Een hommage aan Herman van Elteren
De Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel kent hij uit zijn hoofd. Veel toneelrollen heeft hij gespeeld en daarbij decors ontworpen en gemaakt. Een kerstkaart is een klein kunstwerkje van hem als het op de post gaat. Monnickendam heeft prachtige gevelstenen met taferelen, door hem gebeeldhouwd. Op de zolder van de Stadskapper in Monnickendam liggen heel veel kostuums door hem ontworpen. Je kunt het niet bedenken of Herman van Elteren heeft het ontworpen en gemaakt. Maar een kunstenaar wil hij zichzelf niet noemen.
“Een kunstenaar, dat is Rembrandt, Michelangelo, Joost van den Vondel,” zegt Herman van Elteren beslist. “Ik ben een toneelspeler, een beeldhouwer, ontwerper..” Herman leunt glimlachend in zijn prachtige stoel achterover (“Mijn troon..”), zijn ogen twinkelen. Nog volop van het leven genietend en ook al een heel leven achter zich. De rode draad van het creëren van prachtige creaties loopt door zijn leven. “Het zat er al vroeg in,” bekent Herman, “Als vijf jarig jongetje woonde ik in Maastricht.
In de zandbak zat, als je even doorgroef, mergel. Daarmee boetseerde ik dan beeldjes en bewerkte ze met een aardappelschilmesje. Zeer inspirerende stad ook, Maastricht.” Prachtige Middeleeuwse gebouwen vind je in Maastricht. “Ik ben ook eigenlijk een Middeleeuwer,” zegt Herman met een grijns. “Het is een tijd die mij inspireert.” Een tijd van prachtige beeldhouwwerken en weelderige kleding. Je vindt die inspiratie van de Middeleeuwen in veel van zijn werken terug. Zijn leven had er heel anders uitgezien als hij verder was gegaan met de school waar hij begon: ”… een begaafd katholieke ambtenarenschool. Maar ik wilde naar de toneelschool. Dat was natuurlijk taboe. Daar mocht ik niet heen. Uiteindelijk mocht ik naar de Kunst Academie. Als ik maar geen vrouwelijk naakt maakte.
Nou..” grinnikt Herman, “ Dat heb ik niet kunnen beloven. De kunst heeft prachtig vrouwelijk naakt..!” Herman leerde nog beter tekenen, beeldhouwen en ontwerpen. Maar het toneel riep hem ook. “Ik heb in 1960 de Toneelschool afgerond. Na deze school had ik vrijwel meteen werk. Hele leuke tijd was dat. De decors en kostuums ontwierp ik ook. Al was ik met dit ontwerpen al lang voor de toneelschool begonnen. Ik heb maquettes van toneeldecors vanaf 1947. Ik heb bijvoorbeeld decors en kostuums ontworpen voor alle opera’s van Pucini,” zegt Herman niet zonder trots. Zijn ontwerpen van kostuums zijn prachtige kunstwerken. “Voor het accent plak ik ook wel eens zilver- of goudkleurige ornamentjes op de tekeningen.” Het geeft de tekeningen een bijzonder effect. Een tijd heeft hij samengewerkt met twee vrouwen, zij maakten de kostuums, die Herman ontwierp en tekende, tot leven. “Helemaal naar Duitsland gingen wij, om daar de prachtigste stoffen te kopen.”
Goede herinneringen heeft hij daaraan. Het huis van Herman van Elteren is een klein museum. Je vindt er overal van zijn creaties. Bij binnenkomst zijn de handvaten van de tussen deur prachtig uit hout gemaakte kunstwerkjes. Beelden en beeldjes sieren zijn huis. “Kijk, dit beeld, van Maria en Elisabeth, heb ik gemaakt van oud eikenhout. De Duitsers bliezen in de oorlog kerken op en dan had ik weer goedkoop eikenhout, zo kwam ik daar aan.” Als vijftienjarige jongen een oorlog beleven, dat moet een enorme impact hebben gehad. Herman laat een tekening zien. “Had ik op de muur getekend in de kelder waar we ons schuilhielden bij bombardementen.” Een nare tijd, het tekenen hielp hem erdoorheen. Op zijn zolder, waar Herman zijn atelier heeft, liggen honderden tubetjes verf, papier van knipsels ligt gezellig onder de tekentafel. “Let maar niet op de rommel hoor,” verontschuldigd hij. “Ik ben weer bezig met mijn kerstkaarten. “ Ook dit jaar weer een kunstwerkje. Het valt helemaal niet op, rommel, je kijkt je ogen uit.
Herman wijst op een voluptueuze vrouw, hangend boven het trapgat. Ze lijkt van brons gemaakt, maar ze is van tempex, waar hij graag mee werkt. Een bijzonder decorstuk. “Van ieder project heb ik een boek gemaakt. Kijk de kostuums toen Monnickendam 650 jarig bestond.” Herman heeft ze allemaal ontworpen. De ene tekening nog mooier dan de andere. De kostuums bestaan nog altijd. Alle prachtige dingen die Herman gemaakt heeft, dat is het bewonderen waard. Het Waterlandsmuseum de Speeltoren in Monnickendam gaat daarom een groot deel van het werk van Herman van Elteren tentoonstellen. Veel, heel veel heeft Herman gemaakt. Kostuums, decors, beeldhouwwerken. Wat gaat mee naar de tentoonstelling? Daar moest Herman al zijn werk voor gaan bekijken. Herman was vooral verbaasd over alles wat hij gemaakt heeft. “Kijk dit beeldje maakte ik toen ik vijftien was en deze toen ik dertig was, zie hoe ik verander in het maken daarvan? Vind ik leuk om te laten zien.”
Het museum kan niet álles van Herman van Elteren laten zien. “Door de binnenstad van Monnickendam kun je ook werk van mij vinden. Maquettes van decors bijvoorbeeld, welke bewoners van de binnenstad gaan tentoonstellen in hun vensterbank. Ik vind het vooral leuk voor mijn kleinzoon van zes. Dat hij weet hoe ik was. Ik ben overigens nog volop bezig hoor. Ik ga binnenkort met een groot prentenboek wat ik gemaakt heb een voorstelling geven van de Gijsbrecht van Aemstel, die ken ik helemaal uit mij hoofd, zo prachtig vind ik het.” Dit jaar is zijn kerststal ook weer te bewonderen bij pannenkoekhuis de Waegh in de binnenstad van Monnickendam. “Ach het houd me van de straat he. Ik doe het gewoon graag, kun je voorstellen, het is zo leuk om te doen, “ en hij zegt tenslotte: ”Ik heb een heel leuk leven gehad en ik heb ervan genoten. Ik ben een uiterst tevreden mens.”
De hommage aan Herman van Elteren, een tentoonstelling van diens werk, kun je komen bewonderen van 18 december 2013 tot en met 2 februari 2014 in het Waterlandsmuseum de Speeltoren, Noordeinde 4 in Monnickendam. Zondagmiddag 15 december speelt Herman een intieme uitvoering van Gijsbrecht van Aemstel om 14.00 uur in De Muziekkamer Edam, Jan Nieuwenhuijzenplein 9. Graag reserveren van te voren tel. 06-20889988.