D'Ye verrast met ontroerende Spaanse tragedie
D'Ye verrast met ontroerende Spaanse tragedie
Met minimale middelen het maximale er uit halen! Toneelvereniging d'Ye heeft zichzelf overtroffen. Een geheel vrouwelijke cast heeft met veel discipline en talent een zwaar stuk van de Spaanse schrijver Frederico Garcia Lorca (1898-1936) neergezet. In een omgedraaide zaal werken de witte achterwand van De Singel (met projectie) en de stoffen zijdelen perfect. Je waant je midden in een Spaanse hoeve, waar de beklemming tastbaar is en de buitenwereld voelbaar dichtbij, maar o zo ver weg. Gaandeweg ontspint zich een tragedie, vol met verwijzingen, richting een onomkeerbaar slot.
Te midden van haar vijf dochters bestuurt Bernarda Alba (Ellie van Montfort) haar kleine koninkrijk. De autoritaire, snoeiharde vrouw is zojuist voor de tweede maal weduwe geworden. Na de begrafenis kondigt zij acht jaar rouw af. Haar dochters moeten al die tijd in de hoeve blijven, met als enig lijntje richting buitenwereld het nieuws, de roddels en achterklap van de twee dienstmeiden. Die twee rollen worden ingevuld door Lizzy Luts en Rietje Leuvelink. Vooral laatstgenoemde speelt ijzersterk! Zij is als enige in huis een tegenwicht voor Bernarda. Met humor, subtiel gestook en raffinement houdt ze de onsympathieke vrouw een spiegel voor.
De dochters zijn in gradaties doodsbenauwd voor hun moeder. Vol met beeldspraak vertalen zij hun gevoelens over elkaar, de persoonlijke situatie en de verhouding met Bernarda. Die snauwt, beveelt en grijpt - waarnodig - fysiek in. Voor de dochters rest niet veel anders dan elkaar met steken onder water af te troeven. Enig vertier geeft een blik op de werkmannen op het land en de af en toe opduikende grootmoeder (Riny Lacunes), door leeftijd seniel en kinds geworden; al is een scherpe blik op haar kleinkinderen gebleven. Als enig praktisch tijdverdrijf is er de dagelijkse naaisessie, voor het geval er ooit een goede vrijer opdaagt.
Die staat plotsklaps voor de poort. Het gaat om de 25-jarige Pepe, volgens moeder een goede partij, die om de hand komt van de oudste dochter, de als huwelijkspartij bijkans 'opgegeven' Angustias (39). Pepe heeft goede redenen om juist voor de oudste en qua gezondheid zwakste dochter te kiezen: Angustias heeft namelijk een enorm bedrag geërfd van haar overleden vader. Terwijl alle vijf de zusters hunkeren naar vrijheid en liefde, mag Angustias door de spijlen van het raam, 's avonds laat, contact hebben met de knappe jongeling. Een bruiloft is op komst, als Pepe haar een aanzoek doet. Vreemd is wel dat Pepe ook nog 's nachts rond de hoeve wordt gesignaleerd, of zou dat gewoon roddel zijn?
Onderling maken de zusters zich steeds meer zorgen over het gedrag van Adela, de jongste dochter, zeer naturel neergezet door Joukje de Jong. Adela trekt zich nog het minst aan van de tiranniek van haar moeder. Of anders gezegd: juist deze twintiger hunkert naar een jeugdig leven vol plezier en liefde. Ze blijkt verliefd op Pepe en het nieuws dat juist hij met haar oudste zuster gaat trouwen brengt haar volledig van slag. Buiten heerst de hitte, binnen broedt het…
In scherpe dialogen werkt het stuk naar een climax toe. Magdalena (José Vlak) wikt, Amelia (Steffie van Montfort) sust, Martirio (Petra Kemper) loert, terwijl de oudste en jongste dochters van Bernarda plannen maken voor de toekomst. De beklemming wordt steeds groter, de spanning is tastbaar, waar leidt dit toe…
En waar de hitte buiten overgaat in regen voorspelt Poncia aan Bernarda een broeierige afloop: "Het explodeert hier als een storm van haat!" Bernarda houdt zich doof voor de aanwijzingen, dat zij de regie dreigt te verliezen over haar dochters. Zij tiert mee met het volk buiten de poorten van haar hoeve wanneer een pas bevallen alleenstaande dorpsgenote vermorzeld wordt door de mannen uit de omgeving. De katholieke mores van het Spanje uit de vroege 20e eeuw ligt als een zwart deken over de hoofdrolspelers. Al het zwakke moet verdoezeld worden voor de buitenwereld en Bernarda denkt dit met ijzeren vuist te bewerkstelligen.
De apotheose is dichtbij wanneer de bliksem boven de hoeve inslaat. "Op elke kamer broeit een storm", voorspelt Poncia. De storm breekt in al z'n hevigheid los als de aanstaande bruidegom zich 's nachts op het terrein begeeft. De inslag die dat veroorzaakt brengt littekens voor het leven. Terwijl haar koninkrijk is ingestort lijkt alleen Bernarda onaangetast: "Onthoud! Mijn dochter is als maagd gestorven!"
"Het huis van Bernarda Alba' wordt nog twee maal gespeeld: vrijdag 24 en zaterdag 25 april. Aanvang 20.00 uur. De Singel. Kaarten: 366 447.