Twijfelaars blijven veruit de belangrijkste groep
Minstens een op de drie kiezers aarzelt tot de laatste dagen voor de verkiezingen over zijn stem. Een vijfde daarvan beslist zelfs pas in het stemhokje. De Stemwijzer, vrienden of strategie geven uiteindelijk de doorslag. Haringverkoper Tom (22) uit Volendam weet het bijna zeker. De PVV is te radicaal, het CDA heeft hij wel een beetje gehad en de VVD komt op voor de werkende Nederlander. ‘Dat ik eerst CDA stemde kwam ook doordat veel mensen om mij heen dat deden. Nu hoor ik juist veel kennissen over de VVD.' Tom laat zijn uiteindelijke stem afhangen van de Stemwijzer, net als de 18-jarige Tamara uit Sprang-Capelle (Noord-Brabant).
Ze mag voor het eerst stemmen, maar heeft nog totaal geen idee. ‘Links of rechts? Ik weet het niet,' zegt ze vertwijfeld met een blik op haar vriendin, die ‘links!' roept. Ook de lijsttrekkers hebben haar niet kunnen beïnvloeden: ‘Ik heb niks van de debatten gezien.' Steeds vaker vertrouwt de zwevende kiezer op de Stemwijzer voor advies, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau TNS Nipo. Waar in 2006 nog 14 procent van de Nederlanders zei dat de Stemwijzer een rol speelt bij de bepaling van de keuze, dit jaar is dat aandeel gegroeid naar ruim een vijfde van de ondervraagden.
Fouten en schandaaltjes
Maar ook de partijkandidaten kunnen kiezers op het laatste moment nog over de streep trekken, weet hoogleraar politicologie Kees Aarts. ‘De zwevende kiezers hopen op kleine aanwijzingen om alsnog hun stem te kunnen bepalen. Factoren die spelen tijdens de laatste campagnedagen, zoals fouten of schandaaltjes, zijn erg belangrijk voor dit soort kiezers.' Toch bestaat er volgens Aarts geen stereotiepe last-minute-kiezer. ‘Twijfelaars zijn niet meer of minder geïnformeerd dan gemiddelde kiezers, wel is hun aantal door de ontzuiling sterk toegenomen.' In 1971 wist slechts één op de tien stemmers de laatste paar dagen nog niet waar de keuze op zou vallen, in 2006 was dat eenderde, en afgelopen maandag was 45 procent nog niet zeker van zijn partijvoorkeur. Sander (42) uit Amsterdam hinkt tussen PvdA, GroenLinks en D66. ‘Ik ga het er nog even met mijn vriendin over hebben en me wat verder in de materie verdiepen. Voor ik het stemhokje binnenstap, weet ik het.' Hij overweegt een strategische stem om Job Cohen van de PvdA in het zadel te helpen, ten koste van de twee kleinere partijen. Precies waar Cohen deze laatste dagen op hoopt en D66 en GroenLinks voor vrezen.
Niet voor de underdog
Maar volgens Peter Kanne van onderzoeksbureau TNS Nipo kan de strategische stem ook heel anders uitpakken: ‘Kiezers kijken naar hoe groot de PvdA in de peilingen wordt en of strategisch stemmen überhaupt zin heeft. Als het gat tussen de PvdA en de VVD te groot is, dan laten ze hun strategische stem varen en zal de PvdA inleveren op kleinere partijen als D66 en GroenLinks.' Op een stem uit medelijden hoeft Cohen dan niet te rekenen, denkt Aarts. ‘Er zijn geen aanwijzingen dat kiezers voor de underdog gaan.'