Een reiswijzer voor de excursie naar Zeevang

Onze gemeenteraadsleden gaan zaterdag een dagje uit. Ze zijn uitgenodigd om vanuit een comfortabele touringcar de schoonheid van bruid Zeevang te verkennen. Eigenlijk moet je dat per fiets doen. in het verleden heb ik dat heel wat keren gedaan. Als liefhebber van het open landschap kom je daar volledig aan je trekken. Maar ik noem die fiets niet zonder reden. Het is een langzame manier van reizen die je de mogelijkheid geeft om de omgeving tot in details in je op te nemen. Het geeft je ook de tijd om na te denken. Vanaf de fiets ervaar je ook de af te leggen afstand, de weergesteldheid en de kwaliteit van het wegdek.

Nu is het niet mijn bedoeling om die comfortabele touringcar af te blazen en te vervangen door een fiets. Ik ga ook niet zo ver om voor te stellen het afsluitend diner te vervangen door een picknicktafel en zelf meegebrachte boterhammen. Ik volsta met het meegeven van wat gedachten voor onderweg.

Wat bindt ons eigenlijk?

Het is mijn eerste gedachte. De gemeente Zeevang grenst aan de onze, maar hebben we meer gemeen dan die grens? Hoe ligt het met de sociale banden. Hoe zien ze dat vanuit Zeevang? Voelen ze zich verwant met ons. Is er een druk verkeer tussen beide gemeenten. Komen ze vanuit Zeevang hier naar school, bezoeken ze onze winkels, magen ze gebruik van onze voorzieningen en verenigingen? Zien ze ons als centrumgemeente? Voor zover ik dat heb kunnen nagaan is de gemeentegrens ook een sociale grens en is men vanuit Zeevang op andere gemeenten dan de onze georiënteerd. Anders dan de gemeente Zeevang zijn wij geen plattelandsgemeente, maar een verstedelijkte gemeente. Dat geeft verschillen. Dat zal in de toekomst niet echt veranderen.

Het water staat Zeevang aan de lippen

Dat wil ik wel geloven. Het is een uitgestrekte gemeente met eigenlijk maar weinig inwoners. Dan kost het veel moeite om voorzieningen in stand te houden. Er is bijvoorbeeld te weinig geld voor het grote multifunctionele centrum dat men wil bouwen. Dat centrum is bedoeld als sociaal en cultureel anker dat de binding van de bewoners met de eigen gemeente moet bevorderen in een tijd van groeiende grensoverschrijdende grootschaligheid. De gemeente Zeevang heeft ook problemen met de toename van het aantal taken die op een gemeente afkomen. Hoewel de reddingsboei vanuit Zeevang in onze richting is geworpen, hoeft dat nog niet te betekenen dat Edam-Volendam de aangewezen gemeente is om Zeevang te redden uit haar benarde positie.

Kostbare tussenstap?

De landelijke overheid heeft ingezet op een toekomstige gemeenteomvang van 100.000 inwoners. Dat het met dat voornemen ernst is, liet minister Plassterk nog onlangs weten in de Volkskrant. Tot nu toe zit er in die plannen een achterdeur. Behalve door fusie is zo'n omvang ook te bereiken door intergemeentelijke samenwerking. Ook het adviesbureau KplusV dat de gemeente adviseert bij de fusie, pleit op haar website voor tussenvormen, bijvoorbeeld in de vorm van een 'shared service centrum'. Dat zijn ideeën die serieus moeten worden onderzocht. Fuseren met Zeevang kan een kostbare tussenstap worden als daarna weer met Purmerend moet worden gefuseerd. Het lijkt mij daarom een goed idee om Zeevang richting Purmerend te sturen. Dat is een meer dan aanvaardbaar alternatief voor een gemeente die het water aan de lippen staat, maar misschien nog aarzelt voor een grote broer als redder.

We hoeven niet te fuseren, er is geen plicht

Sommige fusieplannen gaan door, andere worden afgeblazen, recente voorbeelden zijn:

• Provincie Zuid-Holland: De provincie stuurde aan op een fusie tussen de gemeenten Gouda en Waddinxveen per 112014. Gouda was voor, Waddinxveen tegen. De provincie heeft ook de recente fusiegemeenten Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk in de discussie betrokken.


• Provincie Noord-Brabant: de gemeenten Bernheze en Maasdonk zouden per 1 januari 2015 fuseren tot een plattelandsgemeente. Dit proces is echter stopgezet.


• Provincie Noord-Holland: Met een stemming op 22 mei 2012, waarbij het wetsvoorstel werd verworpen, kwam er een voorlopig einde aan de "controversieel" verklaarde gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp.


• Provincie Utrecht/Gelderland: De samenvoeging van de gemeenten Woudenberg, Renswoude en Scherpenzeel werd in 2010 na de val van het kabinet Balkenende IV "controversieel" verklaard en in april 2011 verworpen.


• Provincie Limburg: Ook de omstreden fusie tussen Bergen, Gennep en Mook en Middelaar werd in april 2011 definitief verworpen.

Alleen de PvdA is nu voorstander

Op de laatste gemeenteraadsvergadering kwam de fusie met Zeevang weer uitgebreid aan de orde. Dat leverde nieuws op. Burgemeester Willem van Beek rekende voor dat een fusie per 2015, zoals de bedoeling was, procedureel niet meer haalbaar is. Er wordt nu gestreefd naar een besluit dat mogelijk maakt dat de aanvraag tot herindeling voor de verkiezingen van 2014 bij de Tweede Kamer ligt. In de raadsvergadering hielden alle partijen hun kruit droog. Aan positieve grondhoudingen was er geen gebrek. Zelfs VDI80 dat tot nu toe het verst ging met haar twijfels, betoogde dat er aan haar positieve grondhouding niet getwijfeld hoeft te worden. Alle partijen hebben problemen omdat er onvoldoende kaders en criteria voorhanden zijn die een duidelijk besluit mogelijk maken. De uitzondering was de PvdA die ik altijd graag plagerig de Partij van de Edammers noem. Janneke Rijpstra, fractievoorzitter van de PvdA, formuleerde het `ja' van de partij op besliste toon: "Er zijn geen financiële problemen en de bevolkingsopbouw is nagenoeg hetzelfde". Verder zag ze geen enkel probleem. Mij leek dat meer een verhullend bestuurlijk argument te zijn, dan het argument van bevolkingsvertegenwoordigers. In voorberichten over de fusie werd er al eens op gewezen dat Edam samen met Zeevang een sterkere positie kon krijgen ten opzichte van Volendam.

De waarschuwing van de VVD

Dat uiteindelijk de bevolking de doorslag moet geven bij het kiezen voor of tegen een fusie, lijkt in ieder geval de opvatting te zijn van de VVD. Bij monde van fractievoorzitter Wim Runderkamp (waarom moet ik bij die man toch altijd denken aan een van de Daltons?) waarschuwde de partij voor het vertrouwen op enquêtes. Dat is terecht. We hoeven alleen maar te kijken naar de missers van opiniepeiler Maurice de Hond om te weten dat enquêtes er behoorlijk naast kunnen zitten. De VVD zei letterlijk: "We moeten oppassen dat er een draagvlak geconstateerd kan worden, dat achteraf geen draagvlak blijkt te zijn." Dat er zo'n onbetrouwbaar draagvlak zou kunnen zijn, bleek uit de uitslag van de telefonische enquête van marktonderzoeksbureau 'Right'. Daaruit blijkt dat dat men in Volendam gemiddeld, een 6,1 als waardering geeft voor een fusie en in Edam een 7,2. In Volendam gaf 30% als antwoord 'weet niet', tegen 15% in Edam.

De VVD kent zijn achterban goed. De waarschuwing was meer dan terecht. Zelf leg ik het grootste probleem bij de bevolking van Volendam. Die laat als regel pas het achterste van haar tong zien als je ze het mes op de keel zet. Als je hun echte mening wilt horen moet je het oor te luisteren leggen op verjaardagspartijtjes of in de barren. Het is een probleem waar menig bestuurder zich al op heeft verkeken. Dorus Luyckx bijvoorbeeld die nog steeds klaagt dat de ondernemers rondom het Europaplein hadden ingestemd met zijn verkeers- en parkeerplannen. Als er bij een eventuele fusie straks een wethouder van elders komt, zou die, door te weinig kennis van de cultuur van Volendam, de plank ook regelmatig mis kunnen slaan.

Bedreiging

Er is geen gemeente die graag haar eigen zelfstandigheid opgeeft, ook Zeevang niet. Ik beoordeel haar keuze voor Edam-Volendam als een keuze uit angst. Een veel meer voor de hand liggende fusie met Purmerend wordt gevoeld als een bedreiging. Of daar werkelijk een reden voor is, is nog maar de vraag. Haar eigen identiteit zou wel eens veel beter kunnen zijn gewaarborgd als ze een onderdeel zou zijn van een grote gemeente. Kijk maar eens naar de kleine buitenkernen van Amsterdam waarvan de eigen identiteit voorbeeldig wordt bewaakt door de grote stad. Het verschil is dat bij een fusie met Edam-Volendam, Zeevang een wethouder kan leveren om de belangen van Zeevang te bewaken. Dat zal de verhoudingen binnen het college aanzienlijk doen veranderen en daar zie ik bepaald geen voordeel in. Voor degenen die straks met de luxe touringcar naar Zeevang gaan, is dat een nadenkertje dat ik ze graag ter overweging meegeef.

Redelijk alternatief

Enquêtes worden altijd gehouden voordat een fusie plaatsvindt. Maar het zou interessant zijn om een paar jaar na zo’n fusie eens na te gaan hoe men er inmiddels over denkt. Dat is de reden waarom ik de leden van de gemeenteraad heb aanbevolen om na de rondtoer door Zeevang, af te reizen naar de gemeente Waterland. Daar hebben ze ervaring met een fusie en daar zou men de gemeenteraadsleden kunnen voorlichten over de verwachtingen van voor de fusie en de ervaringen van na de fusie. Zouden ze het over doen, als ze nog een keer konden kiezen?

Mijn voorkeur gaat uit naar de handhaving van de gemeente Edam-Volendam zoals die is. Een gemeente waarin de raadsleden en het bestuur de situatie overzien en van binnenuit kennen. Dat is al moeilijk genoeg. Wat moet bijvoorbeeld bij een fusie Lijst Kras straks zeggen over situaties in de agrarische gemeente Zeevang? Mij lijkt dat Zeevang er mee gediend is als we haar snel verwijzen naar Purmerend. Niemand is gediend met een situatie waarbij het kruit langdurig droog wordt gehouden.

Mijn voorkeur voor Edam-Volendam gaat uit de verdere ontwikkeling van samenwerkingsvormen zoals die nu al op veel terreinen plaatsvindt. Ook Edam-Volendam is op de lange duur te klein om een kwalitatieve uitvoering van een aantal taken te kunnen waarborgen. Dat betekent dat er richting Purmerend moet worden gekeken. In die richting liggen er veel kansen voor samenwerkingsvormen die wel schaalvoordelen met zich meebrengen. Dat geeft ons ondertussen wel de mogelijkheid om zelf over bijvoorbeeld de hoogte van de OZB te blijven beslissen. Dat geldt ook voor veel andere onderdelen van het beleid waar een grotere schaal eerder een nadeel dan een voordeel is.

Peter Louter