Verkiezingsdebat in de Harmonie afgeladen vol: politiek staat open voor meer inbreng burgers

De conclusie die aan het eind van de avond werd getrokken was positief! Op avonden als deze leer je elkaar en elkaars drijfveren beter kennen. Luisteren en spreken gaan hand in hand. En burgers zouden meer de vrije hand moeten krijgen bij de besluitvorming. Het vervolg – de uitvoering van wensen – zou in diezelfde lijn moeten plaatsvinden. De werkelijkheid is echter weerbarstiger, bleek maandagavond in een overvolle Harmonie. Het was bijvoorbeeld jammer dat twee van de negen partijen zonder afbericht ontbraken: voor nieuwkomer Trots een gemiste kans. Ook Lijst Kras, de grootste partij in Edam-Volendam, ontbrak. Wegens gezondheidsredenen van de lijsttrekker, bleek een dag later.

Het was een avond die enerzijds in het teken stond van de motivatie om te stemmen en om als betrokken burger uiteindelijk niet vroegtijdig en gedesillusioneerd af te haken als het gaat om ‘burgerparticipatie’. Anderzijds was het debat georganiseerd om te luisteren naar ideeën om de fusie tussen Edam-Volendam en de Zeevang tot een succes te maken.

Ditmaal was het niet de politiek die zijn belangrijkste items en/of tegenstellingen voor het voetlicht mocht werpen, maar waren betrokken burgers uitgenodigd, al dan niet als woordvoerder van een organisatie.

Maar het afgeladen café was ook gekomen voor Jan van Zanen. Edammer en thans burgemeester van Utrecht. De VVD’er kwam niet voor partijpolitiek. Van Zanen vertelde vereerd te zijn te mogen spreken in het café waar zijn politieke carrière een aanvang had genomen in de tijd dat Jan Keijzer er nog de scepter zwaaide. De verre tachtiger was zelfs even naar zijn oude onderneming gekomen om Van Zanen een hand te geven. Het kleurde de avond in eerste instantie op een mooie kleinsteedse wijze!

Christiaan Warger had even daarvoor het startschot gegeven door zijn gevoel op tafel te gooien dat enthousiasme van betrokken burgers vaak stokt als het ‘politiek’ wordt. “De manier waarop dat wordt bedreven staat veel mensen in de weg.” Warger pleitte voor meer samenwerking, zeker met inwoners. “Maak politiek weer tot een inspiratiebron in plaats van een onderling gevecht.”

De burgemeester van Utrecht ging hier op in. De man die al op zeer jonge leeftijd geraakt werd door het virus dat politiek heet, verklaarde verslaafd te zijn aan het openbaar bestuur. En dat het zeker niet saai hoeft te zijn. “Er kan in de politiek feitelijk heel veel. Ons land kent een open systeem. Iedereen kan zo maar een partij starten. Een beter model heb ik nog niet gezien.” Maar het schort wel eens aan de wijze waarop dit in de praktijk wordt georganiseerd, beaamde Van Zanen. ‘meningsvorming moet wel tot iets (concreets) leiden!”

“Democratie gaat over vertrouwen. Praat in de raad over de zaak en niet over personen”, bracht hij in. “Maar besef als burger ook dat inspraak niet synoniem staat voor ‘je zin krijgen’.

Als positief voorbeeld van burgerparticipatie noemde hij een initiatief in Utrecht. Daar bestaan de zogeheten ‘poortpoetsers’. “In eerste instantie dacht ik dat het ging om oudere dames die wat schoonmaakwerk verrichten in de buurt. Maar wat bleek: het ging hier om een grote groep inwoners, jong en oud, die samen zaken oplossen en aanpakken in de buurt. Als politiek zou je zo’n voorbeeld kunnen faciliteren.”

Jan van Zanen ziet steeds meer van dit soort positieve bewegingen: op het gebied van zorg, duurzaamheid of veiligheid. Ook bij de Tour de France, die deze zomer startte in de Domstad, zag hij verschillende voorbeelden van burgersamenwerking en positieve acties. “Durf als politiek meer ruimte te geven aan bewonersinitiatieven!”

De gemeentelijke fusie werd door de burgemeester als positief bestempeld. Zeker als het gaat om veelomvattende en complexe zaken op het terrein van zorg, vergunningen, paspoorten, belastingen en andere praktische burgerzaken. “Maar zorg dat je de verschillende identiteiten in stand houdt”, was zijn slotconclusie.

Vervolgens was er de mogelijkheid voor bewoners en organisaties om binnen vijf minuten ervaringen ‘met de politiek’ voor het voetlicht te werpen, aan te geven waar het beter kan en concrete verbeterstappen te benoemen.

De eerste spreker, Wim van den Essenburg, voorzitter Oud Edam, bleek zich echter te diskwalificeren door gepikeerd binnen een minuut van het podium te stappen nadat de zaal (ergo: wethouder Kes en andere politici) niet direct een antwoord gaf op zijn vraagstelling over de hoogte van de begroting van gemeentelijk monumentenbeleid en archeologie.

Gelukkig bleven Nicola Offertgelt en Stella Mars na de slechte start wel gewoon staan. Mars heeft de Weggeefwinkel opgezet en inmiddels is het idee uitgegroeid tot een lokaal fenomeen met 30 vrijwilligers, tenminste een viertal weggeefdagen en gemiddeld tussen de 200 en 300 bezoekers.
Met als achterliggend idee: werk aan de vermindering van de enorme afvalberg, bespaar grondstoffen en deel.

Een concrete vraag aan de politiek hadden ze niet, maar het sympathieke project zou wel gefaciliteerd willen worden als het gaat om opslag. Ook vroeg Offergelt zich af of de Singel door CBW Edam-Volendam niet meer ingezet moet worden voor bewonersactiviteiten. Wethouder Gina Kroon (CDA) gaf later op de avond aan hier wel in te willen meedenken als het gaat om verdere facilitering.

Ronald Schot, voorzitter Ondernemersvereniging Edam, had een mooi voorbeeld waar het fout kan gaan tussen politiek en in dit geval ondernemers. Hij zwaaide met een rapport uit 2006. Over de Edamse binnenstad ging het. “Alles is nog steeds actueel. Na het schrijven van zo’n rapport hoor je vaak jaren niets meer,” was zijn betoog. Hij vroeg aandacht voor Edam, het onderhoud van de stad, concrete vervolgstappen als het gaat om verkeer, parkeerfaciliteiten en toerisme.

Frits Karhof richtte zijn pijlen namens ‘Ook Vogels hebben Bouwdrift’ vooral op de PvdA. Die partij heeft haar eigen verkiezingsprogramma verloochend, was de kern van de boodschap. Het onderwerp betrof de uitbreiding van het Edamse industrieterrein richting Middelie, waar de stichting fel tegenstander van is. Wethouder Kes nam het op voor de sociaal democraten. “Ook zonder de stemmen van de PvdA was hier een meerderheid voor.”  De nieuwe lijsttrekker van de PvdA hield zich vervolgens stilletjes over dit onderwerp.

Hans van Drongelen sprak als inwoner van de Edamse binnenstad. Hij is jaren geleden gevraagd om zitting de nemen in de zogeheten Contactgroep Edam, een samenwerkingsverband van zes belanghebbende partijen, waaronder dus ook bewoners. Hij vertelde als bewoner blij te zijn met de uitnodiging om input te leveren. Maar hij miste uiteindelijk de slag van plan naar uitvoering. “We hadden met al onze tegenstellingen in vier bijeenkomsten een breed gedragen rapport opgesteld. Hoewel er verschillende zaken zijn opgepakt, bleef het toch grotendeels steken in de uitvoering.” Hij pleitte voor het model ‘Elburg’ waar bewoners en organisaties veel meer bevoegdheid krijgen om na een uitgebracht advies ook tot snelle uitvoering over te gaan.

Wie wel goede ervaringen heeft met burgerparticipatie is Wim Schoenmaker. Hij is voorzitter van de dorpsraad Warder. Schoenmaker vertelde dat juist in de Zeevang de lijntjes tussen politiek en burger kort zijn. Zijn advies was ook kort en nuchter: naar elkaar luisteren dan kom je er uit!

En toen was de beurt aan de verschillende lijsttrekkers. Pim Bliek (PvdA) pleitte voor een betere samenwerking tussen partijen en burgers. Specifiek vroeg hij aandacht voor senioren en starters. Iedereen telt mee, is de leuze waarmee de PvdA de verkiezingen in gaat.

Wim Runderkamp (VVD) openbaarde dat zijn partij nooit meer de fout zal maken zoals zij dit deed in 2010. Toen stegen de liberalen van twee naar vijf zetels maar haakten niet aan bij het nieuw te formeren college. “Alle partijen vinden zich op 95% van de onderwerpen. Omwille van die 5% zullen wij niet meer afhaken.” Runderkamp pleitte voor openbare coalitievorming en facilitering van actieve bewonersgroepen.

Nico van Straalen maakte het concreet door te stellen dat brieven aan burgers met een simpel systeem van ‘track and trace’ gevolgd en beantwoord dienen te worden. De manier waarop de plannen voor het Europaplein recent zijn vastgelopen, wijdde hij aan stijfkoppigheid van enkele bestuurders. “Ik mis soms het respect in de raad.” Hij sloot zich aan bij de mening van Jan van Zanen dat je niet op de man moet spelen maar over de zaak moet discussiëren.

Jan Willem Tellegen heeft via zijn werk veel ervaring met politiek. Maar lokaal is de fractievoorzitter van D66 een nieuwkomer. Zijn partij is zich sinds enkele maanden aan het warmlopen rond de huidige politieke arena. “Daarin proef ik vormen van disfunctioneren. De inwoner moet centraal staan bij alles wat de politiek beslist. En daarbij moeten openheid en transparantie uitgangspunten zijn als gekozen bestuursstijl.”

Hij proeft bij huisbezoeken in de gemeente, met name in de kom Edam, moedeloosheid en zelfs boosheid. D66 komt onder meer met een voorstel om een gemeentelijk Ombudsman in het leven te roepen, waardoor klachten van burgers beter gehoord worden.

Gina Kroon (CDA) vertelde dat haar partij recent groot succes had gehad met de organisatie van een eendaags huttenkamp. “Op deze manier leer je inwoners heel anders kennen en andersom. Op oproepen voor bijeenkomsten komen meestal heel weinig burgers. Dit is een nieuwe insteek die ons zeer is bevallen!”

Ook Volendam|80 zoekt nieuwe wegen om het publiek te bereiken. Marisa Kes: “We hebben dit jaar diverse enquêtes met heel veel respons mogen verwerken. Daarbij maken we bijvoorbeeld korte filmpjes voor op facebook en is onze verkiezingsprogramma een soort van glossy; een boekwerk om te bewaren.” Als het om constructieve samenwerking gaat riep de wethouder de raad op om beter samen te werken met het college. Iets wat enig hoongeroep vanuit de zaal losmaakte.

Dirk Dijkshoorn van Zeevangs Belang vertelde dat hij weldegelijk veel input krijgt vanuit bewoners. Maar over het aanloopjaar richting de fusie was hij minder te spreken. “Het hele proces er naar toe verliep prima. Alleen als het in de raad van Edam-Volendam om onderwerpen gaat die ook ons aangaan, dan werd dit wel benoemd maar niet uitgevoerd.” Dijkshoorn ziet zijn partij als een smeermiddel om de toekomstige kaders beter te stellen, waardoor een constructieve samenwerking verbeterd kan worden.

Daarna was er nog tijd geserveerd voor vragen vanuit het publiek. Die gingen over het nieuwe (en oude) landelijke gebied, de gekozen periode van zes jaar, en de vraag of je vluchtelingen tijdelijk moet of kan opvangen. Voor die laatste optie bleek onder de aanwezige politici een meerderheid.