Hoe de Edammer de wereld veroverde (foto)

Standaardwerk over de geschiedenis van het beroemde kaasje

Over tal van aspecten van de Edamse geschiedenis zijn vele boeken volgeschreven. Het is eigenlijk vreemd dat over hèt beeldmerk van de stad, de ronde Edammer kaas, nog geen boek is verschenen. De historische vereniging Oud Edam vond dat het tijd werd om hier verandering in te brengen. Met als gevolg een prachtig standaardwerk in de Historische Reeks over de geschiedenis van een rond kaasje.

Woensdagavond in een drukbezochte Grote Kerk nam Anthonie Heidinga het woord. De hoogleraar archeologie en vrijwilliger van Oud Edam benoemde het proces dat tot de uitgave van het boek heeft geleid. Hij typeerde de Edammer als een icoon, roemde de auteur en gaf complimenten aan Jan Sparreboom, die stad en land afreisde op zoek naar geschikte illustraties. Ook wees hij op de digitale appendix die Sparreboom heeft samengesteld, waardoor het voortaan praktisch mogelijk is een kaaswandeling te maken door Edam.

Bronzen monument

Even daarvoor had Ton de Jong, voorzitter Oud Edam, zijn entree gemaakt als kaaskeurmeester. Achter de Kaaskapel aan stopte De Jong in het koor, waar hij al handje klappend onderhandelingen startte met burgemeester van Beek. Die kocht het boek voor de schappelijke prijs van € 19,95, bestelde en passant nog 50 boeken voor de gemeente en meldde het heugelijke nieuws dat Edam op korte termijn nu toch echt een kaasmonument gaat krijgen. Over maker, locatie en kunstwerk werd nog niets gemeld. Maar zeker is dat ook Edam, in navolging van Volendam, zijn geschiedenis in brons gegoten zal krijgen!

Zompig veen

Hierna was het woord aan auteur Marc Argeloo. Op toegankelijke wijze verhaalde hij over de geschiedenis van het voormalige veengebied. Veeteelt was na ontginning, zo’n 1000 jaar geleden, feitelijk de enige manier om een bestaan te creëren. Melk (en kaas) waren in eerste instantie bedoeld voor eigen consumptie, maar toen de productie de consumptie oversteeg, kwam er handel op gang.

Geboortejaar

Handelsstad Kampen speelt een grote rol in de ontstaansgeschiedenis van de Edammer. Via Kampen werd ook Duitsland bediend en kwam er een economie op gang. Argeloo noemde de periode 1439-1441 als ‘geboortejaren’ voor de Edammer kaas.

Edam als spil

Voor die tijd had Edam al een eigen Kaaswaag gekregen (1357). Wellicht door het gegeven dat in de Zeevang veel vrouwen productief waren werd het gebied rond Edam van betekenis. In de 17e eeuw kwamen daar nog eens de droogmakerijen van de grote polders bij. Edam lag strategisch en werd spil in de ontwikkeling van deze kleine ronde kazen.

Enorme bloei

De eerste drie eeuwen ging het om zoetmelksche kaas, geroemd om zijn heerlijke smaak. Er volgde een enorme bloeitijd, waarbij alle ronde kleine kazen die boven het Y werden gemaakt, Edammer werden genoemd. Binnen de Noord-Hollandse kaashandel bezette de stad Edam een mooie vierde positie.

Fop-Edammers

Het succes kreeg een grote concurrent toen in de 19e eeuw, met name in Oost-Friesland en Noord-Duitsland, er fop-Edammers op de markt kwamen. Van veel mindere kwaliteit en smaak, maar met hetzelfde uiterlijk.

Het werd zelfs een nationale kwestie, waarna er uiteindelijk een landelijk keurmerk ontstond. De Edammer, voor die tijd altijd gemaakt van volle melk en groot van smaak, werd 40+ kaas, dus .minder vet en smaakvol.

Beschermde naam

Eind 20e eeuw stopte de productie voor de Edammer grotendeels. Overal ter wereld werd onder die naam kaas gemaakt, vaak van slechte of matige kwaliteit. Tegenwoordig worden in nog slechts twee fabrieken de Edammers geproduceerd. Wel is sinds kort weer een smaakvol, exclusief Edammer kaasje op de markt gebracht. Daarnaast is de Edammer sinds enkele jaren een beschermde naam.

Uitdaging

De connectie met Edam bestaat anno 2012 uit de toeristische kaasmarkten en Kaasexportbedrijf de Gestam aan de Voorhaven. “Het Edammertje heeft Edam verlaten”, was de wat droevige slotconclusie. Argeloo noemde het een uitdaging voor betrokkenen om het . zoet melksche kaasje van weleer opnieuw in productie te brengen.

‘Hoe de Edammer de wereld veroverde’ is vanaf heden te koop in de boekhandel. 120 pagina’s full colour, harde kaft en vol informatie en interviews over de geschiedenis van Edams trots.

Edammer de ruimte in

Kees Schardam, eigenaar van kaashandel de Gestam meldde woensdag dat de ronde Edammer meegaat op de aanstaande ruimtereis van ruimtevaarder André Kuipers. “Kuipers is nota bene ook nog eens getrouwd met een Edamse.”