Jans van Baarsen: “Als kind koos ik al mijn fictieve bap van de dag” (foto)

Dagelijks worden er duizenden toeristen mee geconfronteerd en oogsten ze alom bewondering. Ze zijn de afspiegeling van een prachtige historie en horen inmiddels onlosmakelijk bij het beeld van Volendam; de vissersman, de ‘bap' en ‘ootje'. Op drie strategische posities bepalen zij het beeld van de Volendamse haven wat - zeker de laatste jaren - enkele enorme wijzigen heeft ondergaan die voor de ene bevolkingsgroep een aanmerkelijke verbetering vormt, terwijl die voor een andere lichting een gruwel in het oog is.

Foto Cor Kes - www.luxphotography.nl

De herinrichting van het havengebied, die volgens de laatste groepering gepaard gaat met sloop van historische panden en het optrekken van kitsch en beton heeft met eerdergenoemde drie beelden toch nog enige genoegdoening gekregen. De beelden van de visserman, de ‘bap' en ‘ootje' zijn ook fotogeniek. "Als ik voor elke foto die er van hen wordt gemaakt € 0,01 krijg, dan zou mijn financiële positie er een stuk aantrekkelijker uit zien", grapt Jans van Baarsen, de maakster van al dit fraais.

Je bent niet alleen druk met beeldhouwen
Dat mag je wel zeggen! Zoals je ziet is het hier in mijn huis (Kielstraat) een flinke bende. Dit is de laatste avond die wij hier nog door zullen brengen. Wij gaan verhuizen naar de Hogedijk bij Katwoude, waar wij een woning hebben gebouwd en ik ook mijn atelier zal huisvesten. Morgen pakken wij ons boeltje bij elkaar en zetten de volgende stap in ons leven. Misschien ben ik nu voor veel Volendammers een slechte Volendammer omdat ik er tussenuit piep (geeft een knipoog).

Er lijkt weinig leven te zitten in het blok waar je nu nog in woont
Dat klopt. Het gaat - zoals zo veel oude dingen in Volendam - tegen de vlakte. Er komen woningen zoals die hier verderop in de straat zijn gemaakt en daaronder willen ze een parkeergarage aanleggen. Op zichzelf is dat laatste natuurlijk een hele vooruitgang want auto's bepalen in heel veel kleine plaatsjes op een negatieve wijze het straatbeeld.

Je bent erg begaan met het aanzicht van Volendam
Ik kan er van genieten en ik kan mij er aan ergeren. Het Doolhof is mooi, de Haven is mooi, maar er bestaat in deze gemeenschap een niet te temmen behoefte om alles wat een beetje oud is met de grond gelijk te maken en er voor in de plaats nieuwe ‘oude' panden neer te zetten. De grootste missers zijn natuurlijk de sloop van het oude postkantoor aan de dijk en de aanleg van het Marinapark, waar huizen zijn gebouwd die niet zouden misstaan in Marken. Er is niets Volendams in te herkennen.

Jouw familie is van oorsprong niet Volendams?
Nee, mijn ouders komen uit Amsterdam en zijn in Volendam terecht gekomen ten tijde van de aanleg van het Munnikenveld en een deel van de Julianaweg. Mijn ouders waren binnenschippers die met hun boot zand vervoerden wat voor de aanleg hiervan gebruikt werd.

Liet jij in je jeugdjaren al zien dat er een kunstenaar in je zat?
Ach welnee man. Kunstenaars waren vreemde mensen die in hun eigen wereld zaten. Ik was wel ontzettend creatief en bezig met van allerlei dingen. Ik had - zoals ze dat zeggen - de drang om dingen te maken. Iets neer te zetten. Dat was een onuitputtelijke bron van energie. Ik tekende, deed aan touwknopen, vlocht rieten manden, was wol aan het spinnen en nog veel meer andere dingen die ik met mijn handen kon doen.

Hoe kwam je uiteindelijk bij beeldhouwen terecht?
Ik kwam in aanraking met beeldhouwen ten tijde dat mijn moeder in een verzorgingstehuis terecht kwam. Je gaat je dan heel veel dingen afvragen. Is dit wat mij ook te wachten staat, iemand wegstoppen in een tehuis? Heeft het leven niet meer te bieden? Ik kon er niet helemaal de vinger op leggen en ben, om mijn gedachten elders heen te leiden, aan het kleien geslagen.

Een weg van vallen en opstaan?
Eerlijk gezegd niet. Veel van wat ik uitprobeerde kwam tot een goed eind en zo ben ik er uiteindelijk toe over gegaan om een beeld van mijn vader te maken. Nadat ik het gereed had en het mensen liet zien zonder te vertellen wie het voor moest stellen zei iedereen in koor dat het sprekend Nico van Baarsen was. Een bevestiging voor mij dat ik op het goede spoor zat. Mijn man Kees zei dat ik het beeld in het brons moest laten gieten om het te vereeuwigen, hetgeen ik gedaan heb. Ik kreeg door de enthousiaste reacties een flinke positieve impuls en kwam toen op het idee van de ‘bap'.

Had je een voorbeeld van hoe de ‘bap' er uit moest komen te zien?
Absoluut, want als klein kind liep ik elke dag over de dijk om er mijn fictieve ‘bap' van de dag uit te kiezen. Ik had natuurlijk op Volendam wel mijn ouders bij de hand, maar grootouders waren niet beschikbaar. Dus besloot ik dat ik elke dag op de dijk mijn eigen ‘bap' zou uitkiezen zodat ik ook dat gevoel kon hebben wat andere kinderen ook mochten ervaren. In de loop van dat proces ga je voor jezelf de ideale grootvader creëren en met dat beeld voor ogen ben ik met de sculptuur van start gegaan.

Bij een idee alleen komt zo'n beeld niet aan de haven te staan
Zeker niet. Toen ik het kleimodel gereed had ben ik naar wethouder Nelly Veerman-Tol gegaan en haar het idee voorgelegd om van het beeld een bronzen exemplaar te laten maken om op een bankje bij de haven te plaatsen. Ook stelde ik voor om het beeld aan te vullen met een ‘ootje' en een vissersman. Aangezien er een pot voor een vissersmonument bestond bij de gemeente waren wij er binnen 10 minuten uit en kon ik verder aan de slag. In 1996 is het beeld er gekomen en Jos Steenbeek - tegenover wie het beeld werd geplaatst - stelde direct voor om er boven een gleuf in te maken en er onderaan een emmer te plaatsen. Hij vond het geweldig en ik kreeg meer fijne reacties zoals een zeer bewogen brief van Jan en Alie Sombroek. Heel lief.

Daarna zijn zijn ‘ootje' en de vissersman gevolgd, al had het hier en daar wel de nodige voeten in de aarde. Als wethouder kun je niet over je ‘politieke graf' heen regeren en daar kreeg ik mee te maken. Gelukkig is alles toch op z'n pootjes terecht gekomen en ontvang ik nog dagelijks complimenten voor de beelden.

Je dreigde zelfs in het buitenland door te breken
Ik zal je vertellen, ik krijg op een dag een telefoontje van iemand van de Franse ambassade. Ik meen dat het de consul was. Hij was benaderd door de burgemeester van Martigues met het verzoek contact met mij op te nemen. Hij had de beelden aan de haven van Volendam gezien tijdens een vakantiebezoek en hij wilde iets dergelijks ook bij zijn haven. Ik mocht inschrijven voor de opdracht en had met 24 concurrenten te maken. Uiteindelijk bleef ik met één rivaal over voor de opdracht en moest ik in Frankrijk een presentatie verzorgen. Ik kreeg de opdracht uiteindelijk niet. Dit had niet alleen te maken met geschiktheid van het beeld, maar deels ook denk ik met Frans chauvinisme en de afstand die er bestaat tussen Zuid-Frankrijk en Volendam. Het is toch een hele trip van Volendam naar de Mediteranee.

Je blijft druk
Gelukkig wel. Ik werk momenteel aan een klein beeld van Dick Tol, in de hoop er een opdracht mee te krijgen om een groter exemplaar te mogen maken voor bij het stadion. Ik verzorg ook workshops, teambuildingsdagen en lessen in mijn atelier aan de Hogedijk 55 te Katwoude. Laatst had ik er een vrijgezellenavond en dat werd een vreselijk gezellige gebeurtenis. Bij een vrijgezellenavond denk je in eerste instantie niet aan beeldhouwen, maar dat maakt de verrassing alleen maar groter. Mensen die bij mij terecht willen kunnen bellen naar 363334 of 0622772527. Het is weer eens iets anders!