Gewoon Volendam - 3J's

Gewoon Volendam

Jan Smit, Nick & Simon, de 3Js, ze komen allemaal uit Volendam. Ze hebben succes omdat het Zuiderzeestadje een geoliede muziekmachine is. Maar gaan ze het Eurovisiesongfestival ook winnen? Vanavond begint het Eurovisiesongfestival, zaterdag is de finale.

De Nederlandse inzending is een exclusief Volendamse aangelegenheid.

De Volendamse muziekwereld is een geolied bedrijf dat alles in eigen hand houdt

Door Yaël Vinckx

Jaap en Jaap hebben mot. De vraag was: wat maakt Volendamse muziek Volendams? Jaap de Witte, gitarist van het Volendamse poptrio 3Js, haalt het water erbij. „We zijn vissers. Dat brengt drama en melancholie in onze muziek.” Jaap Kwakman, ook gitarist van het trio, reageerde fel. „Onzin! Ik kom uit een vissersfamilie, maar dat maakt toch niet dat ik goed kan zingen en gitaar spelen?”

Nee, het is de liefde voor muziek van de Amerikaanse westkust en folk uit Ierland die Volendamse artiesten verbindt. „Op het dorp groeit iedereen op met de meerstemmige zang van The Eagles. Daar luisteren alle jongens nog steeds naar.”

Eerste Paasdag, elf uur ’s avonds. De 3Js zitten in de kleedkamer van sporthal de Tulp in Voorhout, Zuid-Holland. Er staan drie plastic tuinstoelen en een tafeltje. Daarop liggen chips, dropjes en vier in plastic verpakte appels. Ze eten alleen de dropjes op.

Gisteren stonden ze in een feesttent in Someren, en op het Mega Piraten Festijn in Tiel. Vandaag doen ze Tulppop aan. Al is dit geen doorsnee weekeinde, haasten ze zich te zeggen.

„Onze liedjes zijn eigenlijk te serieus voor deze feesten”, zegt zanger Jan Dulles. Liever treden ze op met hun band, of in het theater. Daar komen hun liedjes beter tot hun recht, vinden ze. Toch zijn ze ooit ook begonnen in het feestgedruis, op de beruchte Volendamse kermis. Al hadden de 3Js voor hun debuut daar al naam gemaakt als sessiemuzikanten.

Deze week staan de drie mannen in Düsseldorf, op het Eurovisiesongfestival. Op donderdag 12 mei vertegenwoordigen ze Nederland in de halve finale, met het liedje ‘Never Alone’. Het is een Volendamse aangelegenheid geworden. Het spektakel wordt uitgezonden door de TROS, die onder meer de docusoaps Gewoon Jan Smit enDe Zomer Voorbij uitzond. In dat laatste programma ging Volendammer Jan Smit op reis met zijn Volendamse vrienden Nick & Simon en de 3Js. Jan Smit zal ook het songfestival van commentaar voorzien.

De bekendste (en best verkopende) artiesten uit Volendam zijn niet alleen vrienden, ze vullen elkaar ook muzikaal aan. Jan Smit zingt zorgeloze levenspop, over lange benen en dito nachten. Nick & Simon maken bedachtzamere luisterliedjes. Die kunnen opgewekt klinken, over Rosanne bijvoorbeeld, die alle blikken op de dijk naar zich toe trekt, maar soms ook trekken er donkere wolken voorbij. De 3Js ten slotte, bezingen mislukte levens: liefdes die geen stand houden, dromen die niet uitkomen. „Ik geloof niet meer / wat ik geloofde als kind”, zingt Dulles in ‘Net Alsof’. Hun muziek is divers; in het theater blijkt hun voorliefde voor Franse chansons en Ierse folk, met een belangrijke rol voor viool en mandoline. Op het poppodium spelen ze Engels georiënteerde rock.

Wat opvalt: de Volendamse sterren zijn zo gewoon gebleven. Jan Smit had een van de mooiste vrouwen van het land, maar koos uiteindelijk voor een meisje van het dorp. Nick & Simon hebben 82.000 volgers, maar twitteren er ondanks dat grote aantal vrolijk met hen op los. (Richard Koopman: ‘Ik word oud. Ik weet niet wie Nick & Simon zijn’. Nick & Simon direct: ‘Geen punt … Ik heb ook geen idee wie Richard Koopman is’.) Videoclips, zoals die bij ‘Rosanne’ lijken soms opzettelijk knullig, met een heel gewoon meisje als zogenaamde femme fatale. De impliciete boodschap: dit zijn mensen als jij en ik.

Daarmee scharen ze zich in een traditie. Volendamse sterren van weleer bleven ook al zo doodgewoon. Piet Veerman van The Cats, Annie Schilder en Jan Keizer van BZN: ze wonen nog altijd in Volendam. Keizer woont in een rijtjeshuis. Een chic rijtjeshuis, dat wel.

De eenvoud straalt ook van de 3Js af, wier bandnaam gewoon is afgeleid van hun voornamen, Jan, Jaap en Jaap. Ze zijn heel toegankelijk; in de kleedkamer op Tulppop loopt iedereen tot een minuut voor het optreden in en uit. Over de dropjes en de chips hoor je hen niet klagen. Die doe-maar-gewoon-houding is een van de redenen van hun populariteit: ze zijn toegankelijk, benaderbaar, hun status en hun leven lijken ook voor normale stervelingen binnen handbereik. Natuurlijk gaan ze Europa niet in. „We blijven Nederlandstalig zingen.”

Het songfestival markeert het aanhoudende muzikale succes uit Volendam. Dat begon eind jaren zestig met The Cats, die in 1968 de eerste plaats met ‘Lea’ bereikten en succes boekten in België, Duitsland en Zwitserland; en met BZN, dat tussen 1966 en 2007 maar liefst 88 gouden en platina platen in de wacht sleepte.

De afgelopen tien jaar voerden de Volendammers opnieuw de hitlijsten aan. Jan Smit scoorde zeven nummer-1-hits; Nick en Simon ontvingen een Zilveren Harp en twee Rembrandts. En onlangs belandde ‘Je Vecht Nooit Alleen’ van de 3Js op de derde plaats van de ‘Allerbeste Top 100 van Nederland’.

Wat is het geheim achter de muziek uit Volendam? Want met bescheidenheid alleen zijn ze er niet gekomen. Toch ook het water?

Eén verklaring is in elk geval de geïsoleerde ligging van het katholieke dorp tussen andere, calvinistische gemeenten. Zangers leren zingen in het kerkkoor, het operakoor of het kinderkoor van wijlen meester Beumer; drummers leren trommelen in de drumband of de fanfare. En Volendammers zijn graag de beste, zeker in de strijd met hun streekgenoten. De muzikale infrastructuur draagt bij aan het grote aanbod. Volendam telt componisten, tekstschrijvers, producers, managers, opnamestudio’s, tientallen repetitieruimtes en „honderden kroegen om in op te treden”, weet Jaap de Witte.

De 3Js bijvoorbeeld componeren hun eigen muziek en schrijven hun eigen teksten. Die nemen ze vervolgens op in hun eigen studio, Votown Studio’s – een knipoog naar de Motown Studio’s in Detroit. De cd’s worden uitgebracht door het platenlabel Artist & Company, dat weliswaar in Haarlem zetelt, maar hoofdzakelijk Volendamse artiesten in zijn stal heeft. Artist & Company werkt op zijn beurt weer nauw samen met manager Jaap Buys, Volendammer in hart en nieren. Hij maakte eerder The Cats groot en is tegenwoordig ook de man achter Jan Smit, diens zusje Monique, Nick & Simon en de 3Js.

In Haarlem ook wordt, samen met Jaap Buys, de strategie bepaald. Zo voorkomt het platenlabel dat Volendamse artiesten op hetzelfde moment een plaat uitbrengen en ze elkaar op die manier onnodig beconcurreren. Dulles lacht: „Het enige wat we niet helemaal in de hand hebben, zijn de radiostations die onze liedjes draaien.”

Ook de ondernemersgeest van de Volendammers speelt mee bij het succes. Aan subsidies hebben ze een broertje dood in Volendam. Dat heet je hand ophouden. Maar er moet wel geld worden verdiend. Dus zingt Jan Smit niet alleen, maar vertoont hij zich ook in onderbroeken van warenhuis C&A en maken Nick & Simon reclame voor supermarkt C1000. Daar schamen ze zich niet voor.

Ook de 3Js bezien het songfestival als een stel koopmannen. De Witte: „Het is goed voor onze naamsbekendheid, want we zijn toch een bedrijf. We zijn muzikale ondernemers. En het Eurovisiesongfestival biedt ons een prachtig podium. We kunnen mensen bereiken die ons nog niet kennen.”

De cijfers onderstrepen het succes. Zo heeft het GfK, dat wekelijks de aankopen van consumenten analyseert, berekend dat de verkoop van Nederlandstalige muziek minder hard daalt dan die van andere muziek. En al kan het GfK niet becijferen hoe groot het aandeel is, zeker is dat de Volendammers fors aan dat succes bijdragen. Daarnaast heeft Nederlandstalige muziek minder te lijden onder downloaden. De liefhebber koopt niet een enkel liedje bij iTunes en kopieert niet illegaal, maar gaat nog naar de platenwinkel om een heel album aan te schaffen. En hij is bereid daar het volle pond voor neer te leggen. Zo kost ruim 37 procent van de Nederlandstalige cd’s meer dan 15 euro; voor niet-Nederlandstalige cd’s ligt dat percentage op 28 procent.

Bij de TROS hadden ze het succes van de Volendammers al snel in de gaten. Over het leven van zanger Smit en zijn vrienden heeft de TROS inmiddels diverse docusoaps uitgezonden. Zijn zusje, Monique Smit, presenteert er een kinderprogramma. En op 11 mei zendt de omroep een nieuwe reallifesoap uit over Nick & Simon,The American Dream. Volendam hoort bij de TROS, zegt programmadirecteur Gerard Baars. „Onze kijkers worden blij van deze muziek.” In het tijdschrift over Volendamse muziek, One Way Wind, stond het ooit zo: „Nederland koestert Volendam omdat zij – als in een spiegel – kijkt naar een vroeger beeld van zichzelf.”

Volendamse muziek is dus business, al laat niemand zich erover uit hoe ‘big’ die business precies is. In 2009 riep tijdschrift Quote Volendam uit tot ‘het nieuwe Wassenaar’. Het tijdschrift schatte het vermogen van Jan Smit indertijd op 7 miljoen euro.

Het Volendamse succes wordt op veel manieren verzilverd. Het dorp kent een Palingsoundmuseum, opgericht door Jan Smit-Bokkum, dat naar eigen zeggen ‘honderd jaar Volendamse muziek in beeld brengt’. En er zijn diverse tours; de Celebrity Tour leidt de bezoeker langs de (rijtjes)huizen van de artiesten; de Palingsound Tour eindigt in het museum en het aanpalende restaurant en palingrokerij. Afgelopen oktober vond de Eerste Nationale Palingsounddag plaats, met een optreden van Piet Veerman, en afgelopen maanden toerde Volendam The Musicaldoor het land. Met succes; na honderd afleveringen werden er extra voorstellingen ingelast.

Eerste Paasdag, een uur ’s nachts. De 3Js hebben een uur gespeeld. Nu staan ze op de parkeerplaats en geven ze de laatste fans, twee half blote, beschonken meisjes, een handtekening. Over een krap uur, als ze weer op het dorp zijn, zal Jaap Kwakman zijn drie weken oude dochtertje de fles geven. Doe maar gewoon. Dat is immers al gek genoeg.

‘Je vecht nooit alleen’ is ‘Never alone’ geworden

De 56ste editie van het Eurovisie Songfestival begint vandaag in Düsseldorf. Het Volendamse poptrio 3Js zal Nederland vertegenwoordigen, met het liedje ‘Never Alone’. Een vakjury en het publiek kozen dat nummer, in de Nederlandse versie ‘Je vecht nooit alleen’, boven drie andere liedjes van het trio.

De 3Js treden op donderdag 12 mei op, in de tweede halve finale. De finale vindt plaats op zaterdag 14 mei. Alleen Duitsland, Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Italië, de grote financiers van organisator EBU (De Europese Radio-Unie), worden direct toegelaten tot de finale.

Nederland deed tot nu toe 51 keer mee aan het festival. Het won vier keer, de laatste keer in 1975, met ‘Ding-a-dong’ van Teach-In. Maandag vertrokken de 3Js vanuit de haven van Volendam per schip naar Düsseldorf. De TROS houdt viasongfestival.nl hun belevenissen bij.

Het is niet voor het eerst dat Nederland een Volendammer naar het festival afvaardigt. In 1984 trad Maribelle op (Marietje Kwakman) met het liedje ‘Ik hou van jou’. Zij bereikte de dertiende plaats.