Volendam, Parel der Zuiderzee

Afgelopen zondag was ik met Mevrouw Louter aanwezig bij de seizoensopening van het Volendams museum. Het was er druk, warm en de moeite waard. 'Nostalgie' is het thema van dit jaar en eigenlijk is dat een beetje verwarrend. Wat is een museum anders dan een bewaarhuis van dingen die voorbij zijn, maar die we nog graag bij ons houden om er af en toe met een nostalgische blik naar te kijken. Die oude dingen geven de afstand aan die is afgelegd. Soms maakt de geschiedenis grote stappen en in de geschiedenis van Volendam is dat goed af te lezen.
Bij de opening moesten we zingen.

Eerst voor de jarige beheerster Leni Posthuma, maar daarna diende uit volle borst te worden meegezongen met het lied waarvan het refrein begint met "Volendam, jij bent de parel van die oude Zuiderzee". Het is geschreven en op muziek gezet door Kees Manders en is onderdeel van een film over Volendam uit begin jaren vijftig. Over niet alles uit die tijd hoef je nostalgisch te worden, maar de tentoonstellingmakers hebben de sfeer van die tijd aardig weten te reconstrueren en nog heel wat Volendammers kunnen zichzelf of overleden dierbaren terug zien op die film.

Toen ik voor een sigaretje even buiten stond en op het trottoir voor het museum heen en weer wandelde, zag ik ineens het prachtige ritme van de gevels aan de noordzijde van de Zeestraat. Ga daar maar eens staan om te zien hoe geweldig dat geworden is. Daar is een stukje verleden verdwenen, het oude armoedig ogende PiusX. In de nieuwe rijke architectuur is echter een stuk verleden bewaard gebleven en is er een ontmoetingsplek gehandhaafd waar veel tradities kunnen worden voortgezet. Terwijl ik daar buiten stond, werd ik zo maar filosofisch van die ontmoeting tussen de oude en de nieuwe tijd. Ze hebben nog een stevige band met elkaar.

"Een Volendammer leeft van vis en dobbert op de zee", staat er in een van die coupletten van dat lied van Kees Manders. Er is een tijd geweest, niet eens zo lang geleden, dat die zin nog de werkelijkheid was. Er zullen weinig Volendammers zijn die onder hun voorvaderen geen visserman hadden. Al mijmerend daar op de stoep voor het museum zag ik ineens de enorme stappen die Volendam in korte tijd had gemaakt. De geschiedenis van laten we zeggen de laatste honderd jaar, is een verbazende en een om bewondering voor te hebben. Eenmaal terug in de warme sfeer van het museum begon ik onmiddellijk tegen de eerste bekende die ik tegenkwam enthousiast te praten over de noodzaak om de sociale geschiedenis van Volendam vast te leggen.

Als die geschiedenis vijftig jaar geleden zou zijn geschreven, zouden we die de titel 'Van visserman tot bouwvakker' kunnen meegeven. Daarin zou worden beschreven hoe het dorp zich had weten te redden na de afsluiting van de Zuiderzee. Als we die geschiedenis vandaag zouden schrijven en honderd jaar overzien, zou dat moeten gaan over een talentrijke bevolking die door vast te houden aan zijn tradities geweldig succesvol is geweest. Nu zou ik natuurlijk Wum Keizer kunnen vragen om weer een stichting op te richten. In dit geval ter bestudering van de sociale geschiedenis van Volendam.

Maar die man heeft het al zo druk. Het zal de taak moeten worden van de eerste lichting babyboomers om fondsen bij elkaar te sprokkelen waarmee je een universiteit de opdracht kunt geven om uit te zoeken en vast te leggen hoe de in het verleden gevormde tradities het succes van vandaag hebben voortgebracht. Dat is werk voor sociologen, sociaal geografen, antropologen, historici, statistici en sociaal economen. Het zou me niet verbazen als je de interdisciplinaire studiegroepen kunt vullen met studenten uit Volendam.

Misschien moet je een 'jas' zijn om zoiets te verzinnen. Maar neemt u van mij aan dat een 'jas' in dit geval beter in staat is om het bijzondere van die geschiedenis te onderkennen dan een gemiddelde Volendammer. Die heeft, vooral na een verloren wedstrijd van FC Volendam, toch te sterk de neiging om te beweren dat het allemaal niet zo veel voorstelt.

Peter Louter