Veel wethouders weg, vaak van lokale partijen

Veel wethouders weg, vaak van lokale partijen
In 2007 hebben 131 wethouders hun functie neergelegd. Een ruime meerderheid (77 wethouders) moest vorig jaar om politieke redenen het veld ruimen, al dan niet daartoe gedwongen door de gemeenteraad. Gemeten naar politieke kleur zijn het vooral wethouders van lokale partijen die moesten opstappen.

Uit het jaarlijkse wethoudersonderzoek van het blad Binnenlands Bestuur, dat vandaag wordt gepubliceerd, blijkt verder dat zeventien wethouders hun functie om gezondheidsredenen neerlegden. Dertien verlieten het gemeentebestuur om elders burgemeester te worden. Aan het onderzoek hebben alle 443 gemeenten meegewerkt.

Het aantal opgestapte wethouders in 2007 is aanmerkelijk hoger dan in 2006, toen 56 wethouders hun functie neerlegden (van wie 29 om politieke redenen). Dit is deels te verklaren door de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 – na verkiezingen volgt al een wisseling van de wacht, en de periode ervoor is politiek meestal rustig.

In acht gemeenten moesten vorig jaar alle wethouders opstappen als gevolg van een botsing met de raad of een onderlinge vertrouwenscrisis. Het gaat hierbij om Edam-Volendam, Enkhuizen, Hilvarenbeek, Leiden, Putten, Rheden, Vlissingen en Westerveld. In de twee laatste gevallen moest ook de burgemeester het veld ruimen.

In twee van die acht gemeenten is al maandenlang sprake van een bestuurscrisis. In Edam-Volendam wil de vorming van een nieuw college maar niet lukken, nadat in september ruzie ontstond over uitlatingen van wethouder Bond (Recht door Zee) over de brandveiligheid in de horeca. Ook in Vlissingen zijn de verhoudingen al lange tijd verstoord nadat bekend werd dat de gemeente had geblunderd bij de kostenbewaking van een groot bouwproject en er openlijk werd getwijfeld aan de integriteit van twaalf ambtenaren.

Nederland telt ruim 1.800 wethouders. In de vorige raadsperiode (2002-2006) maakte een op de drie wethouders de periode niet vol. In 2004 stapten extreem veel wethouders om politieke redenen op: 145. Volgens bestuurskundigen had dat toen vooral te maken met de opkomst van lokale en ‘leefbare’ partijen en met de onwennigheid met de zogeheten dualisering. De bedoeling daarvan is dat de raad onafhankelijker tegenover het gemeentebestuur staat. Het dualisme maakt het mogelijk dat wethouders van buiten de gemeente worden aangetrokken.

Uit analyses van Binnenlands Bestuur blijkt dat ook in deze raadsperiode (in maart 2006 hadden verkiezingen plaats) opvallend veel wethouders van lokale partijen het veld moeten ruimen. Vorig jaar waren dat er 25. Ook stellen de onderzoekers vast dat gemeenten inderdaad vaker wethouders van ‘buiten’ aanstellen en dat die regelmatig in botsing komen met het lokale, bestuurlijke establishment.

Het Noord-Hollandse PvdA-Statenlid Manfred van der Heijde, afkomstig uit Amsterdam, hield het een jaar vol als wethouder in Woerden. In Binnenlands Bestuur vertelt hij wat er achter de officiële verklaring (‘Persoonlijke redenen’) voor zijn vertrek school. Hij regelde dat Woerden de finishplaats werd van de wielerronde van het Groene Hart. ‘De finish was op zondag. Daar werd in het christelijke Woerden schande van gesproken.’