Overheid bij ramp niet langer vrijuit

Overheid bij ramp niet langer vrijuit
Overheidsinstanties, politieke bestuurders en leidinggevende ambtenaren kunnen voortaan worden vervolgd als zij de wet overtreden. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil af van de praktijk dat zij vaak niet voor de strafrechter kunnen worden gebracht.
In het Wetboek van strafrecht komt te staan dat overheidsorganen ‘op gelijke voet’ vervolgbaar worden als bedrijven, stichtingen en andere rechtspersonen. Politieke bestuurders en leidinggevende ambtenaren kunnen hierdoor ook als verdachte worden aangemerkt.

Dit betekent dat overheidsinstanties en hun bestuurders niet langer automatisch vrijuit gaan in het geval van rampen als de ontplofte vuurwerkfabriek in Enschede (2000, 23 doden), de cafébrand in Volendam (2001, 14 doden) en de brand in het detentiecentrum op Schiphol-Oost (2005, 11 doden).

Het Tweede Kamerlid Aleid Wolfsen (PvdA) diende in april vorig jaar een initiatiefwetsvoorstel in om de strafrechtelijke immuniteit van de overheid op te heffen, maar kon daarvoor geen meerderheid vinden. Dinsdag heeft het CDA besloten het voorstel van Wolfsen toch te steunen en het zelfs te ondertekenen. Omdat de ChristenUnie dat ook doet, kan het voorstel nu op minstens 80 van de 150 Kamerzetels rekenen.

De opheffing van de immuniteit kan grote gevolgen hebben voor de overheid. Na de rampen in Enschede, Volendam en Schiphol-Oost weigerde het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek in te stellen naar de rol van overheidsorganen, bestuurders en leidinggevende ambtenaren, ondanks aanwijzingen dat er fouten waren gemaakt bij het verlenen van bouw-, vuurwerk- en brandveiligheidsvergunningen. Volgens het OM was onderzoek nutteloos, omdat toch geen vervolging kon worden ingesteld vanwege de zogeheten Pikmeerarresten uit 1996 en 1998.
In deze uitspraken bepaalde de Hoge Raad dat lagere overheden niet vervolgbaar zijn als zij een overheidstaak uitvoeren die niet aan particuliere instanties kan worden overgelaten. Het toezicht op vergunningen wordt tot zo’n ‘exclusieve overheidstaak’ gerekend. In een eerdere uitspraak had de hoogste rechter in Nederland al uitgemaakt dat de staat nooit vervolgbaar is.

Deze niet-vervolgbaarheid riep groot ongenoegen op bij overlevenden en nabestaanden van de rampen. Zij vonden dat mogelijke nalatigheid van gemeenten en andere overheidsinstanties daardoor toegedekt bleef.

Wolfsen heeft een eigen wetsvoorstel gemaakt, omdat hij principieel bezwaar heeft tegen de huidige situatie. ‘Een overheid die burgers aanspreekt op hun verantwoordelijkheden, kan dat alleen doen als zij zelf ook verantwoordelijk kan worden gehouden voor haar handelen of het nalaten daarvan’, aldus de PvdA’er. ‘Belangrijk voordeel is ook dat strafrechtelijk onderzoek mogelijk wordt, waardoor de waarheid over de rol van de overheid bij rampen niet langer buiten beeld blijft.’