Wanneer Stad, wanneer Dorp?

Wanneer Stad, wanneer Dorp?
De eerste regels in het verslag van de voetbalwedstrijd Volendam tegen Heerenveen, in welk verslag Eddy Veerman spreekt over "het kleine dorp aan het IJsselmeer en het grote Heerenveen" heeft mij er toe gebracht onderstaand artikel te schrijven. In de veertiende en vijftiende eeuw van onze jaartelling kregen verscheidene plaatsen in Nederland stadsrechten. Een voorbeeld van zo'n plaats dat met betrekking tot de actualiteit tot de verbeelding kan spreken is Schellinkhout, een lieflijk klein plaatsje, gelegen aan het IJsselmeer nabij Hoorn, met heden ten dage een paar honderd inwoners. Ook deze plaats kreeg in de vijf-tiende eeuw Stadsrechten. En daarmee was het de stad Schellinkhout.

Doch als wij ons beperken tot plaatsen in onze naaste omgeving kunnen wij zo een aantal van die plaatsen noemen, die in vroeger eeuwen stadsrechten en dus de benaming "stad" hebben gekregen en daar nog steeds, en terecht, trots op zijn. Dat blijkt o.a. uit het feit dat die plaatsen dit gebeuren elke 50 jaar, over een periode van enkele maanden, met feestelijkheden herdenken.

Stadsrechten, een erkenning uit vroeger eeuwen
In die tijd bestond Volendam nog niet. Het ligt in de rede dat ditzelfde ook geldt voor plaatsen als bijv. Heerenveen en Hilversum. Daarom zijn die plaatsen geen officiële "steden" en dus ook "dorpen", net zoals bijv. Volendam. Maar besef wel. Als in deze tijd een graaf aan een plaats stadsrechten zou kunnen verlenen, zou Volendam daarvoor zeker in aanmerking komen. Net zoals bijv. de hiervoor genoemde plaatsen Heerenveen en Hilversum.

Het is jammer dat een aantal krantenredacties doorgaans aan bovengenoemde feiten voorbijgaan. Er is een regionale krant die naar onze mening al gedurende jaren, in haar berichtgeving over de plaats Volendam, met betrekking tot het gebruik van synoniemen, vaak geen zuiver beeld schetst van de werkelijkheid. Als het even kan legt die krant in haar artikelen over Volendam het accent op "dorp, dorpelingen, dorpsclub, eigen dorp en vissersdorp". Het woord woonplaats, plaats of domicilie wordt niet of nauwelijks als synoniem gebruikt. Voor velen van ons voelt dat aan als onjuist, onnodig, niet relevant en soms denigrerend.

Gebruikte synoniemen zijn achterhaald
Het is namelijk een feit dat Volendam honderd jaar geleden een vissersdorp was. Volendam had toen de grootste vissersvloot van alle toenmalige Zuiderzee gemeenten, Volendam kon in die tijd terecht een vissersdorp worden genoemd. Nu is Volendam een plaats met meer dan 21.000 inwoners. De visserij is vrijwel verdwenen. Er liggen nog maar enkele vissersschepen in de haven. De hiervoor genoemde synoniemen voor Volendam, die maar al te gemakkelijk door andere journalisten en schrijvers worden overgenomen, zijn naar onze mening door de tijd achterhaald! Wij kunnen constateren dat vele van de plaatsen die in vroeger eeuwen stadsrechten hebben gekregen, zowel qua inwoneraantal als qua economische bedrijvigheid, klein zijn gebleven of door de eeuwen heen kleiner zijn geworden. Anderzijds zijn er veel "dorpen" die qua inwoneraantal, werkgelegenheid en economische kracht, veel groter, sterker en zelfs belangrijk voor onze Nederlandse economie zijn geworden. Daarom is het onderscheid tussen "stad" en "dorp" voor veel van die plaatsen, feitelijk, totaal niet meer van belang en een achterhaald begrip.

Volendam, economisch en cultureel belangrijk
Het Volendam van nu kan het beste gekenschetst worden als een bruisende plaats met een hart, met hardwerkende nette burgers met veel eigen woningen, die keurig worden onderhouden, met een verscheidenheid aan industrieën, zoals de bouw, de vis, de horeca en de souvenirbedrijven. Maar ook een woonplaats met een scholengemeenschap met 1200 leerlingen, een bloeiend verenigingsleven, een goed renderende middenstand, vele financiële instellingen en kantoren. In de centra van Volendam hebben we winkelwijken waar we onze boodschappen kunnen doen. De Van Date spreekt dan van: "over de stad ingaan".

Met alle respect voor de werkende jeugd, telt Volendam inmiddels gelukkig ook veel jonge mensen die universitair zijn afgestudeerd. Volendam blinkt al jaren uit op zowel sport-, muzikaal en cultureel- als op economisch gebied. Denk maar eens aan het feit hoeveel busjes 's morgens vroeg Volendam verlaten om in de regio en overal elders in het land vis te verkopen en vakwerkzaamheden te verrichten.

Behoefte aan uitbreiding grondgebied
Volendam heeft al jaren behoefte aan uitbreiding van haar grondgebied en aan een spoorlijnverbinding. Dan zouden grote gezonde Volendamse bedrijven zoals Klaas Puul B.V. er niet over peinzen naar een andere vestigingsplaats om te zien. Het fenomeen "inbreilocaties" geeft duidelijk aan hoe wij in Volendam moeten woekeren met de ruimte. Elke meter grond schijnt te moeten worden bebouwd. Het gevolg hiervan is dat dit dan wel ten koste gaat van parkeergelegenheid, van speelruimte voor de kinderen en de levensruime voor de volwassenen. Een bredere verkeersweg richting Amsterdam en een spoorwegverbinding zou voor veel inwoners van Volendam de bereikbaarheid verbeteren en het fileleed flink verminderen.

Overleg met de besturen van de provincie Noord-Holland en de gemeentebesturen van Waterland en Zeevang verdient daarom prioriteit. Het is de hoogste tijd Daarom een oproep aan de bestuurders van provincie en gemeente: "Menigeen heeft wel gedaan door met zijn tijd steeds mee te gaan" "Het dorp is een stad geworden". De allure heeft Volendam reeds lang. De contouren, op velerlei gebied, tekenen zich steeds duidelijker af. Nu nog de officiële erkenning.

Volendam verdient het.

Met dank voor de plaatsing.
Jan Tol
W. Nieuwenkampstraat 42
1132 XH Volendam