Pompen niet nodig: dijk is sterker dan gedacht

Door haar unieke samenstelling is onze dijk veel beter bestand tegen hoge waterstanden dan tot nu toe gedacht, waardoor weinig winst valt te behalen uit de inzet van pompen. Daarom wordt er nu nader onderzoek gedaan naar 'bewezen sterkte' waardoor grootschalige dijkverzwaring achterwege zou kunnen blijven. Dit volgt op het besluit van de minister dat de pompen in de Houtribdijk en de Afsluitdijk er niet gaan komen.

Wat ging er vooraf?

In het kader van de waterveiligheid rond het Markermeer heeft Rijkswaterstaat (RWS) de kansrijkheid onderzocht van pompen op de Houtribdijk en de “bewezen sterkte van de Markermeerdijken” tussen Hoorn en Amsterdam als mogelijk alternatief voor de geplande grootschalige dijkverzwaring.

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) stelde sinds 2006 dat zij de huidige dijken voor 90% had afgekeurd op het faalmechanisme stabiliteit. Dit houdt in dat bij een langdurig hoog waterpeil in het Markermeer (NAP +0,7m, kans 1:10.000 jaar) de dijken doorweekt zouden kunnen raken, met als risico het verzakken van de dijk.

Onderzoek naar mogelijkheid pompen om dijkverzwaring te voorkomen Aanleiding voor het pompenonderzoek was de vraag van de Adviesgroep Versterking Markermeerdijken naar het nut en noodzaak van de aanleg van grote zware dijklichamen vóór de huidige dijken. Zouden de zeer ingrijpende dijkverzwaringen die HHNK beoogde, niet met waterpeilregulering door pompen op de Houtribdijk voorkomen kunnen worden?

Baten pompen onvoldoende

Door het HHNK was dit alternatief nooit onderzocht. Nu is met “joint fact finding” (alle feiten direct met iedereen delen) in een intensief onderzoeks- en adviestraject van Rijkswaterstaat, HHNK en drie vertegenwoordigers van de adviesgroep wel onderzocht wat de consequenties zijn van de inzet van pompen Rijkswaterstaat berekende dat pompen het maatgevend waterpeil (MHW) bij extreme omstandigheden met 0,6m kunnen verlagen tot NAP +0,1m. Echter deze pompen zouden een niet bestaand probleem oplossen nu blijkt dat de dijk makkelijk hoge waterstanden kan weerstaan.

Dijken bewijzen sterker te zijn dan modellen voorspellen: "bewezen sterkte"

Bekend was dat de dijken in 1998 een waterpeil van NAP +0,2m langdurig hadden weerstaan terwijl de huidige modellen voorspellen dat de dijken hadden moeten bezwijken. Dat dit niet is gebeurd was voor de rekenmeesters van Rijkswaterstaat aanleiding tot vervolgonderzoek met als uitgangspunt de “bewezen sterkte” van de Markermeerdijken. Als resultaat van dit onderzoek is nu gebleken dat de stabiliteit van de Markermeerdijken ongevoelig is voor de hoogte van het waterpeil, ook bij een langdurige extreem hoog maatgevend waterpeil.

Dijken veel minder gevoelig voor langdurig hoog water dan gedacht De verklaring hiervoor is dat door de dichte slib- en kleilaag op de bodem van het Markermeer, de samenstelling van de ondergrond en de aanwezigheid van klei in de dijk er nauwelijks water in de dijk dringt. Het waterpeil heeft dus weinig effect op de dijkstabiliteit. Pompen zijn daarom niet nodig om de stabiliteit van de dijk zeker te stellen. Bovendien heeft een langdurig hoog waterpeil weinig effect op het dijklichaam omdat het waterpeil in de dijk van nature al heel hoog staat.

Meer onderzoek naar "bewezen sterkte" en risico's ingrepen aan dijk RWS gaat nu in opdracht van de minister een vervolgonderzoek doen naar bewezen sterkte in het kader van het hoogwaterbeschermingsprogramma. Opmerkelijk is dat het ENW (Expertise Netwerk Waterveiligheid) waarschuwt voor ingrepen aan de dijk, zoals het deels afgraven van voorland (bijvoorbeeld bij het aanleggen van een oeverdijk) of het verwijderen van een afdichtende sliblaag. Dit omdat de geringe doorlatendheid van de bodem cruciaal blijkt te zijn voor "bewezen sterkte". Men zou zo de dijk juist verzwakken in plaats van versterken. Bij de verdere planontwikkeling beveelt het ENW daarom aan om specifiek aandacht te besteden aan de effecten en risico’s die samenhangen met ingrepen aan de bestaande dijk en de directe omgeving.

Vervolgonderzoek moet uitwijzen in welke mate versterking nog nodig is Als alles meezit gaat dit onderzoek meer licht werpen op de veronderstelde instabiliteit van de dijk en in welk mate dijkverzwaring nog nodig is. In het gunstigste geval zou deze beperkt kunnen blijven tot een aantal locaties waar andere faalmechanismen (bv herstel van de steenbekleding, achterstallig onderhoud, hoogte, etc.) een rol spelen. De alliantie die HHNK met Boskalis heeft gesloten zal nauw betrokken zijn bij dit vervolgonderzoek en werkt daarnaast oplossingen en innovaties uit voor de dijksecties waar dat nodig is.

Wetenschappelijke doorbraak en besparing belastinggeld Rijkswaterstaat stelt met het “bewezen sterkte” onderzoek een wetenschappelijke doorbraak bereikt te hebben. Dit kan leiden tot nieuwe landelijk geldende reken- en ontwerpmodellen voor de dijken. Deze nieuw te ontwikkelen rekenmodellen zullen waarschijnlijk tot een aanzienlijke kostenbesparing leiden. De huidige modellen kennen meer onzekerheden en leiden daarom tot onnodig robuuste dijkverzwaringen . In dit onderzoek wordt de Markermeerdijk als pilot gezien.

Begeleidingscommissie blijft betrokken bij joint fact finding Met HHNK is de afspraak gemaakt dat “alles eruit gehaald gaat worden wat er in zit” en dat de begeleidingscommissie op basis van joint fact finding blijft samenwerken.

Zuyderzeedijk Alliantie is blij met onderzoek naar "bewezen sterkte" en dankt voor de steun Wij zijn als Zuyderzeedijk Alliantie zeer blij met het besluit van de minister voor het onderzoek naar "bewezen sterkte" en zullen het verdere traject met grote belangstelling blijven volgen.

Wij willen u allemaal hartelijk danken voor de steun de afgelopen periode. Wij zijn er trots op dat u zo massaal onze Zuyderzeedijkvlag heeft uitgehangen. Maar we zijn er nog niet. Voor nu wensen wij u heel fijne feestdagen en hopen dat u ons ook in het komende jaar blijft volgen en steunen.