Speech burgemeester van Beek tijdens slotbijeenkomst Het Anker

Dames en heren

Een speciaal woord van welkom aan mijn collega de heer Van Lidth de Jeude, burgemeester van Deventer, maar wat hier vooral van belang is, de toenmalige voorzitter van de Commissie Financiële Afwikkeling Nieuwjaarsbrand Volendam. Uw commissie heeft op een uitzonderlijk betrokken en deskundige wijze de basis gelegd voor tal van regelingen en faciliteiten waar we hier in Volendam zo dringend behoefte aan hadden.

Ook van mijn kant een speciaal welkom voor de vertegenwoordigers van de nazorgorganisaties, betrokken instellingen en de ministeries. We zijn hier in dit deel van het programma bijeen voor de presentatie van een indrukwekkend document. Een kennisdocument, samengesteld en geschreven door Mieke Nuijen, dat tot stand is kunnen komen dankzij de financiering van het ministerie van BZK. De directeur Crisisbeheersing Henk Geveke wil ik graag mijn speciale dank daarvoor meegeven. Met tevens het verzoek om ook aan de heer Dick Schoof, de directeur-generaal Veiligheid, onze waardering over te brengen. Mede de opstelling van dit ministerie maakt het ons als gemeente mogelijke mogelijk de nazorg op een aanvaardbaar niveau te continueren. Graag noem ik in dit verband ook de naam van Arthur Wijnen (hier aanwezig), die voor ons een onmisbare schakel is gebleken. Bij de aanpak van de nazorg hebben de ministeries van BZK en VWS zich een betrouwbare en onmisbare partner betoond.

Nu CRN Het Anker, als instituut, het anker licht -zoals de directeur mevrouw Antoinette van Rinsum het noemt- ben ik blij dat de gemeenteraad van Edam-Volendam het collegevoorstel heeft gevolg om een aantal kerntaken voor de nazorg voort te zetten binnen de gemeentelijke organisatie. Als tiende prestatieveld, een front- en backoffice, binnen de uitvoering van de WMO (de Wet Maatschappelijke Ondersteuning). En dat een aantal medewerkers van het Anker in gemeentedienst kunnen treden om, naast de dienstverlening aan de getroffenen en de nabestaanden, bij te dragen aan continuïteit en kennisoverdracht. Ook ben ik verheugd dat we met elkaar -de BSNV, de SSNV en de gemeente- gaan samenwerken binnen de Nazorg Stichting Nieuwjaarsbrand Volendam.
Vooral gericht op het bieden van een aantal zekerheden voor de overigens onzekere toekomst van de ernstig getroffenen

Dames en heren, er is de afgelopen jaren veel gezegd en geschreven over de Nieuwjaarsbrand van 2001 in Volendam. Een brand die een nieuw jaar vol beloften, vol toekomst deed ontaarden in een ramp die niemand onberoerd heeft gelaten in onze gemeente. Maar ook een ramp die als een steen in een grote waterplas in steeds grotere cirkels steeds meer mensen beroerde. Tot ver over de landsgrenzen heen. Een ramp die jonge levens heeft weggerukt en mensen heeft gekwetst tot in het diepste van hun ziel; een ramp die mensen tot wanhoop heeft gedreven. Een ramp ook die mensen boven zichzelf heeft doen uitstijgen. Een ramp die een gemeenschap, de gemeenschap van Volendam, tot grote solidariteit heeft gebracht. Burgers hebben zich georganiseerd. Uren, dagen, maanden, jaren en velen tot op de dag van vandaag, legden ze een warme deken over de aangeslagen gemeenschap. Een ramp die gevolgd is door verwondering en bewondering voor de wijze waarop vele zwaar beschadigde jongeren zoveel kracht konden blijven uitstralen. Dit is 'de kracht van Volendam'. Na de ramp is er op alle niveaus veel gebeurd en in gang gezet. Er zijn lessen geleerd, harde lessen en dure lessen.

Veel van die belangrijke lessen worden door Mieke Nuijen beschreven in dit kennisdocument. Het zijn lessen voor later en zijn opgetekend voor gemeenten en bestuurders in Nederland, uitvoerende hulporganisaties, zorgverzekeraars, koepelorganisaties, onderwijsinstellingen, kerkgemeenschappen, kenniscentra voor psychosociale zorg na rampen en voor wie het maar horen of lezen wil. Maar de lessen zijn natuurlijk ook een bevestiging voor alle direct betrokkenen, onder wie de vele vrijwilligers die de handen uit de mouwen hebben gestoken. Voor al die inwoner die iedere keer als ze over de Dijk lopen onwillekeurig terugdenken aan die rampnacht. Opdat het niet allemaal verloren gaat wat geleerd is en wat er ontwikkeld is. Het zijn niet allemaal zware wetenschappelijke lessen. In menig opzicht is het een verhaal van gewone mensen die de bereidheid hebben getoond om verantwoordelijkheid voor elkaar te dragen. Een mensenverhaal ook omdat niet alleen successen zijn geboekt, maar ook fouten zijn gemaakt. Er is geleerd of genegeerd, er is gehuild en gelachen, er is ruzie gemaakt en vrede gesloten.

Veel van de bevindingen bij deze en andere rampzalige gebeurtenissen hebben geresulteerd in het aanscherpen van wetgeving, het bijstellen van rampenplannen en vele procedures die daar aan annex zijn.
Hulpverleningsorganisaties hebben hun werkzaamheden beter op elkaar leren afstemmen, vergunningenstelsels zijn opnieuw bezien en er zijn expertisecentra opgericht.

Het is wel zaak om niet te vergeten, niet te denken dat we nu wel genoeg hebben gedaan. U kunt zich wellicht voorstellen dat ik, met vele anderen, in dit verband zorgen heb over de ontwikkeling van de wetgeving waar het gaat om de gebruiksvergunningen voor onder andere de horeca. We zullen daar zeer alert op moeten zijn. Ook lokaal en regionaal zullen we moeten blijven investeren in veiligheid. Ik heb voor de gemeente Edam-Volendam een nieuw integraal veiligheidsbeleid ontwikkeld, gebaseerd op de nieuwste aanbevelingen van het ministerie en de VNG, met een uitgebreid veiligheidsprogramma voor de komende jaren. Thans is het wat mij betreft van groot belang om -na alles wat er al is gebeurd- voor de uitvoering daarvan binnen de lokale politiek en de lokale gemeenschap opnieuw voldoende draagvlak te creëren om de benodigde prioriteit te verkrijgen. In aandacht, maar ook in mensen en middelen wel te verstaan.

Bij het samenstellen van deze rapportage is gebruik gemaakt van de vele onderzoeks rapporten die naar aanleiding van de ramp zijn verschenen. Daarnaast zijn bronnen uit de media geraadpleegd en zijn met een aantal actoren gesprekken gevoerd. Verschillende functionarissen hebben de gelegenheid te baat genomen om aanbevelingen te doen. Of om in termen van dit document te blijven: hun lessen voor later mee te geven. Over tal van onderwerpen die gerelateerd zijn aan crisisbeheersing en nazorg. Ik geef u thans vijf van mijn aanbevelingen mee. De rest is te lezen in het kennisdocument.

1) Maak gebruik van het enorme potentieel aan energie, inzet en deskundigheid in de lokale gemeenschap. Gewone burgers, maar ook de onderwijsinstellingen, de verenigingen en zeker niet te vergeten de kerkgemeenschappen. Zorg wel voor voldoende professionele coördinatie en ondersteuning. Zorg ook voor voldoende aandacht voor de nazorg van de hulpverleners zelf. Voor de vrijwilligers, maar ook voor de professionele diensten. Heb begrip voor onverwachte reacties van betrokkenen. Stress is nu eenmaal een normale reactie op een abnormale omstandigheid.

2) Ook al is overheidshandelen in de discussie betrokken, ga niet te lang en te nadrukkelijk met de rug naar de gemeente staan. Geef de gemeente de regierol. Of liever gezegd: gemeente pak je regierol.
Plaats de gemeente niet op de zijlijn: zij is immers een continue factor, dus maak daar gebruik van. Dat vraagt natuurlijk ook van die lokale overheid dat er daarvoor de nodige ruimte wordt gecreëerd. Waar nodig schoon schip wordt gemaakt, een handreiking wordt gedaan en met wijsheid en tact wordt gehandeld.

3) Er komen van verschillende kanten budgetten vrij. Versnipper die budgetten niet. Maak gebruik van synergie. Dat betekent constructief samenwerken, hier en daar inleveren van autonomie en het slechten van schotten.

4) Veiligheid is een blijvend aandachtspunt. Integrale veiligheid is daarbij het sleutelwoord. Veiligheid is geen eenmanspost. Bedenk ook dat niemand ooit alle risico's kan uitsluiten. Ook een gemeente kan geen veiligheidsgarantie geven. Je kunt alleen met elkaar er naar streven dat de kans dat er iets gebeurt verkleind wordt en er voor zorgen zo goed mogelijk voorbreid te zijn. Durf ook te wijzen op de individuele verantwoordelijkheid van burgers en ondernemers. We moeten het samen doen, de overheid kan het niet alleen.

5) Rampenoefeningen blijven noodzakelijk. Niet alleen operationeel maar juist ook bestuurlijk. Denk nooit: dat weten we nu wel. Actualiseer regelmatig de plannen, de procedures en de afspraken. Investeer in veiligheid. Wees beducht voor de wet van de remmende voorsprong: na een inhaalslag ligt het "het kan nu wel weer een paar tandjes terug" al snel op de loer. Maar door de dynamiek van de maatschappelijke ontwikkeling en de snel veranderende wetgeving loopt je weer achter voor je het weet. Ik ben niet zonder zorgen op dit punt.

Dames en heren, ter afsluiting,

De lessen uit 'de brand van Volendam' zijn vastgelegd als geheugensteun, maar ook als eerbetoon aan de nabestaanden, aan de vele jongeren die voor hun leven zijn beschadigd, aan allen die moedig zijn geweest tijdens de brand en met grote plichtsbetrachting hun werk hebben gedaan; aan al die mensen die het leed van de brand hebben willen verzachten, kortom aan allen die bij de brand betrokken waren of zich erbij betrokkenen hebben gevoeld.

Ik hoop dat de lessen voor later uit dit kennisdocument van Volendam, met hun waar- en wijsheden als inspiratiebon en leidraad mogen dienen voor al diegenen die met aspecten van nazorg te maken krijgt. En dat dit document met ervaringsgegevens en leerpunten zijn weg weet te vinden. Uiteraard hoop ik van harte dat de inspanningen beperkt kunnen blijven tot een goede voorbereiding en dat niemand er in de praktijk daadwerkelijk gebruik van hoeft te maken. Maar ik vrees dat garanties daarvoor nooit zijn te geven.

Ik dank de auteur Mieke Nuijen en allen die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek recht hartelijk.

W.J.F.M. van Beek
Burgemeester Edam-Volendam
8 december 2006