‘Ik maak gratis reclame voor artiesten’

‘Ik maak gratis reclame voor artiesten’
Kapper weigert geld af te dragen aan Buma/Stemra. ‘Ik verdien mijn geld met knippen, niet met muziek. Ik ben een pitbull. Ik bijt me erin vast. Ik ken geen angst. Ik geef niet op. Ik ga tot het gaatje.’

Aart Bijvoet (53) uit Volendam is klaar voor de strijd. De kapper –die zijn ambacht liever aanduidt met de term ‘haararchitect’– stond deze maand voor het eerst in de rechtbank. In september mag hij weer. De reden: hij weigert contributie te betalen aan Buma/Stemra, de organisatie die auteursrechten int voor componisten en tekstschrijvers. Uit principe, zegt Bijvoet. ‘Desnoods ga ik door tot aan het Europees Hof van Justitie om mijn gelijk te halen.’
Jarenlang betaalde de haararchitect keurig zijn auteursrechten. Totdat het vorig jaar tot hem doordrong dat het ‘eigenlijk belachelijk was’. ‘Ik betaal al kijk- en luistergeld via mijn inkomstenbelasting. Mijn klanten ook, dan mogen ze toch ook bij mij naar de radio luisteren?’ Bovendien, stelt Bijvoet, kappers verdienen hun geld met het knippen van haar en niet met de achtergrondmuziek van de radio. ‘Als ik nou een disco runde, was het een ander verhaal. Dan verdien je je geld mede dankzij de muziek. Ik begrijp dat je dan auteursrechten moet betalen.’

Bovendien hekelt hij de onduidelijke regels. ‘Een bouwvakker die de radio aan heeft, moet wel betalen omdat hij muziek ‘openbaart’. Een taxichauffeur niet.’

Behalve acceptgiro’s van Buma/Stemra ontvangt Bijvoet er ook van SENA en Reprorecht. SENA int het geld voor naburige rechten, ofwel voor degenen die – behalve de componist – hebben meegewerkt aan het muziekstuk. Reprorecht vraagt geld van iedereen met een kopieerapparaat, omdat deze gebruikt kan worden voor het vermenigvuldigen van artikelen waarop auteursrecht rust. Bijvoet: ‘Ik heb die acceptgiro’s teruggestuurd. Ik ben een kapper, wat moet ik nou kopiëren?’

De Volendammer staat niet alleen in zijn strijd tegen het auteursrechtensysteem. Vorige week lieten tv-verkopers weten het onzinnig te vinden dat ze moeten betalen voor de doorgifte van tv-programma’s. In hun winkels staat de tv alleen maar aan om te laten zien hoe het toestel werkt, stellen ze. Bovendien zijn ze het beu dat er geld dat aan de strijkstok blijft hangen van de ‘inners’.

Ook ondernemersorganisatie MKB-Nederland heeft genoeg van het huidige ‘wildgroei’ aan instanties die royalty’s innen. Volgens de laatste telling van Hans Onno van den Berg, die namens schouwburgen, concertzalen en MKB lobbyt voor herziening van het systeem, zijn het er 23. Zo heb je Videma die geld int bij ondernemers met een tv, Norma voor uitvoerend kunstenaars en producenten en Lira voor het leenrecht van schrijvers en uitgevers . ‘Er staan steeds weer nieuwe op en er verdwijnen er ook steeds. De definitie van auteursrecht is zo breed dat elke maker, uitvoerder, producent of verspreider van muziek, beeld en tekst rechten heeft en deze ook probeert te claimen door een rechtenorganisatie op te zetten. Jaarlijks worden honderden miljoenen euro’s geïnd.’

Het huidige auteursrecht is uit de tijd, stelt Van den Berg. ‘Het was ooit bedoeld als olie in de machine. Beethoven stierf als arm man. Destijds zaten er bij zijn premières componisten in de zaal die zijn werk vlug overschreven. Daar zag hij geen cent van terug. Auteursrechten zijn ingevoerd om de kunstenaars te beschermen en te stimuleren.’

Inmiddels is de olie veranderd in zand, aldus Van den Berg. ‘Het zijn de uitgevers die de belanghebbenden zijn geworden. Zij bezitten de meeste auteursrechten. Het is een geldmachine geworden.’

Volgens de Nederlandse ondernemers moet het systeem transparanter. Er zou één loket moeten komen en een duidelijke regeling voor het te innen bedrag. Nu wordt het te betalen bedrag nog gebaseerd op factoren variërend van de omzet, het aantal personeelsleden tot het aantal luidsprekers.

Kapper Bijvoet vindt dat de plannen van MKB niet ver genoeg gaan. Als echte Volendammer was ook hij in een grijs verleden actief in de muziekscene. ‘Om de palingsound te promoten, gingen we naar Hilversum met een pond paling en een gratis cd. Die probeerden we te pluggen bij dj’s. Zij krijgen al hun muziek gratis, via de radio worden plaatjes gepromoot.’ Wat hem betreft zou de wereld op z’n kop moeten. ‘Ik hoor geld te krijgen, omdat ik de nieuwe plaatjes van René Froger aan mijn klanten laat horen. Dat is gratis reclame.’

De kritiek van de ondernemers heeft politiek Den Haag niet onberoerd gelaten. Minister Hirsch Ballin van Justitie heeft beloofd de branche te stroomlijnen en transparanter te maken. Zo zijn er inmiddels plannen voor een onafhankelijke toetsingscommissie en moet er uiteindelijk één factuur komen.

Knippen, wassen en föhnen zonder zijn vaste Radio Love op de achtergrond, is voor Bijvoet geen optie. ‘Volendam is het dorp van Jan Smit, Nick en Simon en BZN. Misschien hoor je de radio de helft van de tijd niet in een zaak met tien kleppende kapsters en klanten, maar op de momenten dat het gesprek stilvalt, kan ik niet zonder.’ De haararchitect stopt pas als er een ‘Bijvoet-arrest’ is.

De Volendammer vergelijkt zijn strijd graag met die van de Belgische voetballer Jean-Marc Bosman. Deze wilde in 1990 naar een nieuwe club nadat zijn contract bij Club Luik afgelopen was. Voor het Bosman-arrest van het Europese Hof kon de oude club –ook al was het contract uitgediend– nog een transfersom kon eisen. ‘Iedereen verklaarde hem destijds ook voor gek.’