Jan Out: ‘Minder land, minder boeren en toch meer produceren’ (foto)

Het beeld van de hedendaagse boer is niet meer te vergelijken met dat van de boer uit pakweg 1964. In die tijd reed ik wel eens met mijn vader over de Oosterweg om in Purmerend glas te halen bij Piet de Wit. Niet zelden werd de voortvarendheid waarmee mijn vader het gaspedaal bewerkte, in de kiem gesmoord door een veehouder die niet vooruit te branden was. Meestal met een pet op het hoofd en een sigaar in de mond. Mijn vader kon zich daar best aan ergeren, maar dat was geen oplossing voor de vertraging.

Het clichébeeld van de pet en de sigaar gaat anno 2011 helemaal niet meer op. De hedendaagse veehouder beschikt over ultramoderne middelen, rookt zelden tot nooit sigaren, zorgt zelf voor kunstmatige inseminatie en heeft de koeien dermate geconditioneerd dat ze vanzelf de stal in lopen om gemolken te worden. Tenminste, bij Jan Out lopen er van die slimme exemplaren rond en – ik wil Jan hiermee niet tekort doen - het zou mij verbazen als dit alleen bij deze ene moderne veehouder het geval zou zijn. Wanneer ik het erf van de boerderij op rijd, word ik opgewacht door Boris, het kleine zwartwitte vuilnisbakje wat de eerstkomende 2 uur niet meer uit ons gezelschap is weg te slaan.

Foto Cor Kes - www.luxphotography.nl

Zit het boeren bij jou in de familie?

Nou en of. De Outjes als boer dateren uit 1500. Mijn grootvader had nog een boerderij, waar nu de Volendamse ijsbaan ligt. Vanaf 1896 zit mijn familie op het huidige adres aan de Oosterweg.

Is er verschil tussen de boeren in bijvoorbeeld de Beemster en die van de Purmer?

In de Beemster zaten meer herenboeren, zeg maar de rijke boeren met de fraaie boerderijen en forse stukken land. In de Purmer zaten meer de ‘gewone’ boeren, als je ze zo zou moeten omschrijven. Misschien ook iets minder arrogant.

Dat was vroeg aanpakken voor Jantje

En niet alleen voor Jantje, maar ook voor zijn broer en twee zussen. Het hoorde er bij en je weet niet beter. Daarnaast vond ik het ook prachtig, dus dat ik na de middelbare school naar de Hogere Landbouwschool ben gegaan was geen al te grote verrassing.

Je gaat mij niet vertellen dat ze je daar leren melken?

Je krijgt daar een gedegen opleiding in een flink aantal richtingen. Je hebt er veeteelt, bodemkunde, techniek en economie en je krijgt inzichten in het Midden en Klein Bedrijf (MKB). Dus het melken is hier slechts een klein onderdeeltje van.

Je vader had voorheen de boerderij. Wanneer werd deze jullie eigendom?

Vanaf 2000 is de boerderij van ons, al worden wij nog steeds dagelijks geholpen door mijn vader. Hij is op dit moment bijvoorbeeld bezig met het monteren van stalen hekwerken. Er is genoeg te doen op en rond een boerderij en mijn vader zou niets liever willen.

Je hoort wel eens mensen klagen over dat ze het zo druk hebben. Hoe ziet jouw dag er uit?

Ja, wat is druk? Ik sta in ieder geval om 6.00 uur op en ga op pad om de koeien op te halen die nu nog buiten lopen. Van 6.15 uur tot 8.15 uur gaan we de koeien melken, waarna de apparatuur grondig gereinigd wordt. Dit is van groot belang omdat daar streng op gecontroleerd wordt en dat is niet meer dan terecht. Tegen 8.30 uur geven wij de dieren voer en daarna zijn wij zelf aan de beurt voor het ontbijt. De rest van de dag tot aan 17.00 uur houd ik mij bezig met klussen die er altijd wel klaar liggen. Maaien, reparaties, er komt een kalf, schapen scheren, er is geen moment op de dag dat je niet iets te doen zou kunnen hebben. Al heb je zelf veel vrijheid om je tijd in te delen. Om 17.00 uur wordt er voor de 2e keer gemolken en tegen 19.00 uur zijn wij daar mee klaar en reinigen wederom alle apparatuur. Tussen 20.00 en 23.00 uur maak ik tijd voor mijn gezin en aan het eind van de avond – zo tegen 23.00 uur - ga ik nog even de stallen in om voer aan te schuiven.

Over voer gesproken, hoe groot is de veestapel en welke hoeveelheden voer zijn hier mee gemoeid?

Wij hebben 95 melkkoeien die 330 dagen gemolken worden en 35 dagen ‘droog’ staan. Daarnaast hebben wij nog 100 schapen en 70 stuks jongvee (koeien) die nog niet gemolken worden. Tja en dan het voer wat er in gaat. Voor één koe heb ik dagelijks 20 kilogram droge stof voer nodig en ik ben in de gelukkige omstandigheid dat ons land dit kan opbrengen. Wij beheren 70 hectare land waarvan 50 hectare grasland is, 10 hectare is voor het verbouwen van graan en 10 hectare voor mais.

Hoe gaan jullie om met regels en met de negatieve beeldvorming door milieuactivisten?

Je kunt er eigenlijk niet zo veel mee. Wat de regels betreft schiet men in Nederland en in andere EU-landen helemaal door. Er zitten mensen erg gewichtig en interessant te doen over veehouders en veehouderij, zonder enige vorm van kennis over de materie. Dat is best frustrerend, maar het hoort kennelijk bij de politiek. Inmiddels staan we voor een flinke uitdaging, want men verwacht van ons dat wij meer gaan produceren met minder middelen. Minder antibiotica, minder meststoffen, minder land, minder boeren en toch meer produceren ten behoeve van het toenemende aantal te voeden monden. Als we vervolgens spreken over de milieuactivisten kan ik enerzijds wel begrip opbrengen voor hun standpunten, maar anderzijds slaan ze de plank regelmatig mis. Wie in de winter een schaap naar binnen haalt moet er rekening mee houden dat het dier het enorm moeilijk kan krijgen omdat hij z’n warmte niet kwijt kan. Het schaap moet dan helemaal geschoren worden omdat hij anders het loodje legt. In de buitenlucht – ook al is het behoorlijk koud – voelt zo’n schaap zich een stuk lekkerder dan in zo’n klamme warme stal.

De bebouwing van de Purmer is voor veel mensen een onbegrijpelijke zaak. Hoe zitten de veehouders daar in?

De grond die nu wordt bebouwd voor de uitbreiding van de Baanstee is 30 jaar geleden al aangekocht door de gemeente Purmerend. Tot enige jaren geleden kon het allemaal niet op en groeiden de economische bomen zowat tot in de hemel, maar inmiddels is het tij gekeerd. Toch drijft Purmerend het bebouwen van dat stuk land door, terwijl elders leegstand van bedrijfspanden eerder regel dan uitzondering is. Er is hier dus duidelijk sprake van een prestigeproject waarin de gemeente koste wat het kost zijn gezicht niet wil verliezen. Ik denk dat ze daar al aardig mee op weg zijn. Nog niet zo lang geleden waren projectontwikkelaars behoorlijk tuk op grond van boeren in de Purmer, maar vandaag de dag zouden ze het wellicht liever terug willen verkopen. Al dan niet met een fors verlies.

Heb je nog tijd voor hobby’s of schiet dat er bij in?

Zoals je weet ben ik langdurig betrokken geweest bij het volleybal, maar door het wisselen van de speelavond heb ik daar met pijn in mijn hart afscheid van moeten nemen. Zo’n kleine 27 jaar was volleybal voor mij nr. 1. Ik was er scheidsrechter, aanvoerder, speler, coach en had mijn bijdrage bij het beachvolleybal. Ik zal het enorm missen.

Momenteel zing ik met ontzettend veel plezier in een koor. Ik ben lid van de Stembent. Op dit moment zijn wij volop bezig met voorbereidingen voor een optreden op 6 november a.s. in de St Nicolaaskerk aan de Voorhaven op uitnodiging van het koor Excelsior. Wat ik toch ook nog even kwijt wil, is dat ik ook veel plezier ontleed aan het bezoek van schoolkinderen, die komen kijken naar de lammetjes en kalveren. Dat zijn voor mij de krenten in de pap.

Hoe ziet de toekomst er voor jou uit?

Ik heb geen enkel idee. Ik hoop dat één van mijn kinderen behoefte heeft de boerderij voort te zetten. Op zich is die hoop niet ijdel, want als je kijkt hoeveel jonge boeren momenteel actief zijn aan de Oosterweg dan mag ik een beetje optimistisch zijn.