Eén RK parochie HH Maria en Vincentius, het wordt weer zoals het was
Parochie Sint Vincentius a Paulo en Parochie Maria, Sterre der Zee vanaf 1 januari 2014 één parochie: RK Parochie van de HH Maria en Vincentius
In het decembernummer van ‘Oud Edam’ wordt verslag gedaan van het bezoek van Koning Willem II op 6 augustus 1842 aan Edam. Hij bezocht o.a. de Rooms-Katholieke kerk en de Grote Kerk. Ik vroeg mij af of de Koning ook informatie heeft gekregen over de wens van de Volendammers om een eigen kerk te mogen bouwen? Het antwoord weten we niet. Wat we wel weten is dat er in die tijd plannen bestonden om de katholieke kerk in Edam te vergroten. Het betekende dat Volendam nog steeds geen eigen RK-kerk kreeg, ook al bedroeg het aantal parochianen uit Edam 500 en het aantal uit Volendam 1000.
De onderlinge verstandhouding met Edam werd er niet beter op. Om de Volendammers tevreden te stellen mocht er in Volendam uiteindelijk een kapel komen voor zieken, bejaarden en voor de zwakken. Aan de Haven –tegenover het kantoor van de Marken-Express- werd op 28 juli 1848 de kapel ingewijd en toegewijd aan Vincentius a Paulo. Van toen af aan is de naam van Vincentius a Paulo verbonden met Volendam.
De Volendammers bleven ijveren voor een eigen kerk. De pastoor van Edam en ook het bisdom werkten niet echt mee. Die strijd was soms heftig. Het duurde tot 1e Paasdag 1860 toen vanaf de preekstoel werd meegedeeld dat Volendam een eigen parochie werd. De 1e kerk, toegewijd aan Vincentius a Paulo, werd 1 december 1860 ingezegend door Pastoor Heuvels. De bisschop kwam niet. Hij was boos. Hij strafte op die manier de Volendammers voor hun opstandigheid. De latere bisschop Callier, die eerder in Volendam kapelaan was geweest, heeft de kerk 48 jaar later, na de 2e verbouwing in 1908, alsnog plechtig geconsacreerd. De huidige toren van de Vincentiuskerk dateert uit die tijd en is dit jaar dus 105 jaar oud.
De inrichting van de 1e kerk was tot stand gekomen via giften en aankopen van andere kerken, zoals het orgel uit een kerk in Alkmaar. Een van de eerste pastoors Scheefhals schonk zijn kelk aan de parochie. Deze kelk wordt nog gebruikt. Het kerkbestuur had het in de eerste jaren niet gemakkelijk. Het had grote financiële zorgen. De aflossing van de kerk, de schuld aan de kerk in Edam en een onverwachte financiële strop wegens groot onderhoud omdat de eerste kerk krakkemikkig was.
Een rampzalig jaar voor de parochie was in de beginjaren ook 1866. Gingen er in die tijd jaarlijks gemiddeld 30 mensen dood. In dat jaar overleden 72 parochianen als gevolg van de cholera. Meer dan een verdubbeling. In dat jaar kocht Pastoor Scheefhals de schuld van 5.000,- af die Volendam had aan de parochie van Edam. Volendam betaalde 3000,- gulden. De eerste uitbreiding van de kerk werd gerealiseerd in 1883. Twee jaar daarvoor, om precies te zijn op 12 september 1881, kreeg Volendam zijn eerste priesterzoon. Het was Johannes Bonifatius Guijt. En pas in 1897 werd de 2e pastorie gebouwd.
In de eerste helft van de vorige eeuw werd vanuit de parochie veel gedaan aan het verbeteren van het sociaal en maatschappelijk welzijn van Volendam. De omstandigheden waren slecht. De komst van de Zusters Dominicanessen van Voorschoten naar Volendam droeg in positieve zin bij aan de zorgverlening en het onderwijs in Volendam. Het oprichten van allerlei verenigingen, met eigen gebouwen zoals De Jozef en Pius X, legden een goede basis voor de emancipatie van de Volendammer gemeenschap. Wat er in die jaren aan initiatieven werd ontwikkeld, kwam vooral door toedoen van de RK-kerk. Niet de gemeentelijke overheid, maar de parochie zorgde voor verbeteringen op allerlei gebied. Een voorbeeld om dat te onderstrepen is dat Kapelaan Brouwer eind jaren twintig/begin jaren dertig geestelijk adviseur was van ongeveer 15 verenigingen.
Een van de meest markante pastoors was Pastoor van der Weiden. Hij was eerder in Volendam kapelaan geweest. Het was letterlijk en figuurlijk een indrukwekkend persoon. Citaat: ‘Bij de mannen op de botters geniet hij ontzag, want hij is sterk. Met één ruk trekt hij het logge zwaard van een botter op, wat slechts weinigen hem nadoen.’ Pastoor Van der Weiden maakte de watersnood mee in 1916, de komst van de 1e en 2e katholieke jongensschool en de crisis van de jaren dertig. Om met de woorden van Prof. Klaas Steur te spreken: ‘Bij mijn roeping was in ieder geval geen uitspraak van de Heilige Geest, geen stem van Jezus uit het tabernakel, het was alleen de zware stem van een goeie pastoor, die zowel Paus en Keizer in ons dorp was’.
Tijdens het pastoraat van Pastoor Langedijk, om precies te zijn op 2e paasdag 1953, werd het Sint Nicolaashof in gebruik genoemde. Saillant detail, morgen wordt de nieuwe kerkruimte in het nieuwe Sint Nicolaashof ingezegend. De eerste bewoners worden de komende dagen ingehuisd. Het was een gedenkwaardige 2e paasdag toen in 1953, want ook de ULO-school aan de Julianaweg werd in gebruik genomen. De V.G.L.O, eveneens aan de Julianaweg, werd die dag ook geopend met op zolder de hulpkerk, toegewijd aan Maria, Sterre der Zee. Vanaf toen is de naam ‘Maria, Sterre der Zee’, bekend geworden in Volendam.
De behoefte van een tweede kerk deed zich steeds meer voelen. Om die kerk te financieren werd vanaf 1957 de kwartjestas ingevoerd. Na afloop van elke mis op zondag werd er gecollecteerd. De collecte leverde ongeveer 500 gulden per week op. Dat kwam neer op 25.000,- gulden per jaar. Uiteindelijk leverde de kwartjestas 325.000,- gulden op. Dat was de helft op van de totale kosten van de Mariakerk. Pastoor Wout de Lange werd in september 1960 bouwpastoor van de Mariakerk. In 1960 werd ook het eeuwfeest van de Vincentiusparochie gevierd. Een heugelijke feit was dat ook 6 maart 1960 Kees Veerman door Paus Johannes de XXIII tot bisschop werd benoemd. Op 2e Pinksterdag van dat jaar werd hij in de Vincentiuskerk gewijd.
De nieuwe kerk, toegewijd aan Maria, Sterre der Zee, werd op 1 juni 1962 officieel in gebruik genomen. De Vincentiusparochie had in die tijd ongeveer 9.600 parochianen. Door de herverdeling over twee parochies kreeg de Mariakerk 4.000 parochianen. Pastoor Van der Hulst volgde pastoor De Lange op per 20 september 1974. Hij is bijna 40 jaar pastoor geweest.
De Mariakerk is een bouwwerk van de architecten Alberts en Oudejans. Zij werden daarbij ondersteund door ir Nico van der Laan en de beroemde architect en priester Dom Van der Laan. Tot de waardevolle bezittingen van de Mariakerk behoren de 14 kruiswegstaties van glazenier Joep Nicolas. De in glas-en-lood afgebeelde figuren doen denken aan dorpsmensen die Breughel op zijn schilderijen afbeelden. Waardevol is ook het 18e eeuws corpus op het houten kruis. De Mariaparochie is jaren de grootste parochie van het bisdom geweest
Op 3 mei 1964 werd de kwartjestas opnieuw ingevoerd. Nu voor een 3e kerk op Het Munnikenveld. Aanvankelijk zouden op Munnikenveld twee nieuwe kerken worden gebouwd. Uiteindelijk werd het er maar één. Pastoor Hoogervorst kreeg bij zijn aanstelling in 1967 het verzoek de 3e kerk daadwerkelijk te bouwen. In 1968 werden in de Vincentiusparochie voor het eerst lectoren ingezet. Toen Pastoor Hoogervorst in de hulpkerk ging zitten en een lector de 1e lezing voorlas, riep iemand hoorbaar uit de kerk tegen de pastoor: ‘kijk, hij is nu al loof’. In 1970 werd voor het eerst vergaderd met een parochieraad.
Het Kruispunt, waarvoor Jan van ’t Noorden namens de mannen van de kwartjestas de 1e steen legde, werd 7 juni 1971 ingewijd. De hulpkerk, gesloten na de ingebruikneming van de Mariakerk, maar later weer opnieuw in gebruik genomen, werd als kerkgelegenheid definitief gesloten toen Het Kruispunt als kerk ging functioneren. Het Kruispunt heeft 41 jaar dienst gedaan. In Het Kruispunt was plaats voor ca. 450 mensen. In het weekend waren er in de jaren zeventig en tachtig 4 missen. Op zaterdagavond moesten extra stoelen worden bijgezet. Vorig jaar is Het Kruispunt gesloopt. Het Kruispunt was niet de eerste kerk die geopend en weer gesloten werd. De Ark aan de Val van Urk heeft veel korter bestaan in de jaren tachtig en negentig.
Eind jaren tachtig hoorde je kerkbezoekers geregeld zeggen dat de vloer van de Vincentiuskerk wel erg veel begon te lijken op de boeg van een schip. De Volendammers wisten waarover ze spraken. Ze onderkenden wat er aan de hand was met hun Vincentiuskerk. Het bisdom vond aanvankelijk dat het nog wel meeviel. Er waren volgens de verantwoordelijken kerken in het bisdom die er veel slechter aan toe waren. Uiteindelijk stemde het bisdom ermee in dat – op kosten van het bisdom - een serieus onderzoek zou worden ingesteld naar de toestand van de Vincentiuskerk. En passant meldde het bisdom dat niet gerekend moest worden op een bijdrage in de restauratiekosten.
De vraag moest worden beantwoord of het wel verstandig was de Vincentiuskerk te restaureren. We hadden ook de Mariakerk en Het Kruispunt. Er was in feite voldoende capaciteit. In die tijd had het Kaski* een rapport uitgebracht waaruit – kort samengevat – bleek dat ook Volendam te maken zou krijgen met de ontkerkelijking. Geconstateerd werd dat die ontkerkelijking de Mariakerk en Het Kruispunt het meest zouden treffen en de Vincentiuskerk het minst.
Het kerkbestuur dat de Sint Vincentiuskerk grondig moest worden gerestaureerd. Geen half werk. Het kon toch niet waar zijn dat deze kerk, die door onze voorouders met zoveel moeite en offers in 1860 was gesticht en in 1883 en 1908 met eigen middelen was uitgebreid en vergroot, uiteindelijk zou moeten worden gesloten en nog erger… gesloopt. Het comité ’Twee miljoen, samen doen werd in het leven geroepen. ‘Daar gaan we dan. Twee miljoen is veel , maar we bewijzen dat het kan.’ De actie van 17 t/m 19 juni 1994 was een geweldig succes. De cheque met de definitieve opbrengst van 2.000.005,- gulden werd in december 1994 aangeboden in een steenkoude Vincentiuskerk aan Pastoor Hoogervorst,
Uiteindelijk bleek de 2.000.000 gulden niet toereikend om alle nodige restauraties uit te voeren. De kwastloterij werd vervolgens gehouden.. De netto opbrengst van deze actie bedroeg bijna 250.000,- gulden. Een orgelfonds werd opgericht. De initiatiefnemers is het gelukt in totaal enkele tonnen bijeen te brengen voor de restauratie en uitbreiding van het prachtige Adama Schreursorgel. Tijdens het pastoraat van Pastoor Berkhout kon de volledig gerestaureerde Vincentiuskerk in juni 1997 opnieuw in gebruik worden genomen. Mgr. Bomers kwam hiervoor speciaal naar Volendam.
In de afgelopen 15 jaar vierden we het 50 jarig bestaan van de Mariaparochie, het 150 jarig bestaan van de Vincentiusparochie en Volendam werd geconfronteerd met de vreselijke nieuwjaarsbrand op 1 januari 2001. Het kerkhof kreeg een grote opknapbeurt en werd aanzienlijk vergroot . Het vormt met uitvaartcentrum Het Mirakel, de nieuwe pastorie en de Vincentiuskerk in het oude centrum van Volendam een baken van hoop en troost . Het is klaar voor de toekomst.
Pastoor Stomph werd op 1 juni 2012 pastoor van de beide Volendammer parochies. Vanaf 1 januari 2014 zijn de parochies samengegaan. Maria en Vincentius en op loopafstand Sint Nicolaas. Met deze voorsprekers moet het mogelijk zijn om er een dynamische geloofsgemeenschap van te maken. Een toekomst met vertrouwen, gefundeerd op een verleden waarin verdriet, tegenslag, ondernemingszin, hoop en godsvertrouwen hechte fundamenten bleken te zijn. De inspiratie die Paus Franciscus ons bijna dagelijks aanreikt, moge ons daarbij tot steun zijn.
Samenstelling Cees de Wit
(Informatie o.a. ontleend aan: ‘Wederwaardigheden rond een parochie’ (1985), ‘Klaas Steur een groot Volendammer 1905-1985 (1993)’, ‘De kerk ‘Maria Sterre der Zee te Volendam’ (1996), ‘De balans opmaken: Vincentiuskerk vijf jaar later’ (1999), ‘Onder het oog van god’(1997) en ‘Oud Edam’(2013). Veel publicaties zijn van de hand van Dick Brinkkemper +)