Brand blijft smeulen

Brand blijft smeulen
De kermis in Volendam - dit weekend losgebarsten - wordt overschaduwd door een politieke ruzie, waarin wethouder Jaap Bond spil en aanstichter is. Komt Volendam de ramp in 't Hemeltje dan nooit te boven? Ik heb 'm meteen gebeld: Jaap, je bent een varken.

door Peter de Waard

De ene Jaap Bond (wethouder Volendam voor de lokale partij Recht Door Zee) is de andere Jaap Bond (gedeputeerde voor het CDA niet. En de ene Jan Veerman (ex-eigenaar van Het gat van Nederland en nu voorzitter van de horeca-vereniging) wil beslist niet in één adem worden genoemd met de andere Jan Veerman (voormalig eigenaar café 't Hemeltje). In Volendam, waar zovelen Jonk, Bond, Tol, Plat, Zwarthoed en Veerman heten, begint de gemeentelijke intrige en de hommeles al bij de namen. 'Daarom hebben we allemaal bijnamen', zeg de eerstgenoemde Jan Veerman (59), die zelf Jan van 't Gat wordt genoemd. Het palingdorp is opnieuw in repen roer. Wethouder Jaap Bond (54) bijgenaamd Jaap de Lekkere heeft een crisis veroorzaakt door op het weblog van de gemeente Edam-Volendam het CDA en de 'horeca-Veermannetjes' medeverantwoordelijk te stellen voor de veertien doden, die op nieuwjaarsnacht 2001 vielen bij de brand in café't Hemeltje. De diepe wond die de tragedie in het dorp veroorzaakte (en de burgemeester zijn baan kostte) is daarmee weer opengereten.

Niet alleen Jan Veerman - de voorzitter van de horecavereniging, nota bene een partijgenoot van Bond - was woedend, ook het CDA was op zijn ziel getrapt. Een motie van wantrouwen werd tegen wethouder Bond ingediend én aangenomen. Maar die weigerde tot ieders verbazing daarnaar te handelen en dus op te stappen: Komende dinsdag, na afloop van de kermis, is daarom een extra raadsvergadering uitgeschreven. Bond zal van zijn hart geen moordkuil maken. 'Ik weet al wat ik ga zeggen. Nee, ik heb het niet op papier staan. Het zit in mijn hoofd. Maar ik hoop dat ik iedereen nog eens wakker kan schudden.'

Volgens de wethouder heeft de brand in 't Hemeltje weliswaar iedereen zwaar aangegrepen, maar aan het gedrag van de meeste heeft het niks veranderd. 'De Volendammer gemeenschap leeft er weinig van geleerd. Er zijn levensgevaarlijke situaties in sommige cafés', zegt hij.'Het kalf is nog niet opnieuw verdronken, maar het staat wel weer aan de rand van de put. Het ene deel van het dorp reageert woedend op zijn uitlatingen, het andere deel is het ermee eens en overstelpt Bond, naar eigen zeggen, `met schouderklopjes en steunbetuigingen als: hak ze in de pan,’

'Hij is een topper', zegt de parkeerbeheerder op de Dijk. 'Iemand die schoon schip maakt. Dat heeft hij gedaan in Landsmeer, nu doet hij dat in Volendam. Maar er zijn ook tegenstanders, mensen die hem onbeschoft, respectloos en onbehouwen noemen. In een hechte gemeenschap als Volendam lopen emoties vaak hoog op. Volendammers zijn niet alleen eigenzinnig, ze zijn ook initiatiefrijk. In geen plaats hebben zoveel mensen een eigen zaak. Onder hen zijn ondernemers die de grenzen van de wet tarten, zo niet overschrijden - maar dat houden de VoIendammers graag onder ons’.

De commissie Alders die in 2001 in opdracht van het ministerie van Binnenlande Zaken onderzoek deed naar de tragedie in 't Hemeltje, noemde de bestuurscultuur in de vissersplaats kwetsbaar. Als gevolg van de sterke vervlechting tussen bestuur en lokale gemeenschap is de gevoeligheid voor informele beïnvloeding groot, concludeerde Alders toen. Wat een eufemisme was voor vriendjespolitiek. En hij merkte ook op dat het debat in Volendam gekenmerkt wordt door ruwe omgangsvormen'.

Jaap –‘de Lekkere'- Bond, de wethouder dus, zegt zich in de woorden van Alders terug te kunnen vinden. 'Je kunt niet zeggen dat erin 2007 in dat opzicht veel is veranderd', merkt hij droog op. Zelf heeft hij roet zijn op zijn minst nogal 'ruwe' opmerkingen over het CDA en de horeca-Veermannetjes ook een duit in het zakje gedaan. Jaap Bond was in de jaren tachtig al zes jaar lang wethouder voor de PvdA. Daarna stapte hij uit de politiek en werd logistiek. medewerker van een grootbedrijf. `Ik heb over de hele wereld gereisd. Misschien ben ik daardoor wat wereldwijzer geworden dan de meeste mensen hier.'

In 2004 keerde hij onverwacht in de politiek terug, toen de gemeente Landsmeer, financieel in de problemen geraakt, een wethouder zocht die puin kon ruimen. Dat deed hij zo goed dat de Volendamse partij Recht Door Zee hem in april 2006 vroeg wethouder te worden in de gemeente Edam-Volendam. Recht Door Zee was in 2002 opgericht om een einde te maken aan de achteraf kamertjes cultuur aan de Dijk. Het bekendste lid was jan Keizer, de zanger van BZN; initiatiefnemers waren Arend Veerman en Jan - van 't Gat - Veerman. juist met die laatste zou hij frontaal botsen.

Aanleiding van het conflict is de veiligheid rond de jaarlijkse mis, die dit weekeinde wordt houden. In de afgelopen jaren is de drukte op de kermis enorm toegenomen, dankzij het succes van Volendamse artiesten als jan Smit, de Drie j's en het duo Nick en Simon. Niet alleen op de Brugstraat en Zeestraat kan er niemand meer door, ook op de Dijk zelf is het een gekkenhuis. Feesttenten en beunen - verlegde terrassen aan de kade - zijn in de afgelopen jaren opgeworpen om enig soulaás te bieden. In januari van dit jaar luidt de brandweer echter de noodklok. Bij calamiteiten zouden zich tragedies kunnen voordoen, omdat hulporganisaties er niet door zouden kunnen.

Met de herinnering aan de ramp in 't Hemeltje nog zo vers in het geheugen, is iedereen klaarwakker. Het college van B&W besluit tot wat 'crowd management' wordt genoemd. Afgesproken werd dat bij de eerstvolgende kermis beunen, livemuziek en tapinstallaties buiten de horeca-instellingen werden verboden om de toeloop teb eperken. Het was een ferm besluit, maar eentje die door het hele college werd gesteund', aldus Bond. De horecavereniging Edam-Volendam voelt zich erdoor overvallen. De vele cafés in Volendam . moeten het voor hun omzet van die kermis hebben. Op 30 maart wordt de horeca formeel op de hoogte gesteld tijdens een overleg waarbij 'de gemeente' is vertegenwoordigd door tien ambtenaren maar geen enkele bestuurder.

‘En van hen was er maar één, Mark Steur, die ooit op de kermis is geweest en er ook enig verstand van heeft', zegt Jan Veerman. De horeca-exploitanten krijgen te horen dat het tappen van bier op de openbare weg in strijd is met de draak én horecawet. Ook wordt hen meegedeeld dat de gemeente een onderzoek instelt naar het instortingsgevaar van de beunen aan de havenkade. En verder wordt bedongen dat muziek buiten niet harder mag zijn dan 85 decibel. Pas in mei spreken ook B&W zelf met de horeca-ondernemers. `Jaap Bond zei toen tegen mij dat hij 's nachts nachtmerries had van het idee dat er tijdens de kermis beunen zouden instorten of dat er brand zou uitbreken in een van de cafés', zegt Veerman nu. Bond: 'Ik kan mij die woorden niet herinneren. Van nachtmerries heb ik nooit last. Ik slaap altijd goed.'

In de zomer vindt continu overleg plaats tussen gemeente en ondernemers. Er wordt gedacht aan compromissen (de artiesten zouden alleen buiten mogen optreden in de ochtend of vroeg in de middag). Terwijl de ondernemers denken nog in overleg te zijn met het college, wordt op 10 augustus door B&W een brief gestuurd naar alle horeca-exploitanten: ondernemers die de regels overtreden (zeg het buiten ophangen van geluidsboxen waarmee de grens van decibel wordt overschreden), zullen een prent van drieduizend euro per overtreding aan de broek krijgen. De café-eigenaren sturen drie dagen later een persbericht uit, vinden de maatregel - zo vlak voos het begin van de kermis -onacceptabel. Als het zo moet, houden we de deuren helemaal gesloten.

Op het weblog van de gemeente Edam-Volendam laait de discussie hoog op. Voor- en tegenstander schelden elkaar liefst onder pseudoniem verrot. Om half één 's nachts op 16 augustus schrijft Bond zelf op het log: 'In 2001 hadden we een zware tegenslag, mede als gevolg van het kruipen voor de horeca-Veermannetjes, en de door hen gemanipuleerde publieke opinie, door het (CDA) gemeentebestuur stierven 14 kinderen en raakten er vele tientallen zwaargewond.' Jan Veerman (van de horecavereniging): 'Toen ik de volgende morgen mijn mobieltje pakte, stond daar 22 boodschappen op’. Ik heb Bond meteen gebeld: ‘Jaap, je bent een varken’. Bond maakt zijn excuses en de site wordt onmiddellijk van het net afgehaald. Niettemin besluit Recht door Zee het op te nemen voor de wethouder en niet voor de mede oprichter. De partij laat Jan van ’t Gat keihard vallen. Als Veerman twee dagen later door een andere partijgenoot van kwaadwillendheid wordt beticht slaan bij hem de stoppen door. 'Van deze glibberpartij wil ik geen deel meer uitmaken', zegt de horeca-voorman.

De oorlog gaat door. Bond beschuldigt vervolgens 't Gat van Nederland - het café dat Jan Veerman zeven laar geleden overdroeg aan zijn zoon – van een onveilig beleid. Het café zou op de bovenverdieping veel meer mensen, toelaten dan is toegestaan. Eigenaar Niels Veerman is woest: 'Ik ben zeven jaar bezig de beveiliging verbeteren. Alleen draaien ambtelijke molens zo langzaan dat ik daarvoor de benodigde vers gunningen niet krijg.’ Uit ander onderzoek blijkt overigens dat wel 286 mensen veilig op de bovenverdieping kunnen drinken.

Tijdens de raadsvergadering van 23 augustus wordt een motie van wantrouwen tegen Bond aangenomen. Bond kondigt aan voor de maandag daarop in een 'korte en saaie brief’ zijn reactie te geven. Als iedereen rekening houdt met ontslag, besluit Bond te blijven zitten. Met de horeca-ondernemers wordt een compromis gesloten, geen livemuziek buiten, wel binnen. Maar de politieke schade is onherstelbaar. Bond vindt dat hij een excuus heeft voor zijn uitlatingen op het weblog. 'Op nieuwjaarnacht 2001 was ik in de bar van mijn zwager Charles Jonk en heb daar de slachtoffers van 't Hemeltje binnen gedragen zien worden. Al die verbrande gezichten. Dat was geen leuk gezicht. Ik heb zelfs mijn zwager terechtgewezen dat ook in zijn café onvoldoende aan de veiligheid was gedaan.' Veerman vindt het schande dat Bond doet of hij als enige is die getraumatiseerd is door de tragedié. 'Hoe durft hij politiek te bedrijven over de ruggen van de slachtoffers Iedereen in dit dorp is er direct, indirect door getroffen.'

Bonds eigen partij Recht door Zee blijft, evenals de andere lokale partij Volendam'80, de wethouder steunen. Fractievoorman Piet Reijers: 'De horeca heeft een volksopstand ontketend tegen Bond. Ten onrechte, want eigenlijk zijn alle partijen het eens over het college beleid ten aanzien van de kermis. De derde partij in het college - PvdA - heeft het lot van Bond in handen. Fractieleider Janneke Rijpstra zegt dat haar geduld met de weihouder op is. 'Het is niet zijn eerste communicatiefout. Met zijn opmerkingen over het vorige college heeft hij ook ons in diskrediet gebracht. Wij maakten deel uit van dat college.'

Of Bond de steun geniet van rest van het college en burgemeester Willem van Beek, is onduidelijk. 'Van Beek heeft zich tegen hem gekeerd, vooral om wat hij heg gezegd over 't Gat van Nederland; weet CDA-voorman Loege Schilder. Bond is van plan strijdend ten onder te gaan. 'Als ik moet opstappen, dan zal ook de rest van het college opstappen. Wij zijn in Volendam gewend elkaar de waarheid te zeggen. En niets Volendams is mij vreemd.'

Traditioneel dorpsfestijn
De Blue Power, het reuzenrad, de draaimolen en de botsautootjes staan opgesteld in de oude kom van Volendam. Maar de zogenoemde draaikermis is een bijzaak. Bij kermissen in Noord-Holland draait het vooral om het bier. Als zuipfestijn zijn ze beruchter dan het carnaval in het zuiden. Dronkenschap leidt vaak tot vechtpartijen en andere overlast. Ondanks het grote innemen, verloopt de Volendamse kermis traditioneel rustig, zelfs bijna carnavalesk. Zakkenrollerij was vorig jaar nog het grootste probleem. Wel is de omvang van de Volendamse kermis enorm gegroeid.

Dertig jaar geleden was de kermis vooral een dorpsfestijn. Weliswaar gingen op maandagochtend de biertappen al om zeven uur open, maar ze werden al om twaalf uur 's middags weer gesloten. Nu gaat het door tot in de kleine uurtjes van de nacht. Daarnaast hebben de Volendamse sterren als Jan Smit en Nick & Simon - ongewild - landelijk reclame voor deze kermis gemaakt door overal te roepen dat ze in het eerste weekeinde van september niet voor andere optredens beschikbaar zijn. De Ooijse kermis liet deze week weten dit jaar geen bekende Nederlandse artiest te hebben kunnen strikken, omdat de kermis samenviel met die van Volendam.

Volendams bekendste ster van dit moment Jan Smit zal overigens niet optreden vanwege de dood van zijn Spaanse schoonvader. Andere artiesten uit de rijke Volendamse stal (Drie J's, Nick & Simon, Piet Veerman, Jan Keizer) zullen wel aanwezig zijn. Maar door de beperkende maatregelen zulten ze dit keer niet lekker buiten kunnen optreden.