Boek over misschien wel meest spannende levensverhaal van Edam: ‘Edam stad in beweging’

Op woensdag 25 mei presenteert Vereniging Oud Edam het boek ‘Edam stad in beweging’, deel 8 in de Historische Reeks. Het boek gaat over de boeiende bouwhistorie van Edam in de 19e en 20e eeuw, misschien wel het meest spannende deel van het levensverhaal van Edam: de ruimtelijke ontwikkelingen in en om de stad vanaf 1800 tot op de dag van vandaag.

De auteurs, sociaal geograaf Reinout Klaarenbeek en architectuurhistoricus Daan Schaars beschrijven de ruimtelijke historische ontwikkeling van Edam en de wijze waarop economische groei en behoud van historisch stedenschoon en cultureel erfgoed zich tot elkaar verhielden. Het boek is voor een breed publiek toegankelijk en voor zien van vele illustraties en speciaal vervaardigd kaartmateriaal.

Twee eeuwen Edam in een notendop

Edam anno 1800: een geïsoleerd stadje binnen een veel te ruim bemeten vestinggordel, omgeven door leeg land. Binnen die wallen, met hun oude stadspoorten, oude slecht onderhouden huizen en enkele grotere bouwwerken zoals de beide kerken en het stadhuis. Economische stagnatie en armoe troef.

Edam anno nu: een goed onderhouden en mondiaal vermaarde binnenstad met tal van gerestaureerde panden, terwijl het eertijds lege land buiten de veste heeft plaatsgemaakt voor uitgestrekte nieuwbouwwijken en bedrijvenparken. Edam is verveelvoudigd. De buitenwereld is vandaag de dag binnen handbereik.

Vallen en opstaan

Dit boek vertelt hoe Edam in deze twee eeuwen in beweging is gekomen en geworden is tot de stad zoals wij haar kennen. Een weg van vallen en opstaan. Het eerste traject wordt gekenmerkt door afbraak van bouwwerken die nu hoog op de monumentenlijst zouden staan. Gedempt is er ook. Maar na 1850 begint in Nederland en – al vroeg – ook in Edam het besef door te dringen hoezeer gebouwd erfgoed bijdraagt tot de schoonheid en identiteit van de stad. Dat Edam zo fraai bewaard is gebleven is vooral te danken aan de inzet van inwoners van Edam zelf. Maar het was (en is) steeds een strijd tussen behoud van het culturele erfgoed en de noodzaak om Edam aan te passen aan de eisen des tijds.

Lege ruimte

De auteurs beschrijven ook de ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied rondom de veste. Deze eertijds zo lege ruimte werd pas na de oorlog in fasen intensief ‘ontgonnen’ ten behoeve van de economische en demografische groei. Edam groeide toen uit haar oude jas, met als gevolg dat Edam en het explosief uitgedijde Volendam elkaar nu raken.

Inzichtelijk

Edam stad in beweging is een bijzonder boek vanwege de ruimtelijke, geografische invalshoek. Het verbindt het verleden met het heden, de huidige woonomgeving. Het is voor een breed publiek toegankelijk. Oude kaarten, historische foto’s, luchtfoto’s, affiches en moderne foto’s illustreren en ondersteunen het verhaal. Daarnaast maakt veel nieuw, en speciaal voor dit boek vervaardigd kaartenmateriaal de ruimtelijke ontwikkeling van de stad op een bijzondere wijze inzichtelijk.

Cruciale fase

Edam, een pittoresk Zuiderzeestadje, bekend van de Edammerkaas en bezocht door een groeiende stroom toeristen, is nu een biografie rijker die de meest cruciale fase van de stad beschrijft: die tussen 1800 en heden. Een bewogen periode waarin Edam eerst economische stilstand en verpaupering moest zien te overleven, vervolgens de boot miste omdat de nieuwe infrastructuur van belangrijke vaar- en spoorwegen Edam links (of eigenlijk rechts) liet liggen, waarna de stad er uiteindelijk toch bovenop krabbelde. Pas na de tweede wereldoorlog barstte Edam uit haar middeleeuwse keurslijf zodat de oude stadskern nu omgeven is door uitgebreide nieuwbouwwijken en bedrijvenparken.

Auteurs

De auteurs, sociaal geograaf Reinout Klaarenbeek en architectuurhistoricus Daan Schaars, richten zich op twee aspecten: de ruimtelijke ontwikkeling in en om Edam  en de zorg voor het culturele erfgoed. Beide zijn, zoals beschreven wordt, onlosmakelijk met elkaar verbonden, zij het dat zij vaak op gespannen voet met elkaar staan.

Last of zegen?

Dat Edam zo gaaf bewaard (zij het verwaarloosd) de 19e eeuw in ging, werd aanvankelijk eerder als een last dan als een zegen ervaren. Er is dan ook flink gesloopt. Maar vanaf 1850 drong het besef door hoezeer het gebouwde erfgoed uit het verleden bijdraagt tot de schoonheid en identiteit van de stad. Monumentenzorg kreeg juist in Edam al vroeg gestalte. Maar anderzijds diende Edam natuurlijk aangepast te worden aan de economische en demografische behoeften van de tijd die, zoals het boek duidelijk maakt, niet zelden botsten en soms nog steeds botsen met het behoud van het oude.

Die invalshoek van het boek – de wisselwerking tussen behoud en vernieuwing – maakt duidelijk hoe Edam geworden is zoals men de stad nu kent. Het voor een breed publiek geschreven boek is rijk geïllustreerd, onder andere met speciaal vervaardigde kaarten die de ruimtelijke ontwikkelingen fraai verhelderen.

Bestellen

U kunt het boek nog à € 24,95 bestellen via info@oud-edam.nl onder vermelding van 'boek'. Vermeld svp ook uw naam, adres en telefoonnummer en het aantal gewenste exemplaren.
Heeft u al besteld? Dan heeft u bericht gehad over de presentatie en hoe u het boek in uw bezit krijgt.