Terug in Edam: schitterend schilderij Nicolaas van der Waay

Een tijdje geleden kochten antiquair Johan Dierdorp en zijn vriendin Marianne Gorter bij veiling Glerum een schilderij van Nicolaas van der Waay. Dit schitterende doek is daarom ook voor Edam van betekenis, omdat het een tafereeltje achter een historisch pand verbeeldt dat tegenwoordig het Edams Museum is. We zien een in Volendams kostuum gehulde jonge vrouw die haar breiwerk onderbreekt om een enigszins ontstemd kind toe te spreken; de titel van het schilderij luidt: Slecht Gehumeurd. Links ligt op het erf een pop; we mogen verder zelf bedenken op welk klein drama de titel slaat.

Met verbijsterend vakmanschap heeft Van der Waay de mooie, gave  gezichten, de bestrating, de openstaande deur en het doorkijkje in het interieur geschilderd. De huizen aan de Grote Kerkstraat en Breestraat worden gereflecteerd in de glas-in-loodramen van de achtergevel, welke reflectie vrij ruig, impressionistisch is geschilderd; deze schilderwijze contrasteert dan weer fraai met de precieze, zachte wijze waarop de gezichten van de beide jonge, Volendamse dames zijn weergegeven. Op één doek ziet men hoe Van der Waay zich heel vaardig van verschillende technieken kon bedienen en dat hij goed op de hoogte was van wat er zich in zijn tijd aan stromingen binnen de schilderkunst afspeelde.

Gouden Koets

Vreemd is dat allerminst als men weet dat Van der Waay meer dan dertig jaar hoogleraar was aan de Rijksacademie in Amsterdam. Hij was een tijdgenoot van onder anderen Isaac Israëls die hem ook wel beïnvloedde en een van zijn leerlingen was Jan Sluijters. Van der Waay’s roem was zo groot dat hem de eer te beurt viel om in 1898 de Gouden Koets te beschilderen met symbolische taferelen.

Geliefd

Later werd hij door zijn voormalige leerlingen onder wie Jan Sluiters als te traditioneel ter zijde geschoven: de bekende afwisseling van de wacht, ook op schilderkunstig gebied. Bij het grote publiek is Van der Waay vooral geliefd om zijn grote schilderij van de Amsterdamse weesmeisje op weg naar de kerk. Dit grote schilderij hangt nu in het Amsterdam Museum – voorheen het Amsterdams Historisch Museum – en behoort, ook gezien het aantal verkochte kaarten van dit doek, tot de echte publiekslievelingen van de collectie.

Murw

Op dit schilderij knoopte Van der Waay overduidelijk aan bij de traditie van de Gouden Eeuw van Vermeer en Terborch, wat een zeer gelukkige en te billijken keuze van hem was. Misschien komt het omdat we inmiddels een beetje murw zijn geworden van al die over elkaar heen buitelende modes in de moderne kunst dat wij tegenwoordig een traditioneel én tijdloos schilderij als “Slecht Gehumeurd” weer zo bijzonder kunnen waarderen.

Daarbij, wat een aangenaam idee dat een schilderij dat met zijn Edamse decor en Volendamse personages na de nodige omzwervingen weer teruggekeerd is in de gemeente Edam-Volendam.