Volendammer historie en de Veulenpenning
Het aan de monding van de veenstroom Ee of IJe ontstane Volendam werd in 1462 met de oorspronkelijke naam Vollendam voor het eerst genoemd in het zogenaamde schotboek. Daarin staan uit deze kleine buurtschap 5 huishoudens van boerenvissers vermeld met de op hun bezittingen geheven belasting, die volgens het Friese recht dorpsgewijs werd ingezameld.
Pagus Maritimus Vollendamensis betekent: Dorp aan de Zee Vollendam, een naam die mogelijk is afgeleid van het in de Waterlandse dorpen beoefende ‘vollen’, met spinnen en weven een der voornaamste bewerkingen om van wol laken te maken. Terwijl de veeteelt door de wateroverlast steeds moeizamer verliep zorgde de zeerijzing voor een toename van de visstand.
Vissers uit de drooggemalen Purmer streken omstreeks 1650 neer bij Pieterman
Mogelijk waren het vissers uit het drooggemalen binnenmeer de Purmer die omstreeks 1650 rondom de inham van de Volendamse Pieterman zijn neergestreken. In de anno 1658 gebouwde Nederlands Hervormde kerk werd het dorpswapen aangebracht waarop het Veulen met een botje aan zijn poot. Dat ook op de penning afgebeelde wapen symboliseert met de bijbehorende legende de overgang van veeteelt naar de visserij.
Volkscultuur met volkszang, dans en klederdracht opvallende kenmerken
Toen de visserij na 1740 door de runderpest definitief tot de voornaamste inkomstenbron werd, maakte de Vollendamse volkscultuur een heel eigen ontwikkeling door met de traditionele volkszang, dans en klederdracht als opvallende kenmerken.
Het dorp Vollendam had in 1793 een zekere bekendheid verworven toen de illustraties van de fleurige klederdracht verschenen, rond 1810 gevolgd door tekeningen over de visserij. Na de schetsen van de haven uit 1837 ontstonden rond 1850 de eerste schilderijen met vissersschepen, interieurs en andere thema’s. In 1875 en 1877 volgden de buitenlandse reisjournaals die de inleiding vormden tot de in Amerika uitgebroken Hollandmanie waarin Volendam de hoofdrol zou blijven vullen.
Meeste geestelijke roepingen ter wereld
Tijdens de grote bloeiperiode van de 19de eeuw bouwde Volendam zijn eigen katholieke kerk in 1860, die het centrum zou worden van een van de meest vooraanstaande parochies met de meeste geestelijke roepingen ter wereld. De klederdracht vertoonde achtereenvolgens kenmerken van de Biedermeier- en Polkamode om vervolgens over te gaan tot de 20ste eeuwse Nieuwstijl, die model stond voor de nationale dracht.
Noord- en Zuiderzeevloot met 258 schepen in 1892
In 1892 werd de gezamenlijke vissersvloot van Noord- en Zuiderzee met 258 schepen – waaronder naast schokkers vooral Volendammer botters en kwakken – de grootste langs de Zuiderzee. Daarna zorgden overbevissing, de afsluiting van de visrijke Zuiderzee in 1932 en de latere droogmakingen ervoor dat Volendam ten tweede malen in haar historie moest omschakelen naar andere bronnen van inkomsten. De ondernemende en telkens met nieuwe plannen opduikende Volendammer blijft zich bij dat alles voelen als een vis in het water. Het water vormt met zijn eeuwig wisselend ritme ook de achtergrond van de levendige en rijk geschakelde folklore en muzikale cultuur zoals die mede in het Volendams Museum valt te bewonderen..
Het is mede te danken aan deze dit jaar gedecoreerde museumvrijwilligers Antje, Gaar en Stieneke die al 25 jaar met vele anderen hun inzet hebben getoond om ons Volendammer erfgoed te bewaken en het Volendams Museum in stand te houden. Van harte gefeliciteerd namens onze hele gemeenschap.
