Wandelen in Waterland: Geniet op dijk van littekens (15 km)

Kolossale afdrukken heeft de geschiedenis achtergelaten op en naast de Waterlandse Zeedijk, de eeuwenoude waterkering van Landsmeer naar Monnickendam (waarvan de naam plaatselijk varieert). Het Kinselmeer, tussen de dijkdorpen Durgerdam (gemeente Amsterdam) en Uitdam (gemeente Waterland), is daarvan het grootste bewijs. Over deze en andere restanten van dijkdoorbraken straks meer.

De Waterlandse Zeedijk viel van 1843 tot 1921 onder de hoede van de Vereeniging van de Noorder IJ- en Zeedijken. Dit bestuur was verantwoordelijk voor 67 kilometer dijk, van Krommeniedijk tot Schardam. Verdeeld in stukken volgen we op deze plaats in Vrij het spoor van de Noorder IJ- en Zeedijk, die ter plekke vaak anders heet. Op 3 november het eerste traject (Zaandam-Durgerdam), vandaag het tweede.

Hotel-restaurant De Oude Taveerne, ons vertrekpunt, staat aan de binnenzijde van de Durgerdammerdijk, net als de meeste huizen in Durgerdam. Op de dijk staat het vroegere houten raadhuisje, met koepeltorentje. De eerste kilometer van onze tocht loopt opvallend recht. Hier is een nieuw stuk dijk gebouwd na de verwoestende Sint Elisabethsvloed in 1421. De polder IJdoorn, deels natuurgebied, ligt sindsdien buitendijks, als buurman van het Vuurtoreneiland, een onbekend onderdeel van de Stelling van Amsterdam.

Met z'n slappe, veenachtige ondergrond was de instabiele Waterlandse Zeedijk na de aanleg in de twaalfde of dertiende eeuw een gemakkelijke prooi voor de vele stormvloeden.

Het Kinselmeer ontstond in 1570 toen de dijk doorbrak bij de Allerheiligenvloed. Bij een volgende watersnoodramp, in 1825, kreeg het meer zijn huidige grootte. Een verwaaid bord herinnert aan een woest plan dat nog steeds een plan is: Ecopark Kinselmeer, met dik veertig recreatiewoningen bij de plas.

Half afgemaakt is een plan voor een kanaal van 150 meter breed van Durgerdam naar Marken, dwars door Waterland. Het Goudriaan Kanaal, genoemd naar de ontwerper van Rijkwaterstaat, bleek al halfweg, in 1828, een mislukking als kortere route voor Amsterdam naar de Zuiderzee. Deze aanzet is te zien achter het Kinselmeer en mondt uit in de Uitdammer Die. Dit brede water is overgebleven van het stelsel van veenrivieren in Waterland.

Na de ernstige overstroming van 1916 is in Uitdam de dorpsweg verlegd. Van de kruin van de dijk naar achter de bebouwing. De oudste huizen kijken nog aan de voorzijde uit op de dijk. Bij de Oosterpoel (een grote braak; elders in Noord-Holland wordt zo'n dijkmeer als overblijfsel van een doorbraak wiel, waal of weel genoemd) buigen we met de dijk mee naar links en laten Marken rechts liggen.

Het verharde wandelpad op de dijk biedt een magnifieke blik op het Markermeer en het veenweidelandschap. Sta bij het Dijkeinde (de afslag naar het dorp Zuiderwoude) even stil, geniet van een buitendijkse landtong met veel riet en van de grillige vorm van opnieuw een braak (in de volksmond 't Diepe Gat) en denk aan 1916 toen een zware noordwesterstorm raasde over de Zuiderzee en diverse gaten met een totale lengte van 2300 meter sloeg in de Waterlandse Zeedijk.

Bij de volgende grote braak, De Poel, rukt de bebouwing van Monnickendam op. Kijk bij het passeren van het poëtische Gemaal De Poel even achterom. Op de noordkant staat het gedicht De Profundis van Ida Gerhardt.

Bijna ongemerkt loop je het laatste waterige litteken van deze tocht voorbij: de braak tegenover het buitendijkse recreatiegebied Hemmeland is volledig opgenomen in een stadspark. Vanuit eindpunt café De Zwaan heb je mooi zicht op de Middendamsluis uit 1620, o zo belangrijk voor het gave Zuiderzeestadje.

Ed Dekker

Begin: hotel-restaurant De Oude Taveerne, Durgerdammerdijk 73, Amsterdam
Eind: café De Zwaan, Middendam 10, Monnickendam
Lengte: 15 kilometer
Horeca: bij begin- en eind
Honden: aangelijnd toegestaan
Tip: breng met auto eerst fiets in Monnickendam