Brief van de dag: Homo sapiens of toch neanderthaler?

De berichtgeving over de nieuwe menselijke fossielen gevonden in Jebel Irhoud, Marokko, die gerapporteerd werden in het wetenschappelijke tijdschrift Nature door een team van onderzoekers onder leiding Jean-Jacques Hublin was sensationeel. Maar laten we even reëel blijven.

De nieuwe vondsten betreffen een onderkaak, stukken van de bovenkaak en fragmenten van de schedel ter hoogte van de wenkbrauwen. Hublin is nu tot het inzicht gekomen dat ze behoren tot onze mensensoort, homo sapiens. En omdat ze meer dan 300.000 jaar oud zijn wordt daar gelijk de conclusie aan verbonden dat de oorsprong van de mens verder in het verleden ligt dan tot nu toe gedacht werd (200.000 jaar).

Maar vergeten wordt dat de schatting van 200.000 jaar voor de oorsprong van de mens gebaseerd is op zeer uitvoerige dna-analyses. De claim dat de vondsten uit Marokko een vorm van homo sapiens representeren is dus zonder meer strijdig met de genetische analyses. Kun je op basis van één enkel nieuw fossiel dertig jaar genetica van tafel schuiven? Ik vind dat nogal wat. In ieder geval vereist dat discussie, die je ook zou verwachten van Hublin, een grootheid onder paleontologen. De eerdere Marokkaanse vondsten, die dateren uit 1961 en later, werden tot nu toe altijd toegeschreven aan een Afrikaanse vorm van de neanderthaler.

De complete schedelmodellen van de Jebel Irhoud-fossielen, samengesteld uit diverse vondsten ter plaatse, laten ook overduidelijk zien dat, hoewel het aangezicht en de onderkaak menselijk aandoen, de rest van de schedel sterke gelijkenis vertoont met de neanderthaler-schedels uit Europa.

De suggestie dat de Marokkaanse homo één populatie vormde met zijn lotgenoten in Oost-Afrika en dat onze Hof van Eden heel Afrika omvatte is uitermate speculatief.

Nico van Straalen, evolutiebioloog, Vrije Universiteit Amsterdam