Gemeenten moeten fors groter

Er lijkt een nieuwe golf van fusies tussen gemeenten op komst. De Raad voor het openbaar bestuur (Rob) zegt dat dit onvermijdelijk is. Dit adviesorgaan van regering en parlement is van oordeel dat gemeenten en provincies meer omvang nodig hebben om het toekomstige takenpakket uit te kunnen voeren, maar noemt daarbij geen getallen. Die zouden snel van het kabinet moeten komen.

Het uitgangspunt van het kabinet is dat de herinrichting van het bestuur vrijwillig van onderop in gang moet komen. De Raad vindt dat te vrijblijvend en stelt een strakke aanpak voor onder leiding van een staatssecretaris of regeringscommissaris. "Ingrijpende aanpassingen zijn nodig om de effectiviteit en slagvaardigheid van het bestuur te vergroten, de binding met de burgers te bevorderen en het systeem weer robuust en toekomstbestendig te maken", adviseert de Rob.

Kloof

De Raad vindt dat niet alleen economische en financiële motieven een rol mogen spelen bij de (her-)inrichting van het bestuur. Er is tegelijk aandacht nodig voor politieke hervormingen die burgers dichter bij het bestuur kunnen brengen. "Want anders bestaat het risico dat schaalvergroting alleen maar tot meer afstand tussen burgers en de overheid leidt."

Kleine gemeenten zijn volgens de Raad vaak niet goed in staat om grote regionale uitvoeringsdiensten effectief aan te sturen. De Raad voor het openbaar bestuur wijst daarbij onder meer op de aangekondigde decentralisaties (jeugdzorg, AWBZ en sociale zekerheid), maar ook op bijstand en andere maatschappelijke taken.

Rijksoverheid

Voordat er een nieuwe fusiegolf gaat rollen door het land, moet er volgens de Raad voor het openbaar bestuur een principiële politieke discussie komen over de positie van gemeenten en provincies met als belangrijkste vraag: zijn de decentrale overheden vooral een uitvoeringsloket voor rijksbeleid of toch in de eerste plaats zelfstandige gemeenschappen die eigen politieke keuzes moeten kunnen maken?

De Raad is van mening dat het rijk taken alleen met succes kan afstoten naar gemeenten als het zich vervolgens beperkt tot sturing op gewenste maatschappelijke effecten in plaats van op verdeling van geld en streefgetallen. Uiteindelijk zal de herindeling van het bestuur in Nederland ook gevolgen moeten hebben voor de rijksoverheid: aanzienlijk minder ministers en nog meer besturen op hoofdlijnen en meer dialoog met de samenleving.