Kapitale Zeesluis is voor Gerda visitekaartje van Edam
De theekoepels, stadsboerderijen, grachten en oude pakhuizen zijn prachtig, zeker. Hét visitekaartje van Edam is voor Gerda Muelink 'haar' Zeesluis. Maar dan moet de sluis Been vesting worden. De sluiswachter ontvangt de NHD-Zomertoer op 16 augustus zonder obstakels, nu het nog kan.
Gerda Muelink (63) is de sluiswachter van de Zeesluis, al bijna 25 jaar. Na volgend seizoen stopt zij. Op een mooie dag schut Gerda meer dan honderd boten. Bij regen en harde wind hooguit vijf. Tijd om zich te vervelen in het wachthuisje bij de opening naar het Markermeer heeft zij niet. Dan ratelt op de noordelijke wand van het buitensluishoofd haar naaimachine. „Ik maak sieraden van vilt, ik heb ook een viltatelier."
De Zeesluis aan het Oorgat vertelt veel over de historie van Edam als gaaf bewaard gebleven Zuiderzeestadje. Scheepsbouw, visserij en kaashandel leverden veel rijkdom op. De wandelaars van het Noordhollands Dagblad zullen tijdens de etappe Katwoude-Middelie volop kunnen proeven aan deze welvaart van toen.
Koning Willem I
In 1828/1829 jaar verving de Zeesluis Brie kleinere sluizen. De nieuwe, kapitale sluis was een goed voorbeeld van de ambitieuze waterstaatkundige projecten die Koning Willem I stimuleerde. De sluiskolk is nog steeds 35 meter lang en 9 meter breed. Soms worden acht boten tegelijk geschut.
Gerda en haar man Bert bij 't Vuur bewoonden tot 2010 de sluiswachterswoning. Lange tijd was er in dit pand ook een tapperij. „Om drank te schenken aan passerende schippers. Dat is al lang niet meer zo", lacht
Gerda. In die tijd telde Edam meer dan twintig scheepswerven. Als enige bleef de werf van Manus Groot over. „Beroepsscheepvaart heb ik nauwelijks meer. Heel soms een baggerschip. Natuurlijk wel de chartervaart, die is enorm toegenomen." Veranderd is ook het werk op de sluis. De grote, houten sluisdeuren hoeft Gerda niet meer te teren. „Ze mogen niet meer worden geteerd. Vanwege het milieu. Jammer. Ik vond het een prachtig gezicht, die mooie zwarte deuren."
De schutsluis, die ook water uit Edam kan spuien, is eigendom van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Het waterschap overweegt een hek rondom het provinciaal monument te plaatsen, om te voldoen aan de nieuwste Arbo-regels.
Gerda betreurt de maatregel. „Anders zouden mensen misschien in de sluiskolk vallen, dat is het argument. Hier is nog nooit iets gebeurd. Hoe ver moet je gaan in het beschermen van mensen? Wanneer eindigt eigen verantwoordelijkheid?"
Omhekt zal de Zeesluis veel van zijn charme verliezen. Zomertoerders kunnen 'm nog in voile glorie bewonderen en onbelemmerd zien hoe 4o centimeter niveauverschil wordt overbrugd. Maar zelf oppassen voor de boldertjes!
Groen bij sluis nu zand en steen
Achter haar bedieningspaneel heeft sluiswachter Gerda Muelink de groene Zuidpolder tussen Edam en Volendam onder het zand zien verdwijnen. Als actief lid van de stichting 'Ook vogels hebben bouwdrift' zag zij knarsetandend het groen veranderen in zand en steen.
Met ruim duizend huizen rijgt de wijk Broeckgouw Volendam en Edam straks aan elkaar. „Zonde van het open, waardevolle gebied. We hebben gevochten tot en met de Raad van State. Vooral starters zouden er kunnen komen. En kijk eens: duur, duur, duur."
Als strijdbare Edamse heeft Gerda wel de aanleg van een megajachthaven kunnen blokkeren, samen met een groep verontruste stadsgenoten. „Zo kan de Zeesluis het visitekaartje van Edam blijven. Vroeger was het Oorgat bij de sluis de hoofdingang van ons stadje. Daarom begint de nummering van de huizen vanaf de zeezijde."