte de nieuwe stroming Recht Door Zee een vuist tegen vermeende achterkamertjespolitiek in het stadskantoor. Recht Door Zee pakte meteen vier van de 21 zetels. Vanuit die hang naar politieke verandering en het omarmen van de nieuwkomer lag de keuze voor de LPF voor de hand.

Omdat ze politiek dakloos waren
Volgens de katholieke tradities stemde Volendam vooral op het CDA, maar de band met de kerk leek minder hecht te worden. Balkenende had nog niet de tijd gehad om kiezers voor zich te winnen. En de VVD had met Van Aartsen en Dijkstal geen gezichten die de gewone Volendammer aanspraken. Voor de zoekende kiezer bood Pim Fortuyn de vluchtweg. De trouw van Volendam aan Pim Fortuyn bleek maar beperkt houdbaar.

Nadat het kabinet CDA/VVD/ LPF eind 2002 uit elkaar spatte en de LPF het drukker had met onderlinge twisten dan met idealen, kalfde de Volendammer steun ook weer af. Bij de verkiezingen van januari 2003 kreeg de LPF nog maar tien procent van de Volendammers achter zich. De kiezers gaven hun stemmen weer aan het CDA en de VVD. Zoals vanouds. En nu? Kenners zien Volendam niet massaal op de kleine rechtse partijen stemmen. Peilingen schilderen deze splinterbewegingen af als verliezers. En achter de dijk hebben ze meer met winnaars.