Het Korsnässproject – een aanwinst voor Edam? (foto)

Onlangs is in de gemeenteraad gesproken over de nieuwbouw op het Korsnässterrein te Edam. Het bericht daarover in de Stadskrant van 29 november maakt melding van bezwaren die door Oud-Edam zijn ingebracht tegen ontsluiting van de parkeergarage onder het complex vanaf de Baandervesting. Die bezwaren zijn zeker gegrond, maar daar blijft het niet bij. Waar gaat het hier om?

Edam is door de geschiedenis heen goed bewaard gebleven als voorbeeld van een kleine IJsselmeerstad die ooit met zijn vele scheepswerven een belangrijke bijdrage leverde aan de economische bloei van Holland. Karakteristiek voor het nog altijd goed herkenbare beeld van de historische stad zijn de groene vestingwallen die haar geheel omringen. Op die wallen waren ooit de vestingmuren gebouwd, die gesloopt zijn toen zij geen dienst meer deden. Binnen die wallen vulde de stad zich in vroeger eeuwen geleidelijk aan met woningen, en alles wat daarbij hoort zoals scholen, kerken, winkels en bedrijfsgebouwen, die laatse vooral aan de zijde van de Baandervesting. Daarbuiten werden later nieuwe wijken aangelegd, gelukkig op zodanige wijze dat de oorspronkelijke vorm van de oude kern duidelijk herkenbaar bleef.

Sloop vestingmuren
Typerend voor de opzet van zo'n vestingstad was dat woningen en bedrijven binnen de wallen vanaf een intern stelsel van straten, kades en verharde paden ontsloten werden, en niet vanaf de vestingwal zelf, die immers diende als verdedigingswerk en als zodanig een op de kruin gelegen eigen ontsluitingsweg had. Huizen en bedrijven keerden zich daarom met hun ingangszijde van de vesting af en hadden aan die zijde hoogstens een tuin of eigen terrein met een secundaire toegang. Nadat de vestingmuren gesloopt waren, en de wallen niet meer als verdedigingswerk hoefden te dienen, werd het pad op de kruin van de wallen een rond de stad doorlopende parkachtige wandel- en fietsroute met een fraai uitzicht op de wijde omgeving. Voor de auto's die later n beeld kwamen was dit pad uiteraard niet toegankelijk.

Aantasting nu herstellen
Omdat de vesting van Edam rondom de stad nog vrijwel geheel in zijn oorspronkelijke staat aanwezig is vormt zij voor de stad een beeldbepalend element van grote waarde, een element om bijzonder zuinig op te zijn. Waar het onvermijdelijk is de gaafheid ervan tijdelijk aan te tasten, zoals dat helaas het geval was bij de woonwijk die ten oosten van het Korsnässterrein eerder werd aangelegd, dient dat hersteld te worden op het ogenblik dat zich daar de mogelijkheid voor voordoet. Dat is nu het geval, bij de herbestemming van het Korsnässterrein.

Draagvlak voor (winkel)voorzieningen
Dat het Korsnässterrein zelf zijn oorspronkelijke karakter van bedrijfsbestemming binnen de vestingwallen verliest is op zich te betreuren. Aan die zijde van de stad bevond zich van oudsher de scheepsindustrie die de stad zijn economische basis leverde en haar kleur en diversiteit gaf. Dat wat er thans nog rest aan bedrijven geleidelijk aan plaats moet maken voor woningbouw vindt deels zijn oorzaak in de stijging van de grondkosten in de Amsterdamse metropoolregio en deels ook in de schaalvergroting van de bedrijven zelf die tot hinder leidt in de woonomgeving. Dat bedrijven als Korsnäss plaats moeten maken voor woningbouw heeft daarnaast ook voordelen omdat daarmee het draagvlak voor de (winkel)voorzieningen in de omgeving vergroot wordt. Men kan daar dan ook vrede mee hebben zolang het maar op een zorgvuldige manier gebeurt.

Ook bomen verdwijnen
Maar wat zien wij nu op het Korsnässterrein? Niet alleen wordt een deel van de Baandervesting gebruikt als toegangsweg tot de onder de nieuwe bebouwing aan te leggen parkeergarage, maar bovendien worden in dit plan de nieuwe woningen ontsloten vanaf de vesting, wat geheel in strijd is met de eerder beschreven voor Edam karakteristieke manier van ontsluiten vanaf de stadszijde. Doordat de verharding moet aansluiten bij de ingangen van de woningen verdwijnt het groene karakter van de vesting en wordt deze versterkt in het karakter van stadsstraat die hij ter plaatse al had gekregen door het gebruik als autoweg naar de oostelijk van Korsnäss gelegen eerder gebouwde wijk. De bomen aan die zijde van de vesting moeten allemaal verdwijnen omdat ze te dicht op de bebouwing staan.

Oog voor detail
Zo gaat dat helaas maar al te vaak. Het begint met de aantasting van een kwetsbaar stedelijk element, dat daarmee zijn betekenis voor de burger kwijtraakt, waarna verdere aantasting niet meer op weerstand stuit en plannenmakers die geen oog hebben voor de de karakteristieke waarden van de stad hun gang kunnen gaan.

Ongerepte groene strook
Het was om die redenen dat Oud-Edam al bij het verschijnen van het eerste plan voor het Korsnässterrein hard aan de bel heeft getrokken en met een alternatief plan heeft aangegeven dat er betere oplossingen zijn, waarmee de ongewenste verdere aantasting van de Baandervesting als deel van de groene vesting rond Edam kan worden voorkomen. Wie de twee bij dit artikel weergegeven plannen bekijkt ziet meteen het verschil. Bij het plan van Oud-Edam wordt de zuidelijk gelegen strook bebouwing van binnenuit, dus vanaf het terrein zelf ontsloten, zodat langs de vesting een ongerepte groene strook overblijft zoals overal elders langs de vesting. De bebouwing zelf krijgt daarmee een besloten en hof-achtig karakter, met op het zuiden vrij uitzicht over de vesting naar de wijdere omgeving. De bomen aan die zijde van de vesting kunnen allemaal gehandhaafd worden.

Ontsluiting parkeergarage
Omdat bij deze opzet de woningen vanaf de onderliggende parkeergarage worden ontsloten dient de straat in de hof nog uitsluitend voor bevoorrading en extern bezoek waardoor de verkeersbelasting minimaal is. De ontsluiting van de parkeergarage zelf kan heel goed gebeuren vanaf het pleintje aan de noordzijde van het terrein, bij de brug in het verlengde van de Baanstraat, waar zich thans nog de bestaande parkeerplaats bevindt bij de entree van Edam. De ontsluiting van het oostelijk van Korsnäss gelegen woongebied, die nu nog over de Baandervesting loopt, kan bij de aanleg van het Korsnässcomplex aan de noordzijde van het terrein langs het Marken gelegd worden, waarmee de Baandervesting haar karakter als uitsluitend voor voetgangers en fietsers toegankelijke groene vesting weer geheel terugkrijgt.

Gesprekken zonder resultaat
Er zijn over dit aantrekkelijke alternatief al verschillende besprekingen gevoerd met de gemeente en met het Bouwfonds, de ontwikkelaar van het Korsnässterrein, echter vooralsnog zonder resultaat. Het lijkt erop dat bij uitblijven van een duidelijke visie van gemeentewege voor de gemakkelijkste weg wordt gekozen, waarbij gebruik gemaakt wordt van de reeds bestaande autoweg op de Baandervesting en eenzijdig voorrang wordt gegeven aan veronderstelde maar onvoldoende onderbouwde daaraan verbonden verkeerskundige voordelen.

Beeldbepalende historische kenmerken
Het mag duidelijk zijn dat op deze manier prachtige kansen verspeeld worden om bij de herinrichting van het Korsnässterrein de doorgaande groene vestingring rond Edam in zijn originele staat te herstellen. Het wordt tijd dat Edam zich realiseert dat het bij de keuzes die hier aan de orde zijn gaat om beeldbepalende historische kenmerken van de stad en daarnaast ook om de gebruikswaarde van de vesting als rond de stad gelegen intensief gebruikte recreatieve voorziening. De nu voorliggende plannen staan bovendien op gespannen voet met de bepalingen van het beschermd stadsgezicht en andere visiedocumenten die betrekking hebben op het behoud en de versterking van de monumentale waarde van voor Edam beeldbepalende vestingring. Nu het nieuwe bestemmingsplan ter inzage ligt is het ogenblik gekomen om het gemeentebestuur met klem te vragen om dat plan op de hiervoor genoemde punten bij te stellen.

Tjeerd Dijkstra, architect te Edam, voormalig rijksbouwmeester