Boek Oud Edam over ‘Het Huis De Meeuwen’

Boek Oud Edam over ‘Het Huis De Meeuwen’
‘Het Huis de Meeuwen’ is inmiddels nummer 6 in de Historische Reeks van Oud Edam. Op toegankelijke wijze wordt in bijna 90 pagina’s de geschiedenis van deze opvallende villa blootgelegd. En de geschiedenis van haar bewoners, met de flamboyante Willem Noothoven van Goor in de hoofdrol. Maar ook daarvoor en daarna herbergde De Meeuwen bijzondere bewoners.

Het is bijna niet meer voor te stellen dat de huidige villa aan de Zeevangszeedijk in Edam ooit een simpele arbeiderswoning was. Maar een groot deel van de 19^e eeuw was dat zo. Een deel van de arbeiderswoning bestaat echter uit dikkere bouwmuren, iets wat wel vaker wordt aangetroffen bij de rijkere stenen huizen uit de periode vanaf de 17^e eeuw. De kaart van Blaeu (situatie 1665) bevestigt deze suggestie: ongeveer op de locatie van het huis De Meeuwen staat een groot dwarshuis met twee verdiepingen en een kap.
In 1872 veranderde de functie van het huis: beneden bleef het een woning maar boven kwam een koffiehuis, Buitenlust genaamd, met uitzicht over de Zuiderzee. Deze uitspanning ging in enkele jaren van hand tot hand totdat in 1904 het doek viel voor deze uitspanning.

Keizer Wilhelm II
Het was de Duitse kunstschilder Ludwig Noster (1859-1910) die het oude café ontdekte. Noster was in die tijd een internationaal vermaard kunstenaar. In 1888 werd hij zelfs hofschilder van de latere keizer Wilhelm II. In Edam had hij reeds twee woningen aan de Grote Kerkstraat 38 en de Voorhaven 63. Als portrettist was hij ongetwijfeld geïnteresseerd in het Volendamse vissersleven. Edam was daarbij een gerieflijke plaats om weer ’s avonds terug te keren. Maar het ging hem echter niet om het rauwe gedoe in het eigentijdse Volendam, maar om de verstilde sfeer van het ware 17^e eeuwse Hollandse leven binnenshuis; die vond hij in de Schone Slaapster.

Mussolini
Na het overlijden van Noster kwam er opnieuw een bekende kunstschilder richting De Meeuwen. Het was de kosmopoliet Antoon van Welie. Van Welie (1866-1956) was in die tijd een ‘bekende Nederlander’. Hij brak in 1899 internationaal door met lovende kritieken en kreeg opdrachten vanuit de hele wereld. Leden van koningshuizen, industriëlen, politici, toneelspelers, zelfs Mussolini en Hitler. Met de katholieke kerk en het Vaticaan onderhield hij innige banden. Van Welie werd geroemd om de manier waarop hij de karakters van de geportretteerden wist vast te leggen. Zo rond 1910 maakte hij voor het eerst een portret van een in het wit geklede jongeman, Noothoven van Goor.

Innige band
De band tussen de kunstschilder en de jonge Noothoven was blijkbaar hecht, want toen Van Welie in Edam het latere Huis De Meeuwen kocht, waarschijnlijk als een prettig buitenverblijf naast zijn Haagse woning, was het Noothoven die het huis vrijwel meteen betrok en inrichtte. Ven Welie, die later in de tijd in Nederland steeds meer kritiek kreeg van de toenmalige kunstcritici, dook regelmatig op in Edam. Hij gaf Willem Noothoven de vrije hand om het huis grondig te veranderen. De nieuwe waranda was de eerste aanzet tot een grote metamorfose van het huis. Uit deze tijd stamt de naam van de villa.

Spraakmakend
Het boek verhaalt verder over de veranderingen die De Meeuwen en de achterliggende tuin ondergingen en belandt in hoofdstuk twee bij de ‘jonkheer’ van de opvallende villa, de genoemde W.A. Noothoven van Goor. Deze persoon werd in korte tijd een spraakmakende figuur in het kleine Zuiderzeestadje. Zonder baan, maar altijd gul met geld wist hij een onuitwisbare indruk te maken op zijn plaatsgenoten. Hij hielt zich niet afzijdig van de lokale maatschappij, integendeel: bij de onafhankelijkheidsfeesten van 1913 (100 na de bevrijding van Napoleon) was hij de grote gangkamer. Een portret uit die tijd hangt nu nog steeds in het Damhotel.

Indrukwekkend feest
Hoewel het er alle schijn van had dat Van Welie mannelijke gevoelens had voor de knappe Noothoven, koos deze voor het vrouwelijk schoon. Een relatie met de in die tijd wereldberoemde Amerikaanse danseres Isadora Duncan wordt breeduit beschreven. Ook zijn latere huwelijk met de Amerikaanse Gertude Nelson, dochter van een puisant rijke ondernemer, deed veel stof opwaaien. Het boek ontrafelt de door Noothoven zelf in het leven geroepen mythe al zou hij een bastaardzoon zijn van koning Willem III. Het vertelt over de breuk tussen Van Welie en Noothoven, de gulheid van laatstgenoemde, het indrukwekkende Edamse feest in 1913, de verhalen en roddels aan de hand van getuigenverklaringen van nazaten en het plotsklapse vertrek van Noothoven en zijn Gertrude in 1924.

Slimmigheidje burgemeester
Het was de tijd dat in Edam gas en olie werden vervangen door elektriciteit. Noothoven, na enkele uitstapjes al weer vijf jaar onafgebroken bewoner van De Meeuwen, had zijn huis voorzien van lichtpunten en stopcontacten. Maar de kabel, die in heel Edam werd neergelegd, kwam maar niet verder dan het Oorgat. Toen Noothoven ten leste bij burgemeester Kolfschoten ging informeren waar de aansluiting bleef, vertelde de burgervader: “Kijkt u eens, Edam is een arme gemeente. Wij hebben geen geld. Daarom dachten wij: als u die kabel eens betaalde?” Nu ging het Noothoven niet om het geld of de kabel, maar dit slimmigheidje viel bij hem net verkeerd. Er knapte iets in hem. Zijn liefde voor Edam en de Edammers stierf op dat moment een tragische dood. ‘Nu ga ik hier weg”, zei hij.

Zijn nieuwe plek werd wederom een opvallende: het ‘Marocco Haus’ in Oberammergau in Duitsland. Een opvallend oosters paleis dat in 1878 als paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Parijs werd geplaatst en was opgekocht door koning Ludwig II van Beieren.

Nieuw leven
Van Noothoven stierf in 1932 plotsklaps (in Den Haag) met de woorden: “Ik ben nu 52, maar ik heb voor 104 jaar geleefd). Na het vetrek van Noothoven verloederde De Meeuwen. Pas vanaf de jaren vijftig, toen het kunstenaarsechtpaar Roos eigenaar werd, kwam er een tweede leven op gang dat tot op de dag van vandaag voorduurt.

Donderdag 22 februari om 20.30 uur vindt de presentatie van het boek plaats in het Damhotel. Iedereen is welkom. Noothoven van Goor zal persoonlijk aanwezig zijn, zowel lijfelijk als op het witte doek. Het betreft uniek filmmateriaal van de Onafhankelijkheidsfeesten te Edam in 1913. De huidige bewoonster Amy Roos zal het eerste exemplaar in ontvangst nemen en vertellen over haar leven in de romantische villa.

Samenstellers: Hans Boonstra, Anthonie Heidinga, Hans Keijzer, Rob van der Laarse en Wim Strating. ‘Het Huis De Meeuwen. Kunstenaars en levenskunstenaars in Edam’ is vanaf die datum ook te koop.