Halve Maen van Henry Hudson in Edam

Het VOC-schip De Halve Maen waarmee Henry Hudson New York ontdekte, is vereeuwigd in het Edams Museum. Misschien is het zelfs in Edam gebouwd! Het klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook. Helaas. Wishful thinking, geeft conservator Peter Sluisman grif toe. Maar het doek uit 1682 toont een opmerkelijk detail dat naar de Britse ontdekkingsreiziger verwijst. Sluisman wijst op de achterspiegel van de imposante driemaster. Daarop staat de halve maan nadrukkelijk weergegeven.
Is dit hetzelfde schip? Met enige teleurstelling en een grote glimlach moet Sluisman het weerspreken.

Maar toch. „Dit is een doek van de schilder Jacob Osterlingh, een scheepsbouwer uit dezelfde tijd. Bij het uithuwelijken van zijn dochter toont hij vol trots de schepen van zijn hand. Dat was in die tijd heel gebruikelijk, dat je liet zien wat je in huis had. Aan deze vloot ontleende Osterlingh zijn status."
Volgens Sluisman vormt dit artistieke onderdeel wel een belangrijke aanwijzing voor de bewondering die toen al uitging van Hudson. „Het gonsde in de scheepvaartwereld. Over nieuwe handelsroutes en grote ontdekkingen. Dat sprak geweldig tot de verbeelding. Men identificeerde zich ermee, zoals blijkt uit deze schilderijen."

In kleine kunstkringen was het verhaal van Edam al langer bekend. Lange tijd werd zelfs aangenomen dat De Halve Maen op één van de vele scheepswerven in Edam was gebouwd. Maar jammer genoeg is ook dat gegeven de bekende vader van de gedachte. Sluisman: „Helaas. Na 1600 was de haven hier al dermate verzand dat zulke grote schepen hier al lang niet meer konden worden gebouwd. De Halve Maen is in Amsterdam gebouwd.

Is er dan helemaal geen connectie? Absoluut. Naar aanleiding van de viering 200 jaar New York staan schilderijen met VOC-schepen in de schijnwerpers, vertelt Sluisman. „In New York loopt momenteel een expositie van oude Hollandse meesters en ook het Westfries Museum besteedt er extra aandacht aan. Het zijn de tijdgenoten van Jacob Osterlingh wiens doek hier te zien is en dat nog veel meer fantastische details herbergt."