Argentijnse sferen bij Zang Edam (foto)
“Muziek bestaat pas als ze uitgevoerd wordt”
Op zondag 9 oktober geeft Oratoriumkoor Zang Edam een interessant concert. Uitgevoerd zullen worden het befaamde Requiem van Gabriel Fauré en ook de veel minder bekende Misa Tango van de eigentijdse Argentijnse componist Martin Palméri. Het bijzondere van het concert is, dat koor en solisten bij beide stukken begeleid worden door een tango-septet. Voor het Requiem betekent dit een wijziging ten opzichte van de meer gangbare instrumentaties. De herinstrumentatie werd geschreven door componist en bandoneonist Martin de Ruiter, die tevens leiding geeft aan het septet. Aanleiding voor een gesprek met deze tango- en bandoneónspecialist.
Foto Cor Kes - www.luxphotography.nl
Hoe was het om op deze manier bezig te zijn met het zo bekende Requiem?
“Het Requiem van Fauré is voor mij een oude liefde: het is één van de eerste stukken waarvan ik een langspeelplaat bezat. Het was voor mij een eer om in opdracht van Zang Edam dit prachtige stuk te bewerken voor tango-septet. Het orgel werd vervangen door de bandoneón, een instrument met geheel andere sfeer en expressiemogelijkheden. Verder moest alles teruggebracht worden naar een enkelvoudige bezetting. Voor mijn gevoel worden door de kleinere bezetting andere, diepere lagen in het stuk benadrukt. De expressiviteit van de individuele musici krijgt veel meer ruimte. Ik ken alle musici natuurlijk, dus ik kon ze tijdens het schrijven als het ware hóren spelen.
Bij de herinstrumentatie heb ik gebruik gemaakt van de zogenaamde oerversie, bedoeld voor een klein ensemble. Die is frisser dan de latere meer glad getrokken versies voor symfonieorkest die over het algemeen gebruikt worden. Tijdens het proces van bewerken is mijn bewondering voor Fauré nog gegroeid: zijn vakmanschap, evenwichtigheid en soepele lichtheid zijn van grote klasse.”
De Misa Tango is veel onbekender, kun je daarover iets vertellen?
“De Misa Tango a Buenos Aires – zoals de volledige naam luidt – is van een geheel andere orde. Palméri schreef het stuk in 1996 met de bedoeling de grenzen van de tango te verleggen.
Zo staat hij in de traditie van Astor Piazzolla, die bijvoorbeeld muzikale elementen als de fuga en ook jazz combineerde met de tango. Palméri vond het een uitdaging om in dit genre een koor te introduceren. Terwijl hij zich houdt aan taal en vorm van de mis, gebruikt hij in de instrumentatie de bandoneón, bij uitstek het instrument van de tango. Zo ontstaat een interessante combinatie van het swingende ritme van de tango, oorspronkelijk de muziek uit de achterbuurten, met de formele en traditionele structuren van de mis. Het is een krachtig en effectvol stuk.”
Door het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima is de bandoneón hier in Nederland de laatste jaren populair geworden: Carel Kraayenhof speelde bij die gelegenheid Adios Nonino van Piazzolla, waarbij Maxima tot tranen toe ontroerd werd. “Wij zullen ook dit stuk op het concert spelen. Het is eigenlijk een klein requiem dat Piazzolla schreef bij de dood van zijn vader.”
Hoe zit het met de combinatie bandoneón – religieuze muziek?
“Hoewel je dat op het eerste gezicht, of gehoor, niet zou denken, is de bandoneón juist veel gebruikt voor religieuze muziek. Hij is in de 19e eeuw ontwikkeld in Duitsland, als een vervanging voor orgel of harmonium op plaatsen waar deze niet aanwezig waren. Waarschijnlijk is het instrument rond 1890 via matrozen in Buenos Aires beland en vervolgens gebruikt als begeleiding van de tango.”
Wat betekent de bandoneón voor jou?
“Van huis uit ben ik accordeonspeler. Min of meer toevallig kwam ik in aanraking met de bandoneón en vervolgens heb ik mezelf erop leren spelen. Dat was in eerste instantie niet eenvoudig: de verschillende toonknoppen zitten kriskras door elkaar, er zit geen enkel systeem in. Gaandeweg raakte ik er steeds meer aan verknocht. De balg van de bandoneón brengt de adem en dus de ziel van het instrument tot leven. Je kunt er alleen met bezieling op spelen.”
Wat vind je van de programmering van dit concert?
“Het is een mooi veelzijdig programma, waarin traditie en vernieuwing samengaan. Het heeft mij de mogelijkheid gegeven alle kanten van mijn kunnen te combineren: componeren, bandoneón spelen en de tango laten horen. Ik zie uit naar de uitvoering omdat dan hoorbaar zal worden wat ik bedacht en geschreven heb: muziek bestaat pas als ze uitgevoerd wordt.”
Oratoriumkoor Zang Edam: “Requiem” van G. Fauré, “Misa Tango a Buenos Aires” van M. Palméri, “Adios Nonino” van A. Piazzolla. Zondag 9 oktober 15.00u, Grote Kerk, Edam. Prijs voorverkoop: € 22,50. Bij aanvang in de kerk: € 25,00. Voorverkoop: www.zangedam.nl, Primera Hartje Edam, Markee Boek & Kantoor, Schoonheidssalon Marianne Gorter en via de leden van Zang Edam.