Wie heeft er informatie of foto’s van ‘Edamse juffrouw’ Heigmans

In De Rusthoeve in Purmerend woonde van 1937 tot 1942 mevrouw Jeanette Elizabeth Heigmans. Haar trof tijdens de Duitse bezetting het lot als zovelen met een Joodse achtergrond: deportatie en moord. Toch komt zij tot nu toe op geen lijst van Purmerendse oorlogsslachtoffers voor. En ook binnen De Rusthoeve werden wij ons pas vier jaar terug, tijdens het schrijven van de 75-jarige geschiedenis van het huis, bewust van haar wonen hier en lot. En, na heel wat speurwerk, kennen we haar geschiedenis ook nu nog maar deels. Maar wat we van haar weten is reden genoeg om haar naam en gang in het laatste jaar van haar leven vast te houden door plaatsing van een Stolpersteine.

Joodse dame werd vermoord in Sobibor

In februari 1936 opende het verzorgingshuis De Rusthoeve, toen het fonkelnieuwe ‘tehuis voor ouden van dagen’, haar deuren. Het was van hervormde signatuur en bedoeld voor oudere leden van deze kerk. Geleidelijk liep het huis vol. Alleen de laatste kamers werden tenslotte, om volledig bezet te raken, toegewezen aan kandidaten met een andere dan de hervormde achtergrond. Eén van hen was de toen 63 jarige mevrouw (Jeanette Elizabeth) Heigmans uit Edam. Zij nam in 1937 als eerste en enige Joodse bewoonster haar intrek in De Rusthoeve.

Waarom zij, met haar joodse achtergrond, naar de hervormde Rusthoeve verhuisde is niet bekend, behalve dat er nog maar weinig van dergelijke tehuizen bestonden, en waarschijnlijk zelfs geen met een joodse identiteit. Maar het is ook niet uitgesloten dat ze weinig religieus was, behalve dat ze in het bevolkingsregister wel steeds als Isr. is ingeschreven. De keus voor Purmerend, dichtbij Edam, was duidelijk. En zij had toen ook de meeste familie, waaronder twee zusters, in Amsterdam wonen.

Openbare school Voorhaven

Zij groeide op in Tiel. In een gezin met vijf dochters, waarvan zij was de oudste was. In 1893 verliet zij het ouderlijk huis en verhuisde naar het dorp IJzendoorn in de omgeving van Tiel. Daarna heeft zij op verschillende adressen in Edam gewoond en was daar, net als in IJzendoorn, werkzaam in het onderwijs, o.a. als onderwijzeres van de openbare lagere school aan de Voorhaven. Eind 1934 werd haar eer vol ontslag verleend. Wel viel ze daarna nog in op een lagere school in Ilpendam. Mevrouw Heigmans bleef kinderloos en is ook nooit getrouwd geweest. De papieren in het Rusthoeve-archief spreken dan ook over mejuffrouw Heigmans.

Oorlog

De Tweede Wereldoorlog had ook zijn weerslag op de situatie binnen De Rusthoeve. Dat kon niet anders, zij het dat er in het eerste oorlogsjaar niet zoveel van de veranderde situatie te merken was. Men volgde het nieuws nauwlettend en vast ook met groeiende ongerustheid.

In de herfst van 1941 jaar was een groepje tijdelijke krachten in opdracht van de bezetter en onder leiding van gemeenteambtenaar Rikus Zwart in het huis actief om onder andere de bewoners van het verplichte persoonsbewijs te voorzien. Mevrouw Heigmans had zich in januari van dat jaar al bij het stadhuis aan de Kaasmarkt moeten melden vanwege haar geloofsovertuiging.

Gele ster

Vanaf mei 1942 moest zij een gele ster gaan dragen. In diezelfde maand was er contact tussen het bestuur van De Rusthoeve en de Joodse Raad in Nederland over ‘een verhuizing’ van mevrouw Heigmans. De aanleiding hiervoor en wie het initiatief nam is niet bekend. Het is niet aannemelijk dat het bestuur hiertoe opdracht had gekregen van de bezetter. De deportatie van joodse Nederlanders kwam immers pas in juni 1942 op gang.

In het verslag van het Rusthoevebestuur van 26 mei 1942 staat een korte en wat cryptische opmerking: “Door de Joodse R. zal worden aangevraagd bij de Duitsche autoriteiten voor verhuizing; na 3 á 4 weken komt hierop antwoord en wordt mej. Heigmans een formulier ter tekening verzonden. Overname bed.” Op 4 juni 1942 werd ze uitgeschreven. Binnen De Rusthoeve wist men niet beter dan dat zij bij familie zou gaan wonen.

Dat was, is kunnen nagaan, niet het geval. Zij verhuisde naar een ‘pension’ in de Jekerstraat. Hoe het haar daarna verging is niet achterhaald, behalve dat we met zekerheid weten dat Jeanette Heigmans negen maanden later, eind februari via Westerbork werd gedeporteerd naar vernietigingskamp Sobibor in Polen en daar, onmiddellijk, op 5 maart 1943 is vermoord.

‘Struikelsteen’

In geen enkel verslag of toespraak in de eerste periode na de oorlog wordt, voor zover we konden nagaan, teruggekomen op het lot van mevrouw Heigmans. Nu weten we van de holocaust en herdenken we met slechts één houvast: dat zoiets nooit meer mag gebeuren en dat het dus goed is soms zelfs met het onvoorstelbare te rekenen. Daarom wordt op 24 februari 2015 in De Rusthoeve een ‘struikelsteen’ (tegel) geplaatst door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig met daarop de naam van mevrouw Heigmans en de datum van de moord op haar in Sobibor. En tijdens de jaarlijkse 4 mei-herdenkingsbijeenkomst in De Rusthoeve noemen we sinds vier jaar steeds haar naam.

Heeft u informatie over mevrouw Heigmans? Bel Klaas Kwadijk (T. 0299.423550)!