‘Nederland in kleur 1907-1935’ met foto’s Edam-Volendam

Nederland in kleur 1907-1935 is een bijzonder boek vol kleurenfoto’s uit het begin van de twintigste eeuw. Een wandeling door ons land in de jaren tien, twintig en dertig. De dorpen en steden waren veel minder somber dan de zwart-wit foto’s laten zien!

Het is een nieuwe trend: boeken met vroegere kleurenfoto’s die steeds scherper een beeld geven van het leven ruim honderd jaar geleden. Telkens wanneer je denkt dat je alles wel gezien hebt, verschijnt er een boek dat je weer steil achterover doet slaan.

Nederland in kleur 1907-1935 van Hans Rooseboom en Ileen Montijn is zo’n pareltje. In dit boek vind je honderd autochromes die voor de Tweede Wereldoorlog in ons land zijn gemaakt. De foto’s van spelende kinderen op het Noordzeestrand, vissers in klederdracht, boeren op het platteland en steden als Amsterdam, Hoorn, Deventer, Utrecht, Rotterdam en Dordrecht geven een geheel nieuw beeld van die periode. Minder grauw, minder grijs. Vol kleur en zonlicht.

Ook zien we Volendammers voorbijkomen, zoals de familie Kes, en opnames van Edam. Het verleden komt verrassend dichtbij en je beseft je dat wij eigenlijk helemaal niet zoveel verschillen van de mensen op de foto’s. Alleen de kleding is anders.

Kinderen op het Noordzeestrand en Volendammer palingventer. (Rijksmuseum/Stadsarchief Amsterdam)

Haven van Volendam, circa 1916. Toen er nog geen touringcars met toeristen waren. (Rijksmuseum)

Kwetsbare glasplaten

Autochromes waren glasplaten met ertussen aardappelzetmeelbolletjes die het beeld ‘vingen’. Ze werden in 1907 geïntroduceerd door de Franse broers Auguste en Louis Lumière en boden mensen eindelijk de kans om kleurenfoto’s te maken. Eerder was er wel geëxperimenteerd met andere technieken, maar die bleken vaak omslachtig en brachten een hoop geklungel met zich mee. Hoewel autochromes geliefd waren, waren ze ook duur en kwetsbaar. Daarom zijn ze nu zo zeldzaam.

Weinig mensen hadden het geld om ze te kopen en er zijn er later ook veel kapot gevallen of simpelweg vergaan. Autochromes waren verder vooral leuk voor amateurs. Omdat je er geen reproducties van kon maken, lieten beroepsfotografen ze links liggen. Bovendien was de populariteit van de autochromes van korte duur. Toen de kleurenfilm in de jaren dertig zijn intrede deed, was het snel afgelopen met die kwetsbare glasplaten. Naar schatting zijn er in openbare Nederlandse collecties – archieven en musea – een schamele 1.500 autochromes bewaard gebleven. Zoveel selfies maakt Kim Kardashian nu in één week.

Zachte kleuren

Voor Nederland in kleur 1907-1935 selecteerden historica Ileen Montijn en Hans Rooseboom, die bij het Rijksmuseum werkt als conservator fotografie, de allermooiste autochromes. Ze zijn gemaakt door onder meer Jacob Olie jr., Jan Zeegers, Emile van Waegeningh en Leendert Blok. Wat opvalt, zijn de zachte kleuren. De foto’s zijn net dromerige schilderijtjes.

In het boek schrijft Ileen: “Er is een ding dat wij, naar autochromes turend met onze gulzige ogen, onvoldoende beseffen. Het is dat de kleurige beelden voor het beschaafde publiek van toen, gewend aan foto’s in zwart-wit, ook iets choquerends hadden. Niet toevallig zijn de meeste autochromes behoorlijk gedempt van tint. Voor echt felle kleuren zal het procedé zich misschien niet geleend hebben, maar het is duidelijk dat dat ook niet werd nagestreefd, integendeel. De kleur geel is bijvoorbeeld uitgesproken zeldzaam.”

De familie Kes uit Volendam, circa 1923. Die lange belichtingstijd viel niet altijd mee. (Rijksmuseum)

Enorme rust

Veel van de foto’s stralen een enorme rust uit. Er zijn op de foto’s nauwelijks reclameborden te bespeuren, geen auto’s, de straten zijn grotendeels verlaten en de mensen die je wel ziet, kijken je kalm aan. Dat laatste is deels te wijten aan de belichtingstijd van een autochrome die zestig keer (!) zo lang was als die van een gewone zwart-witplaat. Het vergde dus geduld…..

Nederland in kleur 1907-1935. Hans Rooseboom en Ileen Montijn. Uitgeverij Bas Lubberhuizen. ISBN 978 90 593 7467 6. Prijs: € 19,99. nieuwamsterdam.nl

Met dank aan Danny Post, (www.gowiththevlo.nl) en drs,. Jan Sparreboom. (www.jansparreboomerfgoedadvies.nl)