100 jaar geleden was kaasstad even middelpunt regio
Edam herdacht met groot feest massaal de onafhankelijkheid
1913 is bijna om. Het was het jaar dat Nederland een nieuwe Koning kreeg en het jaar dat Nederland herdacht dat het 200 jaar geleden Onafhankelijk werd. Napoleon was definitief verslagen in 1813 en Prins Willem Frederik, Prins van Oranje en Nassau landde op 30 november aan wal in Scheveningen. Het bleek uiteindelijk het herstel van de monarchie. Maar het zou nog maanden duren eer alle Fransen van vaderlandse bodem zouden zijn verdwenen. Daarna werd het koningshuis in ere hersteld. In Edam werd de 100-jarige Onafhankelijkheid in de zomer van 1913 gevierd met een groots programma. Zelfs de tram vanuit Amsterdam reed twee dagen tot het nachtelijk uur.
De feestcommissie die al maanden in touw was bestond uit de notabelen van de stad. Burgemeester Calkoen was ‘Eere-voorzitter’ en P. de Grient-Dreux, voorzitter. Ook lezen we namen als J. Niftrik, schilder A. van Welie en de kleurrijke dandy W.A. Noothoven van Goor. Maar ook ‘Edammer’ namen als C. Eeltink en J. de Boer.
Er was een historische optocht in voorbereiding waaraan volgens het boekje 279 vrijwilligers aan mee deden. In de groep die een en ander moest aansturen vinden we namen die nu nog in de stad aanwezig zijn. Doets, Mooij, Keijzer, Karhof, Kikke, De Jong, Steenmeijer, Visser. Maar ook stond een gondelvaart op het programma, evenals een kinderfeest en volksspelen.
Woensdag 23 juli startte het feest met, ja wel, het luiden der klokken en het bespelen van het carillon. Al om 9 uur in de morgen liep de ‘Beijersche kapel’ door de straten van de stad, gevolgd door een concert van het Edamse Fanfarekorps op het Damplein.
’s Middags begon het grote spektakel in de vorm van een ‘ommegang van den grooten Historischen Optocht en ontvangst van de hoofdpersonen uit den optocht ten Stadhuize’. Met als kanttekening dat er aan het Oosterglop een tableau vivants te zien was, uitgevoerd door leerlingen van gymnastiekvereniging F.L. Jahn. op het moment dat de historische groepen voorbij trokken.
Dag 2 bestond opnieuw uit een bijdrage van de Beijersche Kapel. Die maakten al om 8 uur in de morgen een muzikale rondgang. Vanaf half negen was er een optocht van de Edamse schooljeugd. Zij gingen amen met de het Edams en het Christelijk Fanfarekorps naar het feestterrein aan de Kaasmarkt. Daar vonden tal van spelen plaats.
’s Middags werd het Jan van Wallendalplein betrokken bij de feestvreugde. Het feest eindigde die dag met een zogeheten ‘Bal-champetre’ (dat hadden we dan toch mooi meegekregen van de Fransen) in de tuin van het Damhotel. Dit was het enige moment dat bezoekers entree moesten betalen (50 cent). Maar liefst 15 buurtcommissies hadden die twee dagen de grachten en straten versierd. Op oude foto’s die al meermaals in de Stadskrant hebben gestaan is het resultaat van die enorme krachtsinspanning nog altijd zichtbaar.
Bladerend door het programmaboekje (Met dank aan Cor-Wim de Jong en Dorien van der Steen) komen diverse spelen voor die we zo weer zouden kunnen invoeren in Edam. Wat te denken van mastklimmen (ouder dan 16 jaar), of het Boegsprietlopen (ouder dan 20 jaar). Maar ook ladderklimmen was onderdeel en het tobbesteekspel vast hilarisch. Wat precies het hubbelkamp met springriet (voor vrouwen) inhield zullen we wellicht ooit nog eens horen. Maar een ‘stembusstrijd’ klinkt al bekender. Edam was kennelijk toen al redelijk progressief gelet op de deelnemers: alleen bedoeld voor vrouwen.
Het moet voor die tijd een enorm evenement geweest zijn. Toeschouwers kwamen zelfs vanuit Amsterdam met de tram naar de kaasstad waar als uitzondering de voertuigen tot het nachtelijk uur terugkeerden.
Onder de uitvoerenden van de immense historische optocht waren veel soldaten, knechten, muzikanten en schutters, maar ook verklede burgers en een enorm gevolg rondom Prins Willem Frederik. Die rol werd met glans vervuld door de legendarische bewoner van Huis de Meeuwen, aan de Zeevangsdijk, W.A. Noothoven van Goor. Zijn Gemalin, de Prinses van Pruisen, werd gespeeld door mw. D. Verloren van Themaat, geb. Baronesse van Lawick. Zelfs de vrouw van de burgemeester speelde een rol. Zij vertolkte de rol van ‘Edamse Stedemaagd’.
Op www.Geschiedenis24.nl kunt u nog beelden terugzien van dit unieke defilé.