Een verjaardagsfeest op komst! (foto's)

Een verjaardagsfeest op komst!
Zondag 7 januari vindt het officiële startsein plaats van de stadsfeesten ‘Edam-Volendam 650 jaar stad’. Dan wordt in de Grote Kerk in aanwezigheid van zo’n 900 genodigden het programma voor het aankomende jaar gepresenteerd. Van deze opening zullen televisieopnames worden gemaakt door de Love en TV Noord-Holland. Op de website van de stichting zal een uitgebreide fotoreportage getoond worden. Daar komen binnenkort ook foto’s van het feest van 50 jaar geleden.; er is namelijk een serie unieke foto’s gevonden.

Er zijn prachtige, nog niet eerder getoonde beelden gevonden, gemaakt door wijlen Gerrit bij ’t Vuur, de bekende Edammer die aan de basis staat van de vereniging Oud Edam en die het grootste deel van zijn leven met zijn gezin in de Kleine Kerkstraat woonde. Vanuit het bovenraam van zijn woning maakte hij in 1957 prachtige foto’s van een praaloptocht, maar ook in de feestvierende stad zette hij vele Edammers op de kiek. De foto’s zijn onlangs gerestaureerd en gesorteerd door Wil Tjoa en Cor van Bruggen. Zij zullen op termijn deze unieke tijdsdocumenten op de site plaatsen (www.edam-volendam650.nl) zodat belangstellenden de foto’s kunnen bestellen. Vooruitlopend hierop mochten wij alvast een foto publiceren. Samen met een artikel van 50 jaar geleden uit De Spiegel, het christelijk nationaal weekblad, willen wij u alvast in de juiste sfeer brengen voor het nieuwe jaar.

Edam herdacht in 1957 massaal 600 jaar stadsrechten
“Edam wil eens goed voor de dag komen de komen­de weken. Want van 12 tot 21 juli viert de stad feest, ter herdenking van zeshonderd jaar stadsrechten. Met een uitbundige ver­siering en in een unieke feesttooi zal Edam dan zijn duizenden bezoekers opwachten. Zeker drieduizend van de in totaal vijfenveertighonderd inwoners, van hoog tot laag, oud en jong, nemen aan de kostumering deel. En wat voor kostuums zullen er gedragen wor­den! Edam zal tonen, dat het ook in dit opzicht geen half werk doet.

Men moet Edam, de kleine stad aan de voormalige Zuiderzee, nu niet be­schouwen als een dood of slapend plaatsje. Wie dat doet, maakt de Edammers een beetje boos. Er is leven genoeg hier, zeggen ze; kijk maar naar onze industrie en onze kaashandel, die nog altijd van be­tekenis is. Inderdaad, Edam is een levende stad, dankzij de ook zich daar uitbreidende industrie. Maar er is toch ook een tijd geweest, die mag gelden als de gouden eeuw voor het stadje. Die glorietijd begon in 1357, toen Edam een tolvrije haven kreeg. Daardoor werd de stad een be­langrijk centrum voor de haring­visserij, scheepsbouw en allerlei in­dustrieën die op visserij en scheeps­bouw betrekking hebben. Toen de Gouden Eeuw voor de zeven provin­ciën aanbrak, had Edam haar grootste bloei bereikt. Men vond er toen niet minder dan dertig scheeps­timmerwerven, tien zoutketen, vier traankokerijen, drie lakenfabrieken en drie brouwerijen. De toenmalige drukte in de stad, wordt wel aardig getypeerd door het feit, dat tijdens het middagschaftuur van de werklieden. de beide Oosterbruggen niet mochten worden opgehaald voor pas­serende schepen. Bekend is verder, dat een groot deel van de vloot van admiraal De Ruyter, op Edamse wer­ven was gebouwd.

Levende herinnering
Ook het stadje zelf, zoals het zich nu nog voordoet aan de twintigste-eeuw­se bezoekers, met zijn schilderachtige straatjes en grachten, herinnert in sfeer en straatnamen aan het be­langrijke verleden. En wil men nog een puur levende herinnering, dan is daar de Edammer kaas. De thans in heel de wereld bekende vorm, de Edammer „koppen", is inderdaad een Edamse vinding, uit de zeventiende eeuw. Van oudsher is Edam een be­langrijk centrum voor de kaashandel geweest. Zelfkazende boeren uit de omtrek, brachten hier op zaterdag­morgen hun producten naar de markt. Deze kaasmarkt had hetzelfde aan­zien als de bekende Alkmaarse markt. Ook met de in het wit geklede kaasdragers, met berries, met waag­gebouw en oude weegschaal (uit 1356). Sinds 1918 is deze befaamde markt opgeheven. Latere pogingen tot herstel, door het gemeentebe­stuur, liepen op niets uit. Maar nog altijd is de kaashandel belangrijk als middel van bestaan in Edam en om­geving, en nog altijd kan men in het Waaggebouw Edammer kaas kopen. Dit laatste is speciaal bedoeld voor de buitenlandse toeristen, die natuur­lijk in de mening verkeren dat de bekende kaasbollen alleen maar in Edam gemaakt worden.

Feest!
Tijdens de vroegere zaterdagse kaas­markt in Edam, speelde altijd het carillon van de Grote Kerk. Deze traditie heeft men tot op de dag van vandaag voortgezet, zij het dan dat men bij dit zaterdagse carillonspel al sinds jaren de aantrekkelijke bedrij­vigheid van de kaasdragers missen moet. Maar binnenkort zal dit alles nog eenmaal in volle glorie herleven. Dat is op zaterdag 20 juli; dan zal het op de kaasmarkt toegaan als vanouds, dank zij mede de hulp van de Alkmaarse kaasdragers, die voor deze gelegenheid van standplaats zul­len wisselen.

De kaasmarkt is een van de grote punten van het feestprogramma. An­dere belangrijke evenementen zijn: de oudhollandse bruiloft met boeren­dansen (16 juli), de kortebaandrave­ri j (18 juli) en de historische optocht (19 juli). Heel Edam heeft zich, als een hechte, eensgezinde gemeenschap opgemaakt voor het feest. Alle straatjes en grachten worden verlicht en ver­sierd. Geen steegje wordt daarbij overgeslagen. Dit is het werk van de burgerij, die, verdeeld over een aan­tal buurtverenigingen, zelf het geld voor deze versieringen heeft bijeen­gebracht.

In kostuum
Maar als belangrijkste attractie voor de bezoekers, rekent men toch de kostumering. Begin van dit jaar kwam de heer G. T. Vermeer, hoofd van de Coornhertschool, op het idee ter gelegenheid van het aanstaande stadsfeest enkele mensen in histo­risch kostuum te steken. Het feest­comité voelde er wel voor, en liet een paar honderd historische modellen, die gangbaar waren in de tijd waarin Edam haar grootste bloei beleefde - dus uit de periode 1300-1400 - op papier zetten. Enige van deze model­len werden nagemaakt, en in een spe­ciale show aan burgerij en pers ge­toond. Het succes was z6 groot dat iedere Edamse en Edammer zich voor het feest op deze wijze wilde tooien. Want dit waren nu eens geen goed­kope papieren of katoenen verkleed­pakjes, waarvan de namaak je zo direct in het gezicht sloeg, maar dit waren kostuums van kwaliteit en van oude snit. Iedereen in Edam wilde zo'n pak van fluweel, of zo'n jurk van chiffon of zijde hebben voor het feest. Dat gaf natuurlijk moeilijk­heden. Want hoe kwam men aan de benodigde hoeveelheden dure stof, voor deze massale verkleedpartij?

Stofhandelaar
Een stoffenhandelaar (Ven Poelgeest red.) wist er raad op. Hij bestelde bij verschillende fabrie­ken zoveel coupons als hij krijgen kon. Coupons fluweel, chiffon, zijde en katoen, die tegen een lage meter­prijs aan de Edammers konden ver­kocht worden. En zo kan het gebeu­ren, dat u tijdens de feestweek in Edam een adellijke dame uit de veer­tiende eeuw ziet rondwandelen, in een japon van tafzijde, met mouwen van Franse damast en getooid met een puntig hoofddeksel, zoals adellijke vrouwen in die tijd droegen - terwijl dit alles met elkaar slechts een paar tientjes heeft gekost. Ja, de stoffen­handelaar heeft het druk gehad de afgelopen maanden; maar wie er nu eens op uit was een goedkoop stofje in de wacht te kunnen slepen voor een paar gordijnen, kreeg nul op het rekest, want de opzet was: kleding voor^, het feest!

Passen en meten
Wie het ook heel erg druk hebben gehad, zijn de huisvrouwen. Zij heb­ben weken lang moeten naaien, me­ten en passen, om de pakken en jur­ken voor het gezin op tijd klaar te krijgen. Want wilde men de kosten enigszins binnen de perken houden - dit_- betekent van vijfentwintig tot tachtig gulden - dan moest de kledij natuurlijk zelf vervaardigd worden. Maar ook weer niet iedere Edamse was even bedreven in het naaien, zodat verschillende huisvrouwen ook voor anderen het werk deden. Tot in de nacht is er door sommige Edam­se vrouwen gezwoegd aan de kostuums. Mevrouw Van Dijk aan de Voorhaven vertelde ons: “ik heb nu elf kostuums gemaakt en tien baret­ten -- maar nu zet ik er ook een punt achter."

Dank zij de hulpvaardigheid van vele Edamse huisvrouwen, en dank zij de eensgezinde wil van de bevolking om met iets goeds voor de dag te komen, zal Edam straks de bezoekers op een bijzondere wijze opwachten. Want niet alleen de slager en de bakker, maar ook de burgemeester, de dok­ter en de dominee zullen van 12 tot 21 juli in historische kostuums ge­kleed gaan. En wat meer zegt: ook in deze kledij hun werk doen ...”

Peke

Klik hier voor foto's van de viering van de stadsfeesten Edam 600 jaar.