De hitlijst is dood!

De hitlijst is dood

Een tiener zingt een deuntje, in de trein. „On the 212, on the 212.” Hij stoot zijn maatje aan. „Van wie is dat ook alweer?” De vriend – grijze capuchontrui, petje – zoekt het op met een mobieltje. „Azealia Banks”, antwoordt hij. „Heb je die tekst wel eens gelezen?” Ze grinniken. Waar hebben de twee jongens Banks’ ode aan orale seks bij vrouwen opgezocht? Op YouTube waarschijnlijk. Daar is de video ruim elf miljoen keer bekeken. Of ze keken naar de Single Top 100, al lijkt dat minder waarschijnlijk. Want daar staat Banks lager dan ‘Geef mij vannacht’ van Frank van Etten (nummer 5), ‘Angel’ van Wesley Klein (nummer 3) en ‘Je verblindt me’ van Dean Saunders (nummer 2). Liedjes die je nooit iemand in de trein hoort zingen. „Als populariteitsmeter is de Single Top 100 op sterven na dood”, zegt Maarten Steinkamp, directeur van CNR, het oudste platenlabel van Nederland. Onlangs veroorzaakte Steinkamp opschudding door in vakblad Entertainment Business te beweren dat hoge noteringen in die lijst eenvoudig gekocht kunnen worden*. Via internet kunnen daarvoor speciale tools worden ingezet. Kosten? Een paar duizend euro. De Single Top 100 wordt opgesteld door Gfk Dutchcharts op basis van verkoop van singles, zowel fysiek als digitaal. Maar waar je vijftien jaar terug nog tien- tot vijftienduizend exemplaren van een single moest verkopen voor een plekje in de toptien, kom je nu met vijfduizend exemplaren al op de eerste plaats. Met dat aantal scoorde de Braziliaanse YouTube-sensatie Michel Telo onlangs een nummer-1-hit. Door de dalende singleverkoop en prijzen van liedjes is de lijst gemakkelijker te manipuleren, erkent een woordvoerder van Gfk Dutchcharts. Verkoopcijfers hebben volgens CNR-baas Steinkamp weinig meer te maken met populariteit. Steeds meer luisteraars maken gebruik van streamingdiensten als Spotify (17 miljoen gebruikers hebben een abonnement op deze muziekdatabank, die actief is in dertien landen) of videokanalen als YouTube. In Nederland worden nog veel losse nummers gedownload, maar in Amerika luistert de helft van de bevolking al muziek via dit soort internetdiensten. Ook de verkoop van albums, in omzet meer dan gehalveerd in tien jaar, heeft „bijna niets meer te maken met wat er populair is bij het volk”, zegt Steinkamp. Hij noemt het voorbeeld van zanger Jannes uit Drenthe. Die stond op nummer twee in de Album Top 100, direct na Adele. „Maar veel mensen weten niet wie hij is”, zegt Steinkamp. „Het zal Jannes een zorg zijn, die verkoopt zijn albums wel. Ik ken ook artiesten die helemaal nooit in de hitlijsten komen, maar wel tweehonderd keer per jaar optreden.” Vroeger ging je in de schoolpauze naar de platenwinkel waar de folder van de Top 40 lag. Achter de balie was een groot rek met singles. Dat was het aanbod en daaruit moest je kiezen. „Het was heel overzichtelijk”, zegt Ronald de Bas, artiestenmanager voor platenlabel 8ball en al achttien jaar plugger van nieuwe liedjes bij radiostations. Platenwinkels kochten hun aanbod indertijd in op basis van de Tip 30, voorportaal van de Top 40 en graadmeter voor hitpotentieel. Als je plaatje op de radio bij Frits Spits in De Avondspits werd gedraaid, bereikte je gegarandeerd een miljoenenpubliek. Nu moet een artiest scoren op meerdere fronten: albumverkoop, radio, streamingdiensten, videodiensten en muziekblogs. Het muziekaanbod is veel meer versnipperd. Hoe vindt de consument zijn weg in die wirwar? De Single Top 100 wordt maandelijks nog maar 200.000 keer aangeklikt. Er zijn wel steeds meer andere lijstjes: de iTunes Top 30, de Mega Top 50, de meest gespeelde nummers op Spotify, playlists op YouTube. Muziekblogs als Puna.nl (half miljoen bezoekers per maand) of 3voor12 (1 tot 1,4 miljoen bezoekers per maand) hebben een belangrijk deel van de gidsfunctie overgenomen. Op de derde verdieping in een oud pand aan de grachtengordel in Amsterdam zitten Gilles de Smit (33) en Vincent Reinders (27) in één kamer met vier bureaus: het kantoor van hun website 22tracks (1,5 miljoen bezoekers per maand). Ze zijn niet heel fris, want de dag ervoor hebben ze de prijs voor beste Dutch Start Up gewonnen – er is stevig gefeest. Hun site biedt een selectie van de laatste nieuwe muziek als een blog, te beluisteren op playlists in 22 verschillende genres als bij een radiostation, waarbij je kan wisselen tussen de nummers als bij een streamingdienst. Het aantal bezoekers van 22tracks wordt niet meegerekend in de Nederlandse hitlijsten. Net zoals de hitlijsten óók geen rekening houden met clicks op YouTube, Soundcloud, Spotify of aandacht voor nummers op muziekblogs. De single Top 100, die gebruikt wordt door de branche, zegt alleen iets over verkoop van losse nummers. Singles die het nog wel goed doen zijn opvallend vaak Nederlandstalige platen, gekocht door een oudere doelgroep. Volgens Reinders is de kloof tussen de online muziekwereld en hitlijsten er een tussen voorlopers en massa. En een kloof tussen oud en jong. „Bij tieners”, zegt De Smit van 22tracks, „ontbreekt nog het besef dat muziek een bepaalde waarde vertegenwoordigt. Toen wij onze app lanceerden was die eerst gratis. Sinds een paar maanden vragen we daar 1,59 voor. Niemand klaagt daarover, op een aantal heel jonge, boos twitterende mensen na.” Door die kloof zijn bepaalde categorieën muziek die vooral populair zijn bij jongeren, zoals hiphop en dance, ondervertegenwoordigd in de Single Top 100. Het nummer ‘Mamma Sorry’ van de Amsterdamse rapper Keizer, kreeg bijna vijf miljoen views op YouTube. Een toptien notering in de Nederlandse hitlijsten heeft de artiest intussen nog niet gehad. Skrillex staat in de Spotify-lijst op 17, maar bereikte in de Single Top 100 nummer 59 als hoogste notering, met zijn snoeiharde electrosingle ‘Bangarang’. De Nederlandstalige platen uit de Single Top 100 hierboven zijn niet terug te vinden op Spotify. Dance en hiphop zijn niet alleen ondervertegenwoordigd in de Single Top 100, maar ook in de Top 40, al houdt die lijst wel rekening met de airplay op radiostations ‘met een voortrekkersrol’ als SlamFM, 3FM en Radio538. Dat komt omdat genoemde stations een strikt poprock format hebben, beaamt 3FM-dj Giel Beelen. „Ik draai zo’n plaat nog wel eens in mijn ochtendshow, maar je komt er moeilijker tussen.” Kees de Koning, baas van Nederlands oudste hiphoplabel Topnotch, bevestigt dat de lijstjes op Spotify in het voordeel van ‘zijn’ artiesten uitvallen, al zijn „de verschillen klein”. Wie heeft er eigenlijk nog een plekje in de hitlijsten nodig? Om geboekt te worden als artiest, een platendeal of lucratieve sponsordeals te sluiten, kun je prima zonder. Zo kreeg de Amerikaanse rapper A$AP Rocky een platendeal bij Sony ter waarde van 3 miljoen dollar dankzij nummers die hij op zijn site zette die werden opgepikt door blogs. R&B-sensatie The Weekend had met zijn ‘Crew Love’ een bloghit en staat, nog voor hij bij een platenlabel heeft getekend, op de meeste grote internationale festivals deze zomer. Reinders: „Dat zie ik nu steeds vaker. Wereldwijde boekingen volgen gewoon zonder dat je ooit ergens anders dan op een blog bent geweest.” Maakt het dan nog wat uit? Natuurlijk is het fantastisch om op één in de Top 40 te staan, want dan kan je uitleggen aan je oma wat je doet, zegt Kees de Koning. „En zolang er nog geen alternatief voorhanden is, is de hitlijst de enige populariteitsmeter die voorhanden is.” Voor artiesten vertegenwoordigt een Top 40-notering nog altijd een belangrijke marketingwaarde tegenover bookers, vooral in het buitenland. Wil de Single Top 100 of de Nederlandse Top 40 zijn geloofwaardigheid als dé populariteitsmeter terugkrijgen, dan moeten de lijsten naast airplay en albumverkoop ook YouTube, Spotify en eventuele andere streamingdiensten meewegen. In Amerika gebeurt dit al. De Billboard-hitlijst neemt sinds een maand Spotify-cijfers mee in zijn waardering. De Stichting Nederlandse Top 40 wacht daar nog mee omdat het lastig zou zijn Spotify-cijfers nationaal te maken en het niet op één bron wil afgaan. Maar Gfk Dutchcharts wil de cijfers nog voor het einde van het jaar verwerken in de Single Top 100. En tot die tijd? De iTunes Top 30 op Q-music (gemiddeld 416.000 luisteraars per week) en de Nederlandse Top 40 op 538 (938.000 luisteraars) behoren nog altijd tot de best beluisterde radioprogramma’s van Nederland. Mensen willen een houvast. „Mijn vrouw wil ook nog steeds ergens kunnen terugkijken wat ze net op de radio heeft gehoord”, zegt plugger De Bas. „Mensen houden nu eenmaal van lijstjes.”