Plantage, pili noten en een proeftuin

Plantage, pili noten en een proeftuin
Plaatsgenoot en voormalig Stadskrant medewerker Paul van den Berg verbleef met gezin afgelopen zomerperiode op de Filippijnen. Het is niet het eerste bezoek aan de archipel; na een eerste kennismaking in 1986 volgde een veldwerkperiode in de jaren ’90 en diverse uitgebreide trips nadien. Behalve zon, zee en een overdosis aan mango’s was bezoek dit keer gericht op twee bijzondere projecten; een onlangs opgestarte plantage op het oostelijke eiland Samar en een plantage annex proeftuin in wording op het westelijke eiland Mindoro. Een verslag van de bevindingen.

Aankomen in Manila om vervolgens snel te vertrekken. Ooit betiteld als Pearl of the Orient roept hooguit Intramuros, de oude Spaanse binnenstad, nog herinneringen op aan dit schone verleden. Kapotgebombardeerd tijdens de Battle of Manila in 1945 om vervolgens in de na-oorlogse jaren uit te groeien tot planologisch gedrocht. Metro-Manila herbergt circa 18 miljoen inwoners. Vervuilde waterwegen, door druk verkeer dichtgeslibde snelwegen en de alom aanwezige tegenstelling tussen de have’s en de have nots: de puisant rijken in hun ommuurde villa’s in Forbes Park vs. de 100-duizenden squatters levend op en om de bergen vuilnis in Quezon City, de middenklasse en happy few die slenteren door de gigantische shopping malls terwijl buiten, op de stoep, kansloze sloebers, jong en oud, de nacht doorbrengen op een stuk karton. Natuurlijk, ga en geniet van de kleurrijke markten (een ‘wow-ervaring’), de bizarre Chinese begraafplaats, het groteske Coconut Palace (gebouwd iov Imelda Marcos ter ere van pauselijk bezoek) en diverse andere highlights; ons rest met name zucht van verlichting als we, na twee uur horten en stoten, moloch Manila achter ons laten.

Mindoro
De Spaanse veroveraars droomden van bodemschatten en noemden het eiland Mines d’Oro; later ingekort tot Mindoro bezit het eiland wellicht goudaders maar bovenal veel kokospalmen. Eiland staat bekend om gevarieerd karakter; enerzijds strand-en nachtleven van White Beach (waar met toename van toerisme het witste wel vanaf is) waar buitenlandse bezoekers en middle class Filipinos zich uitbundig en langdurig vermaken in bars en beachclubs; anderzijds het onherbergzame binnenland met volop groen, rivieren, watervallen, leefgebied van de deels nog oorspronkelijk levende inheemse Mangyans, jagers & verzamelaars én kunstenaars op gebied van ratan vlechtwerk. Tevens, op paar uur varen, het Apo Reef, na Great Barrier Reef te Australië het grootste aaneengesloten koraalrif ter wereld, walhalla voor snorkelaars en duikers.

Onwaarschijnlijk verhaal
Op zo’n drie kwartier loopafstand vanaf de kustweg bevindt zich onze 4 ha. grootte plantage annex proeftuin in wording. Pad voert door bos, beek, dal en over heuvels, opmaat voor verder landinwaarts gelegen gebergte. Bereikbaarheid staat gelijk aan fikse zweetpartij, ligging van de aloude kokosplantage is echter subliem; hoog gelegen, weelderig begroeid, uitzicht op baai, zee en verder gelegen Lubang Island, alwaar zich het onwaarschijnlijke maar waar gebeurde verhaal afspeelde van de Japanse luitenant Onoda die in 1974, bijna dertig jaar na afloop van de 2^e WO, uit de jungle kwam en zich overgaf, tot dat moment er van overtuigd dat de oorlog nog altijd voortduurde.

Mega-windmolens
Bereikbaarheid van de plantage verbetert in 2009 met de aanleg van een smalle asfaltweg in verband met aanvoer materiaal en onderdelen van nog te bouwen mega-windmolen die groot deel van de omgeving moet voorzien van duurzaam opgewekte stroom. Uitvoerders zijn Denen, zij doen wat de Hollanders nalieten, namelijk groots investeren in windenergie en tegelijkertijd anderen laten profiteren van ontwikkelde techniek en opgedane kennis.
We maken plannen, bespreken (on)mogelijkheden en bezoeken twee uur verder gelegen nursery, kwekerij voor vele boom-en plantsoorten; we willen van monocultuur naar polycultuur, van hoofdzaak kokospalm naar gevarieerd bos met hardhout (narra, acacia, teak), fruitbomen en, klimaatneutraal als we willen zijn, mogelijkerwijs jatropha, de tweede generatie bio-dieselolie waar grote autobedrijven uit onder meer Zuid-Korea en Frankrijk volop mee experimenteren. Mr. Axalan heeft zakken vol jatropha zaad bemachtigd, afkomstig van Brits bedrijf naarstig op zoek naar verspreidingsgebied. Aldus moet 40.000 m² in nabije toekomst uitgroeien tot een proeftuin. We fantaseren ons een self-made jungle die dichter wordt naarmate de fles Tanduay rum leger raakt.

’s Werelds kleinste primaat
Na ruim een week trekken we verder, over land en water, naar de andere kant van de archipel voor inspectie van een tweede aankoop. We doorkruizen de Visayas, centrale eilandengroep van de Filippijnen. Onderweg ontmoetten Abel en Emma, tijdens een snorkelpartij, hun eerste zeeschilpad, worden we vergezeld door tientallen dolfijnen tijdens de overtocht van Negros naar Cebu, staan we oog in oog met de tarsier, ’s werelds kleinste primaat (sinds 42 miljoen jaar op aarde, sinds 50 jaar bedreigd in voortbestaan) en een der vele endemische diersoorten van het eilandenrijk, hobbelen we urenlang voort in derdehands bussen, houden we de weersvoorspelling in de gaten voor we de boot op stappen, raken we vast in de modder (maar met een Jeepney genaamd ‘No Fear’ én de veerkracht en inventiviteit van een gemiddelde Filipino kan het niet anders dan goed komen) en aanschouwen we een stad na de ramp. Ilo-Ilo, hoofdstad van Panay, verloor 300 bewoners toen Tyfoon Frank op 21 juni toesloeg. Slagregens veroorzaakten modderstromen, twee dammen braken en de stad werd overspoeld. Binnen korte tijd steeg het water tot enkele meters. ‘We were lucky it happened during daytime, so most of us could run or climb’, vertelt Janet, een inwoonster die groot deel van haar bezittingen verloor. Drie weken later is ergste puin geruimd; echter, resterende modder droogt in en verwordt tot verstikkend stof, allerhande afval ligt te rotten in de straten en water en elektra zijn nog niet aangesloten.

Samar
Samar is, qua omvang, het derde eiland van de archipel. Het meest oostelijke eiland wordt gekwalificeerd als een backwater; dunbevolkt, onontgonnen met een ruig, onherbergzaam binnenland met het grootste grottenstelsel van Z.O.-Azië en een primair regenwoud vol zeldzame soorten als Fillipijnse adelaar, spookdiertje en leden van de NPA, het communistische rebellenleger wat nog altijd regelmatig clashed met Filippijnse legereenheden (en waarvan de politieke leider al jaren in ballingschap leeft in ons gemoedelijke Utrecht). Noorse Chris streek enkele jaren geleden neer aan de noord-oostelijke kust. Hij koopt en verkoopt land aan buitenlanders, beachfront aan welgestelden, landinwaarts gelegen stukken aan minder welgestelden, mensen als wij dus. Onze 2.2 ha. ligt langs de rivier, 20 minuten stroomopwaarts. De pumpboat vaart over een grillige rivier, de walkanten begroeid met multifunctionele nipa palm.

Overwoekerend onkruit
Met kennis van de landbouwfaculteit van de University of the Eastern Philippines en hulp van de arbeiders van Chris is ons braakliggend terrein beplant met zaailingen van de pilinoot boom, een inheemse notenboom waarvan de olie o.m. terug te vinden is in marsepein en Fahrenheit eau de cologne. De werkelijkheid is altijd weerbarstiger dan de droom waarin bomen tot in de hemel groeien; deel van de zaailingen is tijdens vervoer achterovergedrukt door arbeiders, el nina (zus van el nino) ging gepaard met vele slagregens en het overwoekerende onkruid groeit meer dan een meter per zes weken. Gevolg is dat 250 bomen hebben overleefd, 100-150 moeten worden herbeplant.

Flinke opbrengst
Uiteindelijk valt de balans positief uit, beginfase is altijd lastig; zodra zaailingen het eerste half jaar overleven stijgen de overlevingskansen met vele procenten.
Tijdens boottrip naar voormalige pearlfarm spreken we met Matt, Filipino die in opdracht van Canadese overheid onderzoek doet naar allerhande landbouwgewassen; hij is positief over de nieuwe pili-variant die we hebben laten zetten. Een typhoon-resistant tree en snelgroeiende notenboom die reeds binnen 4-5 jaar flinke opbrengst geeft. Tijdens terugreis van de parelkwekerij annex snorkelparadijs mag Abel poseren met de M-16 van de bodyguard die waakt over de door Chris uitgenodigde politiecommandant (politics = personal); een politiecommandant met gewapende bodyguard, het is exemplarisch in een land waarin politiek geweld met regelmaat voorkomt. Het doet fronsen en vraagtekens zetten, maar doorslaggevend is die eerder gehoorde uitspraak: “many people see problems, I see opportunities”. De Filippijnse eilanden zijn de kersen op de taart voor vakantiegangers die tegen een stootje kunnen; wie meer wil weten over het land, plantages en andere projecten kan later dit jaar terecht op www.wowandgophilippines.com