Historie Volendam

Volendam, het begon met een dijk
Volendam wil zeggen: Vollendam. Zes eeuwen geleden kwam hier de E of IJe in de zee. Aan dit water was vier kilometer naar het noorden Edam of IJedam ontstaan. Het gebied, dat in Volendam nu nog De Meer heet is een verlaagd gebied ten opzichte van de omliggende bebouwing en fungeerde als havenmond voor Edam.

Toen Edam na 1357 een nieuwe en kortere west-oost verbinding van het Purmermeer naar de Zuiderzee groef, kon de oude havenmond "vol" of "dicht" worden gemaakt. Hier begint de historie van Volendam met het maken van een dam of afsluitdijk, waar zich naast de boeren al snel enkele vissers vestigden.

Op de voormalige Zuiderzee kon het geducht spoken. Door een dijkdoorbraak bij Katwoude in januari 1916 kwam een groot gedeelte van Noord-Holland boven het Noordzeekanaal onder water te staan. Aan het vrij binnenstromen van het water vanuit de Noordzee naar dat van de Zuiderzee, met alle gevolgen van dien, moest door de aanleg van een afsluitdijk een einde komen. De dijk kwam er in 1932. Geprofeteerd werd, dat dit de genadeslag voor Volendam zou betekenen. De hard werkende Volendamse vissers kenden evenwel heel goed het gezegde: "Als het getij verloopt, verzet men de bakens".

Het gevolg was, dat slechts een klein gedeelte van hen bleef varen. Het overgrote deel van de bevolking verdient nu het dagelijks brood in de industrie en bouwnijverheid, waarbij watersport en toerisme ook niet onvermeld mogen blijven. Volendam was vijf eeuwen lang niet meer dan een vergeten vissersdorp aan de Zuiderzee. Het kan daardoor niet bogen op een grote rijkdom aan monumenten, maar door een haast volkomen isolement konden zich hier de oude gewoonten en de klederdrachten handhaven en werden die een monument op zich.

Hoewel de kom Volendam altijd deel heeft uitgemaakt van de gemeente, was de naam van de gemeente van zo omstreeks de 12e/13e eeuw af Edam.

Woont de bevolking momenteel in mooie, solide gebouwde stenen woningen, waarop menig stedeling jaloers is, dit was tot aan het begin van de 19e eeuw anders. Daarvan getuigen de kleine houten huizen, welke nu nog in het Doolhof worden aangetroffen. Dit Doolhof dankt zijn naam aan het feit dat de bebouwing er niet volgens een vast omlijnd stratenpatroon tot stand kwam. De hierdoor ontstane natuurlijkheid van een gegroeid dorpsbeeld kan men ook aantreffen in het Dril, langs het Havendijkje, en in de Meerzijde en omgeving.

Naamhistorie
Sedert de eeuwwisseling is de kom Volendam echter enorm uitgebreid en de stad Edam in inwonertal ver voorbij gestreefd. In 1974 nam de gemeenteraad daarom het besluit tot naamswijziging. De Kroon keurde dit goed, waardoor de namen van de beide kommen aan elkaar werden gesmeed. Vanaf 1 januari 1975 luidt de naam van de gemeente daarom: Edam-Volendam.