Nick Tol in Mexico: Over tradities, en het slopen ervan

Mexico is een land van tradities. Sinds de tijd van de Azteken zijn religieuze festiviteiten een belangrijk onderdeel van het leven van Mexicanen. Het katholicisme vond in Mexico een vruchtbare grond en is uitgegroeid tot de essentie van de nationale identiteit. Feestdagen zijn er vrijwel altijd gebonden aan religieuze gebeurtenissen of historische gedenkdagen.

Het belangrijkste, en voor buitenstaanders meest lugubere feest, is de Dag van de Doden (Allerzielen en Allerheiligen) op 1 en 2 november. Zo’n twee weken geleden werd deze traditie gevierd, maar ik heb er destijds niet aan gedacht om er een verhaal over te schrijven. Nu, op het moment dat ik de Nederlandse digitale kranten lees en zie dat er écht stroopwafel- en kaaspieten voet aan wal hebben gezet, denk ik ineens aan de definitie van het woord ‘traditie’. En het slopen daarvan.

Dag van de Doden

Gebaseerd op hun geloof, vereerden de oorspronkelijke bewoners van Mexico de doden met veel rituelen. De dood betekende voor hen sindsdien een soort continuïteit van het leven. De dode werd beschouwd als een offer aan de goden, zodat de goddelijke wereld het universum weer met leven kon vullen. De inheemse Mexicaanse bevolking gelooft dat op 31 oktober om middernacht de poorten van de hemel worden geopend, en de geesten van alle overledenen naar beneden dalen om zich te herenigen met hun familie.

Op 1 november komen de geesten van overleden kinderen terug op aarde, de dag erna de geesten van de overleden volwassenen. In veel huizen worden prachtige altaren – ofrendas – gebouwd. Het altaar moet vooral veel eten, frisdrank en water voor de vermoeide geesten bevatten. Na afloop eten en drinken de familieleden alles vaak zelf op, omdat zij geloven dat de zielen van de doden de ziel van het voedsel tot zich hebben genomen. Men denkt tevens dat het eten geen voedingswaarde meer heeft.

Tijdens de middag van 2 november vinden er festiviteiten plaats op diverse begraafplaatsen. De graven worden schoon gemaakt, er wordt gedronken en er zijn lokale bandjes die muziek maken. Over het algemeen is de Dag van de Doden een dure feestdag voor de meeste families. Veel Mexicanen besteden meer dan het inkomen van twee maanden om hun overleden dierbaren te eren. Zij geloven dat de geesten hun daardoor bescherming, geluk en wijsheid zullen brengen.

Huilend over het kerkhof

Voor ons Nederlanders klinkt dit in eerste instantie best luguber, niet? Ik heb zelf op jonge leeftijd mijn vader verloren en ik was in die tijd kapot van verdriet. Ik vond het toen juist ‘mooi’ om tijdens Allerzielen lekker huilend over het kerkhof te slenteren en bij zijn graf een kaars aan te steken.  Na de Mexicaanse vorm van Allerzielen dit jaar zelf te hebben ervaren, denk ik er toch anders over. Hoewel ik nog steeds niet dansend op het graf zou gaan staan na het overlijden van een dierbare, heb ik wel respect en begrip gekregen voor deze traditie in Mexico. Mensen kijken er het hele jaar naar uit om hun dierbaren op die dagen te vereren, en zien het als iets moois.

Net zoals de meeste mensen het vieren van het Sinterklaasfeest als iets moois beschouwen. Vooral kinderen zijn er dol op. Maar in Nederland werkt het blijkbaar anders. De Zwarte Pieten-discussie is inmiddels jaren aan de gang. Een paar jaar geleden stond er ineens een buitenlander op die vond dat het maar eens over moest zijn met deze traditie. Zwarte Piet is racistisch, meende hij. De discussie hierover is nu populairder dan ooit.

Uitgelachen

Het is algemeen bekend dat Zwarte Piet zwart is doordat hij elke nacht door tientallen schoorstenen klimt. Dat is de traditie. Zo hebben wij het als kleine kinderen geleerd. Net zoals Mexicanen ‘geloven’ dat de overleden geesten tijdens Allerzielen terug op aarde komen om te genieten van hun favoriete eten. Zou één Mexicaan mij serieus nemen als ik morgen zou zeggen dat het maar eens over moet zijn met het vieren van Allerzielen op deze manier, omdat ik vind dat overledenen met rust moeten worden gelaten? Waarschijnlijk zou ik uitgelachen worden en als mensen me een beetje als een dreiging zouden zien, zou ik vriendelijk worden verzocht het land te verlaten.

Maar wat gebeurt er in Nederland? Daar krijgen een paar opstandelingen het zover dat een bijzondere traditie langzamerhand te gronde wordt gericht. Zoals de Mexicanen maandenlang uitkijken naar Allerzielen, keek ik vroeger maandenlang uit naar Sinterklaas en Zwarte Piet. En wie zien we nu aan wal komen? Stroopwafelpiet. Kaaspiet.

Ik vind dat er met de stroopwafel- en kaaspieten niet alleen een prachtige traditie verdwijnt, maar dat de regering met deze toezegging ook heeft laten blijken dat dit soort kleine groeperingen gigantisch veel macht kunnen uitoefenen in Nederland. Als dit zo doorgaat, barst Nederland over twintig jaar van deze groepjes mensen die hun zin willen doordrukken, omdat ze waarschijnlijk niets beters te doen hebben. Het wordt tijd dat iemand het tij gaat keren. Want laten we nu eerlijk zijn: een kaaspiet… het heeft toch niets met het hele Sinterklaasfeest te maken?