’Garnalenhandel koerst af op omzeilen van veilingklok’
Garnalenvissers hebben steeds meer het gevoel dat ze in het keurslijf van de contractvisserij worden geperst. Garnalenhandelaren zouden de veilingklok omzeilen en de prijzen daar bewust laten kelderen. Vrije vissers krijgen minder voor hun vangsten dan diegenen die op basis van een contract aan een vaste leverancier leveren. Ook op andere manieren worden de 'klokvissers' dwars gezeten.
Van de garnalenvloot in Den Oever verkoopt nog een enkeling zijn garnalen via de klok, in Harlingen lukt het zo'n 10% van de garnalenvissers nog. In Lauwersoog, waar zich ook een garnalenvloot bevindt, gaat de helft van de garnalen over de klok, de andere helft op contract. Nu blijkt echter dat de zogenoemde klokvissers in vergelijking met contractvissers vorig jaar bij een gelijke aanvoer wel tot 30.000 minder besomden. De twee grootste handelaren in garnalen, Heijploeg uit Zoutkamp en Klaas Puul uit Volendam, hebben ten minste 75% van de markt in handen.
„Het is elke keer raak", vertelt Tjeerd Dussel, voorzitter van de vissersvereniging Hulp in Nood uit Zoutkamp. „Nadat de garnalen via de klok zijn verkocht en er een prijs is gemaakt, blijkt dat de opbrengst van contractvissers naar boven is bijgesteld. Daardoor beuren zij meer." Ook spelen er andere praktijken. „Garnalenvissers die normaal aan een grote handelaar leveren en er een keer voor kiezen om hun waar aan een ander te verkopen, krijgen te horen dat ze dat maar niet te vaak moeten doen, anders hoeven ze niet meer terug te komen."
De vrije vissers voelen zich steeds vaker gedwongen om over te stappen op contractvisserij, omdat ze dan in ieder geval zeker zijn van afname en van een bepaalde prijs. Redenen voor deze praktijken is volgens de vissers het idee dat de veilingklok de handelaren een doorn in het oog is. „Als de klok weg is, hebben ze het hele speelveld in handen en kunnen ze zelf de prijs bepalen," aldus een goed ingevoerde bron. „Het zou me niks verbazen als ze daar op af koersen."
Dussel onderschrijft deze lezing. „Zonder klok ontstaat een machtsvacuüm. De handelaren kunnen dan per decreet de prijzen opleggen." Hij is de „achterafpraktijkjes" meer dan zat. „Wij willen een faire prijs. Volgens ons krijg je die faire prijs via de veilingklok, want op die manier weet iedereen hoe de prijs tot stand is gekomen."
In april 2009 werden bij garnalenhandelaren in Nederland, Duitsland en Denemarken door de Europese Commissie invallen gedaan. Brussel verdenkt een aantal garnalenhandelaren van het kunstmatig hooghouden van de prijs door het maken van afspraken. Het onderzoek hiernaar loopt nog. Ook in 2001 werd de garnalensector beticht van het maken van prijsafspraken. Toen deelde de Nederlandse Mededingingsautoriteit forse boetes uit van in totaal 13,8 miljoen. Later werd dat teruggeschroefd naar 6,2 miljoen en nog steeds is de zaak niet helemaal afgerond. Volgens de kartelwaakhond werden de te vangen hoeveelheden van tevoren afgesproken en werd ook bepaald voor welke prijs de schaaldiertjes zouden worden verkocht.
Garnalengroothandelaren Klaas Puul en Heijploeg stellen dat het juist de wens van de vissers zelf was en is om op contract te vissen, waarbij van tevoren vast staat wat het oplevert. „In Denemarken en Duitsland wordt alleen maar op contract gevist. Voor de vissers handig omdat ze verzekerd zijn van afzet en wij zijn verzekerd van aanvoer", aldus Cees Machielsen van groothandel Klaas Puul, die samen met groothandel Heijploeg de grootste is in de garnalenhandel.
Andere reden voor de contractvisserij is volgens Willem Smit van Heijploeg dat de vissers met een contract makkelijker naar de bank kunnen stappen om een lening te krijgen. „Met een contract in de hand kunnen ze zeggen dat ze verzekerd zijn van afname van garnalen en daardoor dus ook van geld." Maar wel of geen contract, de opbrengsten blijven laag. „De gemiddelde prijs over 2009 bedroeg 2,53 per kilo terwijl je om rendabel te zijn tussen de 3,60 en 3,70 moet vangen", weet Dussel.