Spelers van Toneelvereniging d’Ye schrijven toneelstuk ‘OverDwars’ uit de inktpot

Spelers van Toneelvereniging d’Ye schrijven toneelstuk ‘OverDwars’ uit de inktpot
Edam-Volendam heeft 650 jaar stadsrechten. Uiteraard viert de gemeente dat groots. Veel verenigingen zijn druk bezig om hun steentje bij te dragen aan de stadsfeesten. Zo ook de Edamse Toneelvereniging d’Ye. Leden van d’Ye hebben de ganzenveer in de inktpot gedoopt en zelf een toneelstuk geschreven. De boeiende geschiedenis heeft immers genoeg kommer en kwel opgeleverd om daar eens lekker op terug te kijken. Resultaat? De Grote Kerk in Edam zal op 1, 2, 3 en 8, 9, 10 juni het decor vormen voor een waar theaterspektakel. Over de geschiedenis van die dwarse Edammers. Een heuse tijdreis in woord en beeld, met een lach en een traan, getiteld ‘OverDwars”’ Was het gewoon een kwestie van toneelstukje schrijven, repeteren, en klaar?

In het zaaltje bij het Groenlandkerkje in Edam repeteert d’Ye. Erik Vlugt, de initiator van ‘OverDwars’ zit met een uitpuilende ordner aan tafel. Rekwisietenlijsten, repetitieschema’s, kledinglijsten, rolverdelingen, geluid- en lichtplannen, een hele stapel scripts. Alleen het laatste script klopt. “Normaal kies je een toneelstuk, koop je de boekjes van de toneelcentrale en ga je repeteren. Voor de stadsfeesten wilden we de stadsgeschiedenis als thema. Logisch, maar daarvan bestaan natuurlijk geen toneelstukken. Dus moesten we het zelf schrijven. En dat bleek hele andere koek”, weet Erik te vertellen. De repetitie is zojuist begonnen. Met koffie. Kan iedereen gelijk worden bijgepraat over de voortgang. Het is al snel juni, zie je.

Geschiedvervalsing?
Een jaar geleden begon een klein groepje met het uitwerken van ideeën. “Dan heb je in elk geval een vertrekpunt”, licht Ben Kuenen toe: “Een paar daarvan bleken in de loop van het proces levensvatbaar, andere ideeën sneuvelden.” Voor de verhaallijnen laten leden van d’Ye zich inspireren door de Edamse geschiedenis. Onder de geschiedkundige feiten ligt een onbekende wereld. Wat deed het in die tijd met de gewone Edammer? Ben Kuenen: “Neem bijvoorbeeld de overgang van katholiek naar protestants. Daar kun je een prachtig persoonlijk verhaal omheen schrijven. Wij vullen in wat juist niet is opgeschreven in de boeken.” Niet iedereen hanteert de pen even makkelijk. Om de fantasie te prikkelen en de pen te oefenen kregen de spelers schrijfoefeningen mee naar huis. “Ik heb me blauw gelachen om die opstellen! Hier is zo veel materiaal uitgekomen voor het uiteindelijke script. En als het eenmaal loopt ontstaat er een lawine van ideeën”, aldus Hans de Jong, een van de zeer ervaren spelers bij d’Ye. Voor het omzetten naar een bruikbaar script - zodat een acteur precies weet wat hij op het toneel moet zeggen en doen - was nog meer nodig.

Theatersport
Schrijven is een ding. Het vormgeven in theaterspel een ander. Regisseur Jacomine de Visser: “In het begin deden we theatersport zoals bij de Lama’s. Dit neemt snel geremdheid weg en het stimuleert het improvisatievermogen enorm.” Niet iedereen was altijd blij met de oefeningen. Acteur Nico Kemper: “Ik stond op een gegeven moment een theezakje in een kop koffie na te doen. Toen kreeg ik het warm… Gelukkig deden we ook mini-toneelstukjes. Dat is echt bulderen van het lachen!” Mini-toneelstukjes? “Ja,” valt Jacomine bij, “met z’n vijven maak je dan in vijftien minuten een toneelstukje over bijvoorbeeld een stembureau na sluitingstijd, een bejaardenuitje naar de Keukenhof, of een eerste vliegles. Vijf minuten rolverdeling en een verhaallijn verzinnen met een begin, midden en einde. Dan vijf minuten om het stukje vorm te geven, vijf minuten generale repetitie.” En dan? “Dan voer je het op voor de anderen.” Deze mini-toneelstukjes techniek spitste zich later steeds meer toe op de verhaallijn van ‘OverDwars’. De losse verhalen groeiden zo pijlsnel naar de vorm van een ruw script. Erik Vlugt en Jacomine de Visser slepen en polijstten het tot een echt script. “En daar repeteren we nu mee”, zegt Erik, “al verandert het nog wel eens tijdens het repeteren. Ideeën blijven bij ons allemaal stromen, of scènes blijken beter te lopen als we ze net even anders doen. Maar nu is het klaar. We hebben de ganzenveer in de inktpot gedoopt, ‘OverDwars’ kwam eruit.”

Groepsproces
Normaal speelt d’Ye een toneelstuk met zo’n drie tot acht personen. Nu doen er twintig mee, al vanaf september 2006. Voor iedereen een of meer rollen. Is dat nog wel te coördineren? Theatersportliefhebber en nieuwkomer bij d’Ye Rietje Leuvelink: “Allereerst is het groepsproces enorm belangrijk voor een project als dit. Let wel, iedereen schrijft mee, levert ideeën, doet mee. ‘OverDwars’ is een kind geworden van ons allemaal. Je moet naar elkaar luisteren, elkaar helpen, elkaars bijdrage waarderen. Maar je moet ook accepteren dat je eigen ideeën het niet altijd halen, omdat een idee van een ander gewoon beter past. Leuk is bijvoorbeeld dat lukraak bedachte grappen van een half jaar terug nu precies in het stuk passen.”

Tijdens de repetitie is het opvallend rustig. De twintig mensen, twintig meningen fase is kennelijk voorbij. Er wordt keihard gerepeteerd. Als vijf spelers een scène doen, zijn de andere vijftien stil. Nou ja stil, rechts kraken de borrelnootjes, links de kaaskoekjes. Naast het gedisciplineerde repeteren van nu (want de première nadert), zijn de meeste acteurs en actrices vooral lid vanwege de gezelligheid. “Ik ben een jaar geleden begonnen als regisseur bij d’Ye. Ik ben in een warm bad beland”, beaamt Jacomine de Visser.

Toneelvereniging d’Ye bestaat sinds 1973, al bijna 35 jaar, en dankt haar naam aan het veenriviertje d’Ye, waaraan de oer-Edammers in de twaalfde eeuw eigenhandig hun eerste huisjes optrokken. De vereniging speelt voor kinderen en volwassenen, en beschikt over een breed repertoire. Tussen de gespeelde thrillers, kluchten en komedies zit de Shakespeare klassieker ‘Hamlet’, maar ook ‘Jan Rap en z’n maat’ of het absurdistische ‘Welkom in het Bos’ van Alex van Warmerdam.
Momenteel repeteert d’Ye volop voor ‘OverDwars’, een door de vereniging zelf geschreven toneelstuk.

De voorstellingen zijn op 1, 2, 3 en 8, 9, 10 juni. Reserveren kan via www.toneelverenigingdye.nl of 0299 - 366 447. Kaartvoorverkoop is bij 'Hartje Edam' (de Primera).