Wanneer ben je gerehabiliteerd?
Als iemand, je werkgever bijvoorbeeld, je in een televisieprogramma van iets heel ernstigs beschuldigt, is je reputatie vernietigd. Als die werkgever ook nog eens een burgemeester blijkt te zijn, zal iedereen geneigd te zijn te geloven wat de man zegt. De kranten stonden er dan ook vol mee nadat burgemeester IJsselmuiden Cees Bont aanwees als zondebok voor de Nieuwjaarsbrand.
Stel je eens voor dat de baas op je werk je van iets heel ernstigs beschuldigt, terwijl dat helemaal niet waar is. Hij verbergt zijn eigen falen door iemand anders als zondebok aan te wijzen. Dan ben je aangeschoten wild en kijk je angstig rond om te zien of er collega's zijn die de moed hebben om het voor je op te nemen.
Stel dat er uitgebreid onderzoek komt naar die beschuldiging. Laten we zeggen dat de ombudsman er uitvoerig onderzoek naar doet en vaststelt dat je nergens aan schuldig bent. Er blijkt zelfs dat je buitengewoon je best hebt gedaan om het onheil te voorkomen. Kun je dan zeggen dat je gerehabiliteerd bent? Het blijkt dat het zo niet werkt.
Afgelopen week las ik over Fred Spijkers. De man die weigerde om de weduwe van een omgekomen militair te vertellen dat die door eigen schuld zou zijn omgekomen. Hij weigerde die opdracht omdat hij wist dat de oorzaak lag bij het ondeugdelijk oefenmateriaal. Fred Spijkers werd op een schandalige wijze weggewerkt bij Defensie. Na tien jaar was hij weer sterk genoeg om de strijd aan te gaan. De staatsecretaris bood uiteindelijk zijn excuses aan en gaf de man een lintje. Zijn baan kreeg hij echter niet terug. Daar wordt nog steeds actie voor gevoerd. Voor Fred Spijkers als slachtoffer is het nog niet klaar. Dat is het pas als hij geen slachtoffer meer is. Dat is het pas als hij zich weer schoon voelt.
Voor rehabilitatie moet er niet alleen gekeken worden naar de feiten. Als na onderzoek de feiten zijn rechtgezet en de onschuld bewezen, betekent dat nog geen rehabilitatie. Behalve het rechtzetten van de feiten dient er nog iets heel anders te gebeuren. Dat heeft te maken met het repareren van de schade die op het sociale en relationele vlak is ontstaan. Dat begint met de excuses van degene die de beschuldigingen heeft geuit. Die zal daarna alles moeten doen wat in zijn vermogen ligt om de geschonden reputatie te herstellen. Daarbij gaat het niet om het rechtzetten van de feiten. liet gaat er om dat het slachtoffer van de beschuldigingen het gevoel heeft dat de dingen ook in sociaal en relationeel opzicht zijn rechtgezet en geheeld.
Bij de gemeente EdamVolendam bestond er weinig animo om nog eens door het stof te gaan. In de relatie met de brandpreventieambtenaar als werknemer werd er verder over gezwegen. Geen schulderkenning, geen spijtbetuiging, niets uitpraten, geen brief waarin hij van alle blaam wordt gezuiverd, geen campagne om iedereen duidelijk te maken dat het nooit had mogen gebeuren dat iemand ten onrechte werd beschuldigd.
Het rechtzetten van de feiten is iets anders dan het zuiveren van de verhoudingen en het zuiveren van de reputatie. In dat opzicht is de gemeente EdamVolendam in ernstige mate te kort geschoten. Naast de schuld die ze draagt door een valse aantijging in een zeer ernstige zaak, heeft ze een nieuwe schuld opgebouwd. Het `mea culpa' heeft ontbroken, de erkenning van de schuld heeft ontbroken. Voor een slachtoffer van zeer ernstige valse beschuldigingen is de zaak pas over als de zaak in relationele zin en sociale zin is geheeld. Pas als de zaak intern is uitgepraat, als de schuld is erkend en ook in de gemeenschap is rechtgezet, kan een slachtoffer zich gerehabiliteerd en schoon voelen.
Graag bied ik deze overwegingen ter overdenking aan bij het college van burgemeester en wethouders, bij de leden van de gemeenteraad en bij alle anderen die direct of indirect betrokken zijn of waren. Je kunt er je ogen voor sluiten, maar het kan ook tot begrip leiden voor het feit dat anderen niet voor een slachtoffer kunnen besluiten dat het wel klaar is. Dan gaan de belangen van anderen voor op die van het slachtoffer. Dat is een vorm van arrogantie ten koste van het slachtoffer die er nog lang niet klaar mee is. Dan heb ik het verder nog maar even niet over wat deze ambtenaar daarna nog allemaal over zich heen heeft gekregen. Daar zal nog genoeg aandacht voor worden gevraagd. Wat mij betreft kan niemand rusten voor dit onrecht de wereld uit is en dit boek kan worden gesloten.
Peter Louter