Zienswijze op bouwplan Zeevangszeedijk 14

Geachte voorzitter van de welstandscommissie voor Edam-Volendam, ir. Dick Appelman, de leden mevrouw ir. Corinne Brouwers, ir Michel Tombal en de commissiecoördinator de heer Meekes,

U krijgt door de gemeente Edam-Volendam het bouwplan voor Zeevangszeedijk 14 opnieuw voorgelegd dat u op 4 april 2007 en 21 januari 2008 hebt goedgekeurd. Het is een omstreden bouwplan, er zijn veel bezwaarden en het plan zal daarom te zijner tijd de Raad van State wel halen. De bezwaarcommissie van de gemeente Edam-Volendam heeft 26 januari jongstleden een hoorzitting gehouden over dit bouwplan.

De gemeente heeft nu geconstateerd dat er een gebrek kleeft aan de motivatie van uw welstandsadvies en wil dat de welstandscommissie laten repareren. De aard van het gebrek is ons niet meegedeeld, het zou een gebiedsgericht criterium betreffen. De behandeling van het verzoek van de gemeente op 14 juni is anders dan gebruikelijk besloten. Vandaar deze brief. Wij vermoeden dat het om de Stelling van Amsterdam gaat, werelderfgoed van de UNESCO. We zijn blij dat de gemeente daar eindelijk rekening mee gaat houden. Het zal een sterk voorbeeld van langzaam maar zeker voortschrijdend inzicht zijn. De provincie Noord-Holland verklaarde al eerder dat het bouwplan naast het Fort Edam in maat en schaal daar absoluut niet past.

Het zou de commissie sieren als zij de moed opbrengt om het voorbeeld van de provincie te volgen. Wij reiken u de argumenten aan zoals die door professor Dijkstra, inwoner van onze stad en niet onbekend in welstandsland, op papier zijn gezet ten behoeve van de zienswijze van de stichting tussen Fort en Sluis over het ontwerp-bestemmingsplan Oorgat e.o. Hij pleit voor een aanpak die het Werelderfgoed echt respecteert, een aanpak die geen afbreuk doet aan de authentieke monumentale kwaliteit van de Stelling van Amsterdam.

Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Stichting tussen Fort en Sluis

Bijlage: Zienswijze over De Stelling van Amsterdam en bouwplan Zeevangszeedijk 14

Tussen het Fort bij Edam van de Stelling van Amsterdam en het sluiswachtershuis ligt al een paar jaar een stuk grond braak aan de Zeevangszeedijk na de sloop van een stolpboerderij. Het plan is daar een groot herenhuis met garage en overdekt zwembad te bouwen. Het voorgenomen volume is twee keer zo groot als dat van de afgebroken boerderij met bijgebouwen. Van het herenhuis ligt de goot op bijna 8 meter hoogte, van de boerderij begon de kap op minder dan 3 meter hoogte. Het bouwplan is vormgegeven in neo-klassieke stijl met colonnade, pandbreed balkon en sierschoorstenen. Alles is groot.

In de regel is de vervanging van een pand in een bebouwingslint geen reden voor bijzondere aandacht, het gebeurt aan het Oorgat en omgeving al eeuwen. Scheepsbouwers, boeren, soldaten, bedrijven en welvarender bewoners volgden elkaar op, Hier is echter wel reden voor bijzondere aandacht. De UNESCO heeft De Stelling van Amsterdam aangewezen als Werelderfgoed. De aanhef van de tekst bij de aanwijzing luidt als volgt:

The Defence Line of Amsterdam (1996)
The UNESCO Committee decided to inscribe the nominated property on the basis of cultural criteria (ii), (iv) and (v) considering that the site is of outstanding universal value as it is an exceptional example of an extensive integrated defence system of the modern period which has survived intact and well conserved since it was created in the later 19th century.

Het gaat om een verdedigingslinie van 135 km lang met 42 forten en talloze andere civiele werken, die gebaseerd was op het onder water zetten van een strook land op 20 km rond Amsterdam. De linie ligt in 2 provincies en 23 gemeenten. In de jaren na de aanwijzing zijn de grenzen vastgelegd en de verantwoordelijkheden geregeld. Het Rijk heeft de hoofdverantwoordelijkheid gelegd bij de provincie Noord-Holland. De gemeenten maken en handhaven de bestemmingsplannen. Er is een beeldkwaliteitsplan gemaakt waaraan ingrepen in de omgeving van de stelling moeten voldoen.

De Stelling is een uitgestrekt buitenmuseum in een gebied waar de open ruimte onder druk staat. Ontwikkelingen zijn niet uitgesloten, maar: “In de kernzone kunnen nieuwe ontwikkelingen alleen plaats vinden, als zij bijdragen aan de kwaliteit van het monumentale landschap”. Het kerngebied bestaat uit de schootscirkels van 1000 meter rond de forten en 100 meter aan de aanvals- en de verdedigingszijde van de hoofdverdedigingslijn.

De Zeevangszeedijk en het verlengde ervan, het Oorgat, liggen in de kernzone. Sterker nog: zij zijn onderdeel van de hoofdverdedigingslijn. En ze liggen binnen het schootsveld. De locatie Zeevangszeedijk 14 grenst bovendien aan het Fort by Edam. Is dit bouwplan een bijdrage aan de kwaliteit van het monumentale landschap?

Een museum vertelt een verhaal, en dat doet ook het Fort, samen met zijn omgeving. Af te lezen is dat het Fort aan het eind van de 19e eeuw werd gesitueerd in een agrarische omgeving aan de voet van de dijk. Met de sloop van de stolpboerderij op Zeevangszeedijk 14 is als het ware een hoofdstuk van het verhaal weggevallen. Het nu voorliggende bouwplan ontkent dat verhaal en is daarmee een regelechte inbreuk op de bestaande context. In zijn quasi-historische outfit maakt het bovendien duidelijk aan de echte historie geen boodschap te hebben. Het is een hoofdstuk uit een heel ander boek, een verkeerd boek.

De gemeente Edam-Volendam en de provincie Noord-Holland laten deze inbreuk op het authentieke monumentale landschap toe, men verdedigt die inbreuk zelfs. Men baseert zich daarbij mede op een zogeheten Ruimtelijke Onderbouwing, geleverd door de aanvrager van het bouwplan. In die Onderbouwing staat niets over de Stelling van Amsterdam. Er is dan ook niet getoetst aan het beeldkwaliteitsplan dat voor de omgeving van de Stelling is opgesteld. Op die manier loopt de Stelling een grote kans zijn status als werelderfgoed op termijn te verliezen.

Het ontwerp bestemmingsplan Oorgat e.o. ligt nu ter visie. Daarin wordt de bouw van het herenhuis op Zeevangszeedijk 14 mogelijk gemaakt. Ik steun de bezwaren die de Stichting heeft tegen dit plan en pleit voor een aanpak die het Werelderfgoed echt respecteert, een aanpak die geen afbreuk doet aan de authentieke monumentale kwaliteit van de Stelling van Amsterdam.

Prof. Ir. Tjeerd Dijkstra
Architect te Edam, voormalig Rijksbouwmeester.