Vanaf 7 april te koop ‘Verbonden eeuwen, kunst en kunstenaars uit Edam’

Vanaf 7 april te koop ‘Verbonden eeuwen, kunst en kunstenaars uit Edam’
Dat is de titel van het boek dat op 7 april 2007 om 14.00 uur in de Lutherse kerk van Edam wordt gepresenteerd. Een in alle opzichten uniek project. Drie schrijfsters hebben in 2005 de uitdaging aangenomen om de kunstgeschiedenis van Edam in de meest brede zin te onderzoeken. Een tot dat moment vrijwel onontgonnen gebied.

Het initiatief komt van Gea Karhof. Zij vervaardigde in 2002 een ets met dezelfde naam voor haar overzichtstentoonstelling ‘Etsen als ontdekkingsreis’. Bij de voorbereiding van deze expositie stuitte de grafica in het depot van het Edams Museum op oude ornamenten, beelden schilderijen en talloze prenten. Die kunstschat opende haar ogen voor de rijke kunstgeschiedenis van Edam. In een nieuwe prent werden elementen uit die geschiedenis samengebracht. ‘Verbonden eeuwen’ was geboren. De opbrengst van de etsen stelde zij beschikbaar als basiskapitaal voor een te verschijnen boek over de kunstgeschiedenis en de kunstenaars van Edam.

Kunstzinnig verleden Edam
‘Verbonden eeuwen’ voert terug naar de vroegste kunstuitingen in en aan de 15^e-eeuwse Grote of Sint Nicolaaskerk, monumentaal toonbeeld van Edams kunstzinnig verleden. De Reformatie (1572) luidt naast een godsdienstige, tevens een definitieve breuk met de kunst van de middeleeuwen in. Rond de hierop volgende eeuwwisseling maakt Edam naam door kaartenmakers die naast werk in opdracht van grote handelsmaatschappijen, decoratieve wereldkaarten maken op perkament. Ook ontwikkelt zich een glazeniersschool in Edam met glazenmakers die bekend zijn geworden door hun gebrandschilderde glazen in kerken van enkele naburige plaatsen. En niet te vergeten het werk van de Edamse zilversmeden, waarvan nog maar heel weinig over is.

In de vroege 19^e eeuw worden op initiatief van koning Willem I tekenscholen opgericht. Zo ook in Edam. De scholen zijn bij uitstek bedoeld voor het gewone volk, waar het tekenen naar pleister en model wordt gecombineerd met meetkundig en bouwkundig lijntekenen en perspectieftekenen. De Edamse Teekenschool levert naast een bijdrage aan kunstzinnige vorming ook een aandeel in de waardering van kunst onder de bevolking.

Rol Edams Museum
Dit laatste doet ook het in 1895 gestichte Edams Museum. De behoeder van het Edams cultureel erfgoed organiseert in de 20e eeuw op bescheiden schaal tentoonstellingen (Hubert van Lith, George Stahl) en gaf de kunstenaars de gelegenheid het museum als atelier te gebruiken. In deze eeuw ontwikkelt de kunstenaar zijn of haar talenten al dan niet via de kunstacademie, werkt vanuit naturalistisch, figuratief, abstraherend, abstract, werkt vrij of in opdracht.

Beeldend kunstenaars uit de stad en van daarbuiten kunnen vanaf de jaren ’90 in wisselende selecties, op uitnodiging van de organisatie Kunst-aan-Huis-route hun werk tonen in openbare gebouwen, particuliere woonhuizen en tuinen. Van belang is ook het stimulerende expositie- en aankoopbeleid van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.

Buitenlandse kunstenaars
‘Verbonden eeuwen’ legt niet alleen een verband tussen de kunstbeoefening en kunstbeleving en het mensbeeld in de tijd waarin kunstenaars en de kunstbeschouwer leven. Het tracht ook vragen te beantwoorden! In hoeverre zijn de in Edam wonende en werkende kunstenaars in de vroege 20^e eeuw beïnvloed door de aanwezigheid van tientallen buitenlandse collega’s in het naburige Volendam? En welke rol speelde het in 1895 gestichte Edams Museum hierin.

De reis door de tijd in ‘Verbonden eeuwen’ zal meer vragen beantwoorden. Zoals: waarom waren de kaarten van de Edamse cartografen Cornelis Doedsz en Evert Gijsbrechtsz in hun tijd zo geliefd bij verzamelaars? En wie schilderde in 1635 het portret van de waard Jan Claesz Claes? ‘Verbonden eeuwen’ zoemt ook in op het bij verzamelaars van 20^e eeuws aardewerk geliefde Fris Edam. En op minder bekende tijdgenoten van etnograaf W.O.J. Nieuwenkamp (1874-1950), de graficus, beeldhouwer en schilder aan wiens persoon en werk in Edam zo veel tastbare herinneringen kleven.

Moderne kunst
Het accent van het boek ligt op de beeldende kunst in de 20^e eeuw. En een belangrijk deel van het boek wordt dan ook in woord en beeld ingeruimd voor hedendaagse beeldende kunstenaars die in relatie staan tot Edam. Schilders als Toon Verhoef, Aart Roos, Jaap van der Pol, Benjamin Royaards, Paul Overhaus en Ariën van Waterland. Beeldhouwers als Vanni Vos, Nelleke Allersma. Vormgever Piet Hein Eek, sieraadontwerper Mei Ling Knibbe. Fotografen als Ed van der Elsken, Anneke Hilhorst en Dirk Buwalda. En grafici als Jan de Haan en Gea Karhof. Ook wordt de ontwikkeling van de jongste generatie Edams beeldend kunstenaars onder de loep genomen.

Toon Verhoef
Toon Verhoef is van de hedendaagse kunstenaars een van de meest succesvolle. Een klein citaat uit een van de interviews die Martha Dirkmaat met vele kunstenaars uit Edam maakte. “…Toon Verhoef kon destijds (begin jaren ’70) nog niet leven van 'de kunst', maar wilde ook geen contra-prestatie aanvragen. Dus typte hij verslagen voor de Amsterdamse rechtbank en werkte hij halve dagen bij de Edamse koolborstelfabriek Morelisse, voor hij in 1975 docent werd aan Ateliers '63 en er tot 2003 een hele generatie Nederlandse kunstenaars door zijn handen zou gaan. Verhoef woont in de jaren zeventig vlakbij zijn atelier, clandestien in een 'kippenhok', een loftachtige woonruimte zonder huisnummer en telefoonaansluiting. “In die tijd dacht men bij het woord kunstenaar aan vloeken, drank, dope en steun. Je voelde dat men je zag als 'ander volk'. Uit die tijd stamt mijn enigszins dubbele relatie tot Edam, waarin absoluut het positieve overheerst…”

De teksten voor het boek zijn op toegankelijke wijze geschreven door journaliste/publiciste Martha Dirkmaat-Planting, Dr. Ing. Corrie Boschma-Aarnoudse, bouwhistorica en bestuurslid van het Edams Museum en Drs. Kunstgeschiedenis en museologie Eveline de Boer.
Marco Bakker en Thijs Quispel leverden foto’s voor ‘Verbonden eeuwen’.

Het rijk geïllustreerde boek (112 pagina’s in kleur met honderden foto’s) is vanaf 7 april te koop voor € 22,50 in de boekhandel. ISBN 978-90-807099-9-7 | gebonden uitgave. Uitgeverij De Stad, Luc van den Berg, telefoon 0299 – 315 370.