Prospero van AlascA: 'IJkpunt alternatieve Volendammer popmuziek' (video)

Gedurende die cultuurpessimistische, swingend rockende albumopener, tevens single In Medias Res zuigt een mariachi-trompet je via Mexico in een door alternative-country, Ennio Morricone en Shakespeare’s The Tempest (1610) geïnspireerde muzikale vertelling: ‘Before my wild love abandoned the West, / “It’s the end of its summer” she said. “Change or share its fate, / you will die under the eyes of the illiterate”’. Qua invalshoek en sfeer kon dit tweede album daarmee niet sterker verschillen van indiefolkdebuut Actors & Liars. Dat het toch eigen klinkt wijst op muzikale volwassenheid.

Kenmerkend blijft Frank Bonds melodieuze vocale voordracht die soms wel wat tegen gemanierd of gekunsteld aanschurkt. Dat verwijt trof erkende invloed en evenmin genrevaste singer-songwriter Tim Buckley (1947-1975) ook weleens. Met de tweede track Cult belanden we muzikaal in een gruizige van onheil zwangere honky tonk aan de Texaanse kant van de Rio Bravo. Door die lapsteel van waarschijnlijk Ferdinand Jonk, Paul Bonds hamerende, licht off-key pianospel en dat anonieme Neil Young-achtige mondharmonica-intermezzo prikkelt in je neus voor je het weet die onvergelijkbare geur van verschraald bier en oude tabak die met woestijnzand tussen de kiezen toch een zekere verleidelijkheid bezit.

Zeker als er  ̶  eenmaal binnen  ̶  op zo’n met bierkratten opgebouwd podium vuig en met verve ook nog eens een Do-It-Yourself-(DIY)-punkattitude wordt geëtaleerd: ‘(…) let’s disappear into the underground cause I feel I’ve seen enough and, oh, I wonder, do you even listen to what I sing? (…)’  (Cult). Hier wordt inderdaad op bohemienachtige wijze voor de kunst gekozen. En dat is in ons dorp best verfrissend. Met het tekstueel slechts uit één bravourevolle zin bestaande Plenty: ‘I’ve got a feeling that there’s plenty for all of us coming down from my mind’ duiken we qua gitaarsound  ̶  inclusief feedback en weerkaatsing, soms tegen vals aanschurend en opzettelijk rafelig en impulsief gespeeld ̶ in het indierockcircuit: het ondergrondse, invloedrijke geluid van het Amerikaanse Pavement vooral ten tijde van hun vierde Brighten The Corners (1997).

Mogelijk vanwege hun trouw aan hun indieroots werden deze Nirvana-tijdgenoten ook wel in verband gebracht met het niet-ambitieuze menstype ’slacker’  ̶  waarvan The Dude uit The Big Lebowski (1998) het schoolvoorbeeld is. Door Beck werd deze levenshouding geparodieerd in zijn  ̶  ook in de Volendamse Blokhut grijsgedraaide  ̶  doorbraaksingle Loser (1994): ‘I’m a loser baby, so why don’t you kill me’. Volgens de ultrastrenge éminence grise onder de Amerikaanse muziekjournalisten Robert Christgau was het oorspronkelijk van de Westcoast afkomstige Pavement zonder meer de beste band van de jaren negentig.

Dat Frank Bond en Ferdinand Jonk gitaarconnaisseurs zijn, en qua spel technisch niet voor elkaar onder lijken te doen, zorgt sowieso voor een indrukwekkende variëteit in gitaarklankkleuren, muzikaal misschien wel het sterkste punt van het album. Zo bevat het fluisterend gezongen rustpunt Sweet Surrender  ̶  dat qua sfeer REM’s Automatic For The People (1992) oproept en tegelijkertijd een saluut lijkt te zijn aan het gelijknamige nummer van Tim Buckley’s experimentele Greetings From L.A (1972)  ̶  een verwrongen, spookachtige lapsteel dan wel slide-partij. De smaak van de heren van AlascA verdiept en verbreedt zich continu.

De liefde voor de vroege jaren zeventig weerklinkt in hun eigen werk. Dit was de tijd waarin de ontwikkeling van de productietechniek (o.a. de overgang van vier naar zestien sporen) in een stroomversnelling raakte. De producer werd zowat een extra bandlid en een muzikant kon vervolgens feitelijk in zijn eentje een bandplaat opnemen. Tekstueel ging de focus van buiten (maatschappelijke verandering) naar binnen (psychologische reflectie) waarbij de anti-establishment houding van de sixties bewaard bleef. In het door dat karakteristieke fluiten aan Ennio Morricone herinnerende The Prophet ontpopt een aanvankelijke profeet zich tot een berekenende kolonist: ‘Strange Revelations, they haunt my days and dreams  / I am a man, a Calculator, I split the future seas.’ Via Mozes is het beloofde land hier het land van de onbegrensde mogelijkheden geworden.

Die nietsontziende treinexploitant uit Sergio Leone’s Once Upon A Time In The West verschijnt op mijn netvlies. Als misfit en loner lijkt ook Bond zich gekortwiekt te voelen door die almachtige creatieve industrie die van formats aan elkaar hangt en waar authenticiteit vaak geprefabriceerd blijkt. Gezien de veer die hij op de albumhoes draagt voelt hij meer verwantschap met de oorspronkelijker levende Indianen. Zie ook de door inboorling Caliban uitgesproken tekst in sleutelnummer I Cried To Dream Again (zie hierna).

Alhoewel ook in de koortjes (In Medias Res en The Prophet) echo’s van de orkestrale invloed van Ennio Morricone weerklinken, had hij wat mij betreft nog wel wat vaker om de hoek mogen kijken. Zijn specifieke filmgeluid sproot mede voort uit het zich niet kunnen veroorloven van een volledig symfonieorkest! Die sfeertekenende, in Siciliaanse traditionele muziek vaak gebruikte mondharp had natuurlijk niet mogen ontbreken. Ook die jazzy mariachi-trompet had een grotere rol verdiend.

Alvorens de diepere tekstuele laag aan te boren die onder de titel Prospero schuilgaat een in dit verband veelzeggend citaat van literatuurwetenschapper W. Bronzwaer, de auteur van het standaardwerk over dichtkunst Lessen In Lyriek: ‘De vraag naar de verhouding tussen literatuur en muziek is zo oud als de poëzie zelf, die immers in al haar eerste verschijningsvormen – arbeidslied, rituele incarnatie, dithyrambe – beide was’.

Van oudsher dienden muziek en voorgedragen tekst elkaars emotionele impact dus te vergroten: hoe dan ook en desnoods deels onbewust. Prospero is de hoofdpersoon uit Shakespeare’s laatste toneelstuk The Tempest (1610), waarin onder andere creativiteit en kunst zelf de thema’s zijn. Gaandeweg valt in Prospero steeds meer Shakespeare zelf te ontwaren: de schrijver in zijn eigen toneelstuk. Correspondeert de vervreemding van Prospero  ̶  die op de vlucht twaalf jaar op een hem onbekend eiland moet bivakkeren  ̶  met die van de dichterlijke Frank Bond (Cult) die het in een door en door materialistische wereld ook maar moet zien te rooien? Ook Prospero’s magie van het woord zal hem voor Frank Bond onweerstaanbaar maken.

Hoewel popteksten doorgaans meer verwant zijn aan drama dan aan poëzie zijn Bonds teksten niet in de eerste plaats sterk verhalend, terwijl dat binnen de country wel gebruikelijk is. Voor countrybegrippen zijn de teksten ook te literair, hier komt AlascA’s folk-achtergrond aan de oppervlakte, maar dat is nu net ook de vernieuwende charme ervan. Waar Sergio Leone de western een intellectuele, realistische  ̶  met ‘good guys’ die soms nauwelijks te onderscheiden waren van ‘bad guys’  ̶ , cynische, Europese draai gaf, speelt AlascA dus ook met genreconventies door een voor country ongebruikelijke literaire insteek te kiezen.

Alhoewel het album geen titeltrack kent, staat in mijn beleving het hiervoor ook al even genoemde  ̶  als een soort studiojam rond het einde van de akte III, scène II van The Tempest opgetrokken  ̶  I Cried To Dream Again centraal. Daarin vertelt de door Prospero gekoloniseerde oorspronkelijke eilandbewoner Caliban  ̶  waarschijnlijk ook een Indiaan omdat The Tempest (1610) drie jaar na het begin van de Britse kolonisatie (vanaf 1607) van Noord-Amerika werd geschreven  ̶  over de griezelige schoonheid van het eiland, die hem soms prachtige dromen schenkt waardoor hij na een plots ontwaken uit alle macht de slaap weer probeert te hervatten. U kent dit gevoel vast ook wel.

Met de op het eiland na de storm (Engels: The Tempest) gestrande schipbreukelingen Stephano en Trinculo vat Caliban vervolgens het plan op om zijn kolonisator Prospero uit de weg te ruimen. Op de albumhoes lijkt dit in een westernscène vertaald. In I Cried To Dream Again excelleert met name meesterdrummer Louis van Sinderen: ‘Lead us monster; we’ll follow. I wish I could see this invisible drummer. He really plays well.’ (The Tempest, akte III, scène II, moderne tekst). Dit is ook het enige nummer waarvan de credits voor de muziek naar de hele band gaan. Alhoewel het goed kan werken, The Who (Pete Townshend) en The Kinks (Ray Davies) zijn typische voorbeelden, schuilt er een risico in het feit dat AlascA compositorisch steeds zwaarder op Frank Bond is gaan leunen.

Het talent van andere componisten  ̶  denk aan Ferdinand Jonks hartverscheurende Showers Of April (EP)  ̶  wordt zo bijvoorbeeld niet verder ontwikkeld. In de begeleidende tekst wordt zij het tongue-in-cheek marketingstrategisch toch vrij gedurfd gedaan alsof er sprake is van een zogenaamde 25th anniversary edition. Op die manier wordt ook behendig de gelegenheid én de afstand geschapen om een toelichting op de inhoud en het wordingsproces van Prospero te kunnen geven. En zei Shakespeare inderdaad niet ook: “het is beter te overdrijven, dan onopgemerkt te blijven”? Samen met het ook profetisch  ̶  in het slachtoffer van het op de hoes afgedrukte schietincident is vertrekkend toetsenist William Bond herkenbaar  ̶  gebleken figuratieve, door Westerns geïnspireerde artwork van beeldend kunstenaar Angelique Van Den Hogen, begint dit alles zowaar trekjes van een Gesamtkunstwerk te vertonen.

Het zijn niet per se de direct na release best verkopende albums die vijfentwintig jaar na dato in de invloedrijkste-albums-ooit-lijstjes belanden. Prospero zal binnen de Volendammer alternatieve popmuziek een ijkpunt blijken. Alsof het er altijd al was. ‘Now before we go please forget all the things I’ve been saying / Your stay was a dream, close your eyes and awake you can’t stay here. Goodbye.’ (I Am Goodbye). Een imponerend werkstuk.

Marcel Tuyp