Voorstel college Purmerend opvang 750 vluchtelingen en statushouders

Samenvatting

Er melden zich veel vluchtelingen in Europa, ook in Nederland. Meer dan waar we op hadden gerekend. Het mag duidelijk zijn dat gemeenten momenteel te maken hebben met een uitzonderlijke situatie. Een situatie die zich nooit eerder in deze omvang heeft voorgedaan. Een complex vraagstuk, waarbij we vrijwel dagelijks worden ingehaald door de actualiteit. Het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) is dringend op zoek naar extra plaatsen voor de opvang en begeleiding van vluchtelingen die naar Nederland zijn gevlucht.

Naast deze acute vraag voor extra opvangplaatsen heeft Purmerend ook te maken met de taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Het aantal vluchtelingen dat asiel aanvraagt in Nederland groeit zo snel, dat voortdurend gezocht moet worden naar nieuwe maatregelen om zowel de instroom te kunnen huisvesten, als de uitstroom van statushouders te versnellen. Alleen dan kan het COA voldoende capaciteit beschikbaar houden om iedere vluchteling opvang te bieden.

In dit voorstel wordt een voorstel aan de gemeenteraad gedaan om statushouders versneld te huisvesten, twee noodopvanglocaties voor vluchtelingen te realiseren en mogelijke locaties voor een asielzoekerscentrum ( ZC) in Purmerend verder te onderzoeken op haalbaarheid. De opvanglocaties in dit voorstel worden aangeboden aan het COA. Het COA kan bepalen of de locaties geschikt zijn, dan wel geschikt gemaakt kunnen worden als opvanglocatie.

Aan de gemeenteraad van Purmerend,

Inleiding en probleemstelling: Elke dag melden zich veel vluchtelingen in Europa, ook in Nederland. Een groot deel van deze mensen komt uit Syrië. Zij zijn op de vlucht voor oorlog en zoeken een veilig heenkomen in Europa. Elke dag melden zich honderden mensen aan in Nederland, waarvoor tijdelijk onderdak gezocht moet worden. Nederland staat voor een grote uitdaging om deze massale instroom van vluchtelingen op te vangen.

Gemeenten hebben met een uitzonderlijke situatie te maken die zich nooit eerder in deze omvang heeft aangediend. Het is een complex vraagstuk, waarover binnen de samenleving van Purmerend verschillende geluiden te horen zijn. U heeft zich tijdens de commissievergadering alvast uitgesproken over hoe u de mogelijke (tijdelijke) vestiging van vluchtelingen in Purmerend tegemoet ziet. Afgesproken is, dat u een inventarisatie zou ontvangen waarin de belangrijkste knelpunten en mogelijkheden zijn opgenomen. Wij hebben dit vormgegeven via dit raadsvoorstel. We realiseren ons dat dit een voorstel is dat is gemaakt op basis van gegevens en omstandigheden die nog in beweging zijn.

Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) is verantwoordelijk voor de begeleiding van de vluchtelingenstroom in Nederland. Vanuit het Rijk hebben zij budget toegewezen gekregen en bezitten zijde mogelijkheden om aan die verantwoordelijkheid uitvoering te geven. Door de grote instroom van vluchtelingen zijn zij inmiddels aan het eind gekomen van hun mogelijkheden om hen te kunnen blijven opvangen. De oorzaak daarvan is een fysiek gebrek aan opvangplaatsen. Het COA doet een beroep op de gemeenten om voor nu en volgend jaar dringend extra (tijdelijke) locaties ter beschikking te stellen om opvang mogelijk te houden.

Versnelde huisvesting statushouders Naast de behoefte aan opvanglocaties heeft het COA besloten om de uitstroom van statushouders te versnellen. Door het versneld uitplaatsen van statushouders die al gekoppeld zijn aan gemeenten, ontstaat extra ruimte in de asielzoekerscentra voor de opvang van vluchtelingen. Het COA heeft hiervoor de regeling zelfzorgarrangement (ZZ ) voor gemeenten ingesteld. De regeling ZZA maakt het voor gemeenten mogelijk buiten de reguliere huisvestingsprocedure om, tijdelijk onderdak te regelen voor statushouders die nog niet zijn uitgeplaatst naar een gemeente. De gemeente Purmerend moet dit jaar nog 53 statushouders huisvesten om de taakstelling van 2015 te behalen.

Opvang vluchtelingen

We hebben gemerkt dat het onder deze omstandigheden lastig is om in contact te komen met het COA, om met hen te verkennen waar zij precies behoefte aan hebben. Desalniettemin hebben wij voorbereidend op het verzoek van het COA een aantal locaties in kaart gebracht, waarvan wij ons kunnen voorstellen dat die door u als mogelijke opvanglocaties beschouwd kunnen worden.

Het COA heeft op de website aangegeven hoe gemeenten kunnen ondersteunen in het realiseren van de benodigde opvangplaatsen. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen nood-, tijdelijke- en reguliere opvang. Voor de goede orde zetten we een en ander hieronder uiteen. Noodopvang Hallen en locaties voor paviljoens voor de duur van 6 lot 12 maanden met een opvangcapaciteit voor tussen de 300 en 600 bewoners. Bij voorkeur in de directe nabijheid van een mogelijke tijdelijke of reguliere opvanglocatie.

Tijdelijke opvang Recreatieparken, migrantenhuisvesting of vergelijkbare accommodaties waarvan de exploitatie deels door de verhurende eigenaar wordt gevoerd. Dit voor de duur van 1 tot2jaar met een opvangcapaciteit van 300 tot 800+ bewoners.

Reguliere opvang

Een asielzoekerscentrum, dat door het COA wordt geëxploiteerd voor een termijn vanaf twee jaar met een opvangcapaciteit van 600 tot 1500+ personen. Bij deze termijnen kan het COA investeren en is een financieel verantwoorde exploitatie mogelijk. De randvoorwaarden van een opvanglocatie heeft het COA beschreven in een programma van eisen. Om een globaal idee te krijgen wat er nodig is om een asielzoekerscentrum te realiseren, geeft het COA het volgende aan:

• Locatie t.o.v. voorzieningen: De voorkeur gaat uit naar een te realiseren opvanglocatie in de nabijheid van voorzieningen (openbaar vervoer, winkels, onderwijsmogelijkheden voor BO en VO, dorps-/stadskern e.d.).


• Functie (in termen van het Bouwbesluit): Bij herbestemming van een bestaand pand realiseert het COA een woonfunctie (Een logiesfunctie kan ook, echter geniet het niet de voorkeur). Kantoren zijn moeilijk te transformeren naar wooneenheden (transformatie kost veel tijd, investering is hoog).


• Wooneenheden: het COA streeft naar wonen in kleinere eenheden waarbij slaapkamers, woonruimte, sanitair en keuken tot de ruimten behoren. Soms kan koken ook buiten de eenheid in een gezamenlijke ruimte voor een beheersbaar aantal wooneenheden.


• Kamers: bij voorkeur mix van een- en tweepersoonsslaapkamers, aangevuld met kamers/eenheden waar families kunnen worden opgevangen. . Kantoren t.b.v. de ondersteunende diensten dienen zoveel mogelijk bij elkaar gelegen te zijn, zodat er een duidelijk scheiding is tussen wonen en diensten.


• Terreinvoorzieningen: Naast het wonen en de ondersteunende voorzieningen heeft het de voorkeur dat er op locatie mogelijkheden zijn voor o.a. buitensport, parkeerplaatsen, kinderspeelplaats, fietsenstalling.


• Om een idee te krijgen van de ruimtebehoefte voor een opvanglocatie voor 600-800 personen: het programma past op een grondoppervlakte van circa 4 ha (nieuwbouw). Denk hierbijaan circa 8.000 m2 BVO aan woonruimte en circa 2.000 m2 BVO voor ondersteunende diensten.

Purmerend kan natuurlijk ook plotseling geconfronteerd worden met een onverwachte instroom van vluchtelingen. We spreken hier over crislsnoodopvang. Mocht dit zich afspelen dan worden deze mensen opgevangen zoals dat bij een ramp of crisis gebeurt.

Oplossingsrichtingen

De oplossingsrichtingen bestaan uit drie elementen: Het voorzien in noodopvang, reguliere opvang en het versneld huisvesten van statushouders.

Versnelde huisvesting status houders

Voor het versneld huisvesten van statushouders via de regeling ZZA heeft de leegstaande Meeuwvleugel van het Jaap van Praaghuis twintig wooneenheden beschikbaar tot maart 2016. De Zorgcirkel heeft deze locatie aan de gemeente genoemd als alternatief. Hiermee wordt tijdelijk voorzien in een oplossing om de statushouders versneld te huisvesten. Overigens is nog wel enige inspanning vereist om de statushouders aan reguliere woonruimte te helpen. Het college is hierover inmiddels met de woningcorporaties in gesprek Het huisvesten van deze statushouders heeft geen verzwarend effect op de wachtlijst voor een sociale huurwoning, aangezien deze reeds als taakstelling daar in waren opgenomen. Door het tijdelijk onderbrengen van deze statushouders in het Jaap van Praaghuis ontstaat op korte termijn geen verdere druk op deze wachtlijst.

Begeleiding

De begeleiding voor vluchtelingen wordt door het COA verzorgd. Wanneer het COA de aanbieding in dit voorstel accepteert, worden hier nadere afspraken over gemaakt. Afhankelijk van de capaciteit van de opvanglocatie wordt begeleiding ingeregeld.

De begeleiding voor statushouders wordt verzorgd door Vluchtelingenwerk. Wat een punt van aandacht is, is de (maatschappelijke) begeleiding wanneer de statushouders samen in een gebouw worden geplaatst. Dit vraagt wellicht om andere begeleiding, vanwege de omvang van de groep en het feit dat die geconcentreerd in een gebouw worden gehuisvest. Vluchtelingenwerk ondersteunt deze mensen met het aanvragen van een uitkering voor levensonderhoud, de aanvraag van een bsn-nummer, het inschrijven van kinderen op scholen, regelen van een ziektekostenverzekering, en alle andere zaken die moeten worden geregeld om deel te kunnen nemen aan het maatschappelijk verkeer.

Noodopvang Het college heeft geïnventariseerd welke locaties vanuit de eigen portefeuille geschikt zijn als opvanglocatie en heeft twee locaties gevonden die mogelijk als noodopvang kunnen dienen. Wij hebben een overzicht als bijlage bij dit voorstel gevoegd (bijlage 'inventarisatie panden'). Deze locaties zijn direct beschikbaar en hebben daarnaast een grote opvangcapaciteit. Verder geeft het COA de voorkeur aan opvanglocaties in de nabijheid van voorzieningen zoals openbaar vervoer, winkels en onderwijsmogelijkheden voor kinderen. Tevens zijn er op genoemde locaties een aantal buitenvoorzieningen zoals een buitensportplaats en een kinderspeelplaats aanwezig.

De overige locaties uit de inventarisatie zijn minder gunstig gesitueerd ten opzichte van voorzieningen zoals openbaar vervoer en winkels. Daarnaast betreft dit kantoorpanden die op basis van informatie van het COA moeilijker én tegen hogere kosten te transformeren zijn.

Wij geven de gemeenteraad ter overweging om de volgende locaties aan het COA aan te bieden:

• Graanstraat 30


• Nijlstraat 156

Beide locaties dienen nu als schoolgebouw, kunnen dus direct in gebruik genomen worden en bieden onderdak aan ongeveer 120 vluchtelingen (gezamenlijk).

Reguliere opvang

Voor de reguliere opvang, een asielzoekerscentrum heeft het college een aantal locaties onderzocht, waarvan het college u een tweetal mogelijke opvanglocaties ter ovenrueging geeft. Wij hebben een opsomming bijgevoegd in de bijlage 'inventarisatie gronden'. Het gaat om: 1. Het terrein tussen het Oudelandsdijkje en de Vezetslaan (eigenaar Where vastgoed); 2. Het terrein aan de Westerweg (naast de manege).

In de inventarisatie die het college heeft gedaan zijn ook twee andere locaties in overweging genomen, te weten: 1. Gedeelte van de Baanstee-Noord 2. Terrein tussen Verzetslaan en de Westenrueg Deze laatste twee opties blijken echter minder geschikt dan eerdergenoemde locaties vanwege juridische implicaties zoals een lopende pachtovereenkomst op het terrein gelegen tussen de Verzetslaan en de Westerweg. Wat tevens in de afweging is meegenomen is de positie van de locatie ten opzichte van voorzieningen. Het terrein op de Baanstee-Noord ligt ver veruvijderd van voorzieningen zoals openbaar vervoer, winkels en onderwijsmogelijkheden voor BO en VO. Het is de voorkeur van het COA om een AZC te vestigen in de nabijheid van voorzieningen. Verder kan de vestiging van een AZC vertragend werken op het ritme van het uitgeven van gronden.

Nogmaals, het gaat hier in beide gevallen om locaties waarvan het nog maar de vraag is of het COA daarmee instemt of perspectieven ziet om op een verantwoorde manier te exploiteren als (tijdelijke) huisvestingsmogelijkheid voor vluchtelingen. We zetten op dit moment in op een periode van 5 jaar voor een AZC richting het COA vanwege herontwikkelingsmogelijkheden van de voorgeselecteerde locaties in de nabije toekomst.

Veiligheid

Het COA zorgt ervoor dat mensen in een kwetsbare positie in een veilige en leefbare omgeving professioneel worden gehuisvest en begeleid. Het begrip veiligheid kent bij het COA twee componenten: sociale en fysieke veiligheid. Speerpunten hierbij zijn brandveiligheid, preventie legionella en de veiligheid van kwetsbare groepen, zoals vrouwen en alleenstaande jongeren. Gebouwen krijgen regelmatig een check op allerlei veiligheidsaspecten. Daarnaast krijgen bewoners voorlichting over brandpreventie. Kwetsbare groepen volgen programma's om de eigen weerbaarheid te vergroten. De medewerkers van het COA houden zicht op de leefbaarheid op de locatie. Door regelmatig contact te houden met bewoners houdt men de sfeer op de locatie in de gaten. Problemen, van welke aard dan ook, worden gesignaleerd. ln een regelmatig overleg met de professionals van externe partijen worden deze signalen gedeeld, en acties uitgezet om bewoners op de juiste manier te begeleiden.

Regio

De regiogemeenten worden nog nader geïnformeerd over de stappen die Purmerend zet in dit proces. We zien dat de gemeenten in de regio Waterland aangeven dit vraagstuk gezamenlijk tegemoet te willen treden, maar dat er nog geen sprake is van onderlinge coherentie. Vanzelfsprekend zoeken wij het gesprek op met onze buurgemeenten om te verkennen waar wij elkaar kunnen versterken.

Financiële consequenties

Voor het opzetten van een opvanglocatie ontvangen gemeenten een vergoeding van het COA. Gezien het feit dat er nog geen concrete afspraken met het COA zijn gemaakt is de hoogte van de vergoeding nog onbekend. Verder is bekend dat de VNG afspraken met het Rijk heeft gemaakt over de financiën in dit vraagstuk. Ook hier is nog niets bekend over de hoogte van deze bijdrage.
Gemeenten ontvangen middelen voor de kosten voor begeleiding van statushouders. Deze middelen zijn niet toereikend, waardoor een deel ten laste van het Participatiebudget wordt gebracht. Dit is geen nieuwe situatie. De nood om naar (alternatieve) dekking te zoeken wordt urgenter, gezien er in 2016 een hogere taakstelling wordt veruvacht mede door de hoge instroom van vluchtelingen op dit moment.

Het ZZA waar de gemeente gebruik van wil maken is een administratief eenvoudige opvangmogelijkheid. Enerzijds is de recht- en doelmatigheid geborgd en aan de andere kant heeft de gemeente voldoende ruimte om vluchtelingen op te vangen. Voor de gemeentelijke vergoeding gelden 3 componenten: . Een bijdrage in de kosten voor de wooncomponent . Een bijdrage in de eerste kosten voor inrichting . Een bijdrage voor de apparaatskosten van de gemeente. Het betreft een lumpsum bedrag. Het COA stelt het bedrag beschikbaar aan gemeenten. Hoewel het COA voor het grootste deel de kosten voor zijn rekening zal nemen, kunnen we op dit moment nog niet concreet aangeven hoeveel het de gemeente exact gaat kosten.

Communicatie

Wij realiseren ons terdege dat mogelijke locaties voor noodopvang nu worden besproken, nog voordat bewoners hierover concreet geïnformeerd zijn en nog voordat we weten of het COA met het gemeentelijk aanbod voor opvang uit de voeten kan. Dat is de realiteit op dit moment. We worden vrijwel dagelijks ingehaald door de actualiteit, die maakt dat het continu snel schakelen is, maar dat we daarbij oog moeten blijven houden voor wat dit betekent voor de Purmerender.

Als locaties daadwerkelijk concreet worden, dan worden omwonenden via een separate brief, waarin de status en de achtergronden van besluitvorming nader worden geduid, geïnformeerd. Als er meer duidelijkheid is of het COA al dan niet ingaat op de mogelijkheden van Purmerend, dan kunnen we verder met bewoners over de daarbij horende randvoonuaarden in gesprek gaan.

Als de locaties voor noodopvang aan de Nijlstraat en Graanstraat door de gemeenteraad én door het COA als geschikt worden geacht, dan worden omwonenden uitgenodigd voor een informatieavond. Duidelijk is wel dat het COA hier niet in ondersteunt. Bij de uitnodigingsbrief kan een folder of factsheet worden gevoegd, waarin de keuze voor deze locatie wordt toegelicht en waarbij we pro-actief antwoord geven op meest gestelde vragen vanuit de samenleving en waarbij we ingaan op zorgen en sentimenten, waarvan we weten dat ze er zijn. Hierbij kan worden gedacht aan vragen en zorgen over de veiligheid en overlast in de wijk, krapte op de woningmarkt en de zorg dat mensen langer blijven dan voorspeld.

Los van de informatieavonden, staan ons tal van andere gemeentelijke middelen ter beschikking om bewoners te informeren. Het gaat dan niet alleen over de noodopvang in woonwijken, maar ook over de tijdelijke opvang van vluchtelingen op de locaties, verder uit de buurt. Dat kan via de gebruikelijke gemeentelijke communicatiekanalen, maar als aanvullende bewonersbijeenkomsten hiervoor noodzakelijk zijn, worden die georganiseerd.

Voorstel

Het college geeft de raad in overweging de volgende besluiten te nemen

1. Het COA voor te stellen om volgens de regeling ZZAte onderzoeken in hoeverre de gemeente statushouders versneld kan huisvesten. Tijdelijke huisvesting vindt in dit geval plaats in de Meeuwvleugel van het Jaap van Praaghuis. De hoeveelheid statushouders die Purmerend kan huisvesten hangt af van de snelheid tot definitieve plaatsing in een woning, alsook de beschikbaarheid van de vleugel van het Jaap van Praaghuis (tot maart 2016). Voorts besluit de raad het college te verzoeken een en ander verder te onderzoeken.


2. Het COA voor te stellen dat Purmerend noodopvang realiseert voor ongeveer 120 personen via het beschikbaar stellen van de volgende locaties: a. Graanstraat 30 b. Nijlstraat 146


3. Het COA de volgende twee locaties te presenteren waarop gedurende vijf jaar reguliere opvang mogelijk gemaakt kan worden: a. Terrein tussen het Oudelandsdijkje en de Verzetslaan (eigenaar Wherevastgoed); b. Het terrein aan de Westerweg(naast de manege). Een eventuele definitieve keus hangt onder andere af van het COA en de zekerheid die zij op dit moment kunnen geven over het waarborgen van de noodzakelijke randvoorwaarden (waaronder enkele reeds in dit voorstel genoemd).


4. De omwonenden van de hierboven genoemde locaties na besluitvorming van de gemeenteraad, te informeren via een separate brief, waarin de status en de achtergronden van deze beslissing nader wordt geduid. Daarin eveneens opnemen, dat wanneer meer duidelijkheid is of het COA al dan niet ingaat op de mogelijkheden van Purmerend, er verder met bewoners over de daarbij behorende randvoorwaarden in gesprek wordt gegaan.

Klik hier voor het raadsvoorstel in pdf formaat inclusief bijlagen.